Кіріспе
Яяти - индустар дәстүріндегі патша. Ол Чандравамша патшасы деп сипатталады. Ол - Яддавалар мен Пандавалардың түп атасы. Кейбір мәтіндерде ол патша Нахушаның ұлы және оның әйелі Ашокасундари, Шива мен Парватинің қызы деп саналады; дегенмен ертедегі дереккөздерде Аджяпастың қызы Вираджастың Яятидің анасы болғаны айтылған. Оның бес ағасы бар еді: Яти, Самиати, Айати, Виати және Крити. Яяти бүкіл әлемді жаулап алды және Чакраварти ("Жаратылыс монархы" немесе "Әлем императоры") болды. Ол Шүкірдің қызы Деваянды үйленді, сондай-ақ патша Вришапарванның қызы Шәрмиштаны және Деваянның қызметшісін өзінің сүйіктісі ретінде алды. Шармаштымен қарым-қатынасын естіген соң, Деваяни әкесіне шағымданды, ол өз кезегінде Яятиді өмірдің басында қартайту үшін қарғады, бірақ кейіннен оны ұлы Перумен айырбастауға рұқсат берді. Оның тарихы Маха-Бхараттың "Ади Парва" кітабында, сондай-ақ "Бхагавата Пурана" мен "Матся Пурана" кітабында айтылған.
Yayati , is a king in Hindu tradition. He is described to be a Chandravamsha king. He is regarded to be the progenitor of the races of the Yadavas and the Pandavas. He is considered in some texts to the son of King Nahusha, and his wife, Ashokasundari, daughter of Shiva and Parvati; however, early sources state that Virajas, daughter of Ajyapas, was the mother of Yayati. He had five brothers: Yati, Samyati, Ayati, Viyati, and Kriti. Yayati had conquered the whole world and was the Chakravarti ("Universal Monarch" or "World Emperor"). He married Devayani, the daughter of Shukra, and also took Sharmishtha, daughter of king Vrishaparvan, and the maid of Devayani, as his mistress. Upon hearing of his relationship with Sharmishtha, Devayani complained to her father, who in turn cursed Yayati to old age in the prime of life, but later allowed him to exchange it with his son, Puru. His story finds mention in the Mahabharata's Adi Parva, as well as in the Bhagavata Purana and the Matsya Purana.
Шежіресі мен ерте өмір
Брахманың ұлы Атри, Брахмарши болды. Атридің ұлы - Ай құдайы Чандра. Чандра өзінің атын Ай әулетіне (Чандравамша) берген. Чандраның ұлы Буда болды. Будданың Вайвасвайта Мануның қызы Иладан ұлы болды. Иланың ұлы Перуравас, ол данышпан Кашьяпаның қолында оқыған. Пуравас апсара Урвашиге үйленіп, көптеген ұлдар туды, олардың ең үлкені Аюс болды. Аюс білімін Чьяванадан аяқтап, асура ханшайымы Прабхаға үйленді. Аюстың ұлы Нахуша, ол дана Вашиштадан білім алған. Индра билігінен айырылғаннан кейін, девалар Нахушадан жаңа Индра болуын сұрады. Нахуша 100 жыл бойы Брихаспатидің басшылығымен үш әлемді басқарды. Нахушаның ұлдары, Яти мен Яяти бастаған, мыңдаған брахмаршилер мен аталарына қызмет еткен девалар білім алған. Нахуша ақырында менмен болып, саптришилер (жеті дана) оны жылан болып, Нарақада (тозақта) өмір сүруге қарғағандықтан, қатаң жазаланды. Индра тағы да құдайлардың патшасы болды. Маһабхаратада Яятидің жетістіктері туралы айтылған. Ол 100 раджасуйя, 100 ашвамедха, 100 ваджапейя, 1000 атиратра, 1000 пундарика және сансыз агништома мен чатурмасияларды орындады. Шамның таяғы қайда лақтырылса, құрбандыққа шалынып, сонда жүрді. Ол алтын тауларын, миллиардтаған сиырларды брахмандарға сыйға тартты.
Аңыз
Яяти туралы аңыз Бхагавата Пурананың тоғызыншы кантосының он сегізінші және он тоғызыншы тарауларында кездеседі. Яятидің әкесі Нахуша даналар айтқан қарғысқа ұшырап, өзінің менмендігі үшін жаза ретінде питонға айналады. Яятидің ағасы Ятиге патшалық беріледі, бірақ ол оны қабылдамайды және оның орнына аскет болады. Содан кейін Яяти оның орнына патша болып, жерді билейді. Ол өзінің төрт інісін әлемнің негізгі бағыттарына басқаруға тағайындайды.
Неке
Бір күні Шәрмишта, датия патшасы Вришапарванның қызы, Шүкірдің қызы Деваяни Шәрмиштаның серіктерімен үйінен алыс емес орманға суға шомылуға барады. Олар суға шомылғанда, Индра күшті желге айналып, өзен жағалауында олардың киімдерін жинап, үйіріп қояды. Осыдан кейін болған шатасуда екі әйел бір-бірінің киімін кездейсоқ киеді. Шармишта жылаңаш Деваяниді құдыққа лақтырып, өз серіктерімен бірге орманды тастап кетеді. Кейін Нахушаның ұлы Яяти аң аулағаннан кейін көлге тап болып, өзінің патшалығына оралғанға дейін Деваяниге одан шығуға көмектеседі. Деваяни өзінің қызметшісі Гурниканы әкесіне жіберіп, айтыс туралы хабардар етеді. Шүкір ашуланып, оны жайластыру үшін Вришапарван Деваяниге қызмет етуге қызы Шармиштамен бірге мың қызметші қыз ұсынуға келіседі. Кейін Жаятты Деваянимен қайта кездеседі және екеуі бір-біріне ғашық болады. Шүкір келісімін бергеннен кейін екеуі үйленеді. Деваяни үйленгеннен кейін Яяти сарайына көшіп келгенде, оның қасындағы қызметші қыз Шармашты да ертіп барады. Шүкір, Яятиге Шармиштамен ешқашан қарым-қатынас жасамауға қатаң ескертеді.
Ықпал
Қазіргі тіл мен қолданыста, ар-ожданды мінез-құлықты сыртқы пайда үшін айырбастау кейде Яяти синдромы деп аталады. В. С. Хандекардың "Яяти" атты роман-маратхисі оған Сахиат академиясының (1960) және "Жаннапит" (1974) сыйлықтарын әкелді. Драматург Гириш Карнадтың "Яяти" (1961) атты тұңғыш пьесасы "Махабхарата" кітабындағы патша Яятидің оқиғасына негізделген.