Кіріспе

Шатырлы немесе тік желкенді кеменің әр ауласында, теңізшілер желкенді орнату немесе жинау кезінде тұру үшін аяқ арқаны орнатылады. Бұрын аяқ арқан – төртбұрышты желкеннің төменгі жиегіне тігілген арқан болса, ал ауланың астындағы арқанды ат немесе фламандтық ат деп атаған. Бұл терминдер 18 және 19 ғасырлардағы классикалық желкендік нұсқаулықтарда кездеседі және ескі кемелер туралы айтқанда бүгінде де қолданылуы мүмкін. Квадраттық желкендер көбінесе палубадан басқарылса да, оларды дұрыс жинау (және жиналған күйден босату) үшін қолмен бүктеу және аулаға га́скеттермен байлау қажет. Бұл үшін теңізшілер жоғары көтерілуі керек, сол кезде олар аяқ арқанында тұрады. Арқандар талшықтан немесе сымнан жасалады және тозудан сақтау үшін көбінесе құрттап, бөліктеп, қызмет көрсетіледі, сыртқы жабыны шайырланған жіңішке арқаннан тұрады. Олар аулаға желкендер бекітілген «қолдаулар» арқылы бекітіледі, көп рет оралған жіңішке арқанмен байланады. Аяқ арқанының ішкі бөліктері аулаға қарай тік сызықтармен – «еңкейтулермен» ұсталады, олардың біреуі оң жақтағы суретте көрінеді. Сондай-ақ, ең шеткі теңізші тұратын фламандтық аты да көрінеді; өйткені бұл аула өте кішкентай болғандықтан, фламандтық аты орталыққа қарай созылады. Теңізшілер мачтадағы сыңарлардан аяқ арқанына көтеріледі. Төменде, барлық нәрсе үлкен болған жерде, сыңарлар мен аула арасындағы қашықтықты толтыру үшін аяқ арқанының кішкентай бөлігі болуы мүмкін, бұл аулалар қатты бұрылғанда, әсіресе жел беткейінде қажет. Ауланың еркін қозғалуын қамтамасыз ету үшін бұл аяқ арқаны бос және тұрақсыз болады. Жоғарырақ қашықтық кішкентай болады, бірақ қатты бұрылғанда созылуы мүмкін. Аяқ арқанына қосымша салмақ түскендіктен, кейбір кемелерде оған шығар алдында «сол жаққа қадам басу» (немесе оң жаққа) деп ескерту жасалады, оны қолданып жүргендерді сақтандыру үшін. Аулаға шыққаннан кейін, қазіргі заманғы теңізшілер өздерінің қауіпсіздік белбеулерін аула бойымен созылған қауіпсіздік сымына бекіте алады (көбінесе кемелерде осы уақытқа дейін бос болады), ал бұрын экипаж мұндай қорғауға ие болмаған. Теңізшілер енді аяқ арқаны бойымен біркелкі таралып, ауланың бойымен жүреді. Ауланың үстінен алға еңкею аяқ арқанында теңгерімділікке көмектеседі, бірақ аулаға қарай келетін жерлерде оларды айналып өту үшін артқа еңкею немесе қысылу қажет. Экипаждың ең шеткі мүшесі желкеннің га́фын тартып немесе босату үшін ауланың соңына жету үшін аяқ арқанынан түсіп (дәстүр бойынша «оң жаққа қадам басу» (немесе сол жаққа) деп ескертеді) фламандтық атқа қадам басады. Аяқ арқаны тұру үшін өте тар кеңістік ұсынатындықтан, ол біраз уақыттан кейін аяқтың ауруына әкелуі мүмкін. Үлкен кемелерге жаңадан келген теңізшілерге яхталарда қолданылатын икемді палубалық аяқ киім мен теңіздік аяқ киімдерінен гөрі, жүктемені таратуға көмектесетін қатты табанды аяқ киім кию ұсынылады.