Сусан Райан: Австралия саяхатшысы және әйелдер құқығының жақтаушысы

Кіріспе

Сьюзан Мари Райан (10 қазан 1942 – 27 қыркүйек 2020) – австралиялық саясаткер және мемлекеттік қызметкер. Ол Австралияның Еңбек партиясының (АЭП) мүшесі болды және Хоук үкіметінде әйелдер мәртебесі жөніндегі премьер-министрге көмекші министр (1983–1988), білім және жастар істері министрі (1983–1984), білім министрі (1984–1987) және арнайы мемлекеттік министр (1987–1988) қызметтерін атқарды. Ол АЭП-дан кабинетте қызмет еткен алғашқы әйел болды және 1984 жылғы жыныстық дискриминацияға қарсы заңның және 1986 жылғы оңды әрекет (жұмыспен қамтудағы тең мүмкіндіктер) заңының жасалуына үлкен үлес қосты. Райан 1975 жылдан 1987 жылға дейін Австралия астанасының сенаторы болды. Саясаттан кеткеннен кейін 2011 жылдан 2016 жылға дейін Австралияның Адам құқықтары жөніндегі комиссиясында жасқа қатысты дискриминация жөніндегі комиссар болып жұмыс істеді.

Ерте өмір

Райан 1942 жылы 10 қазанда Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Кампердаун қаласында дүниеге келді. Ол Флоренс Энаның (туған тегі Ходсон) және Артур Фрэнсис Алойсиус Райанның қызы болды; анасы сату жөніндегі кеңесші болып жұмыс істеді, ал әкесі мемлекеттік қызметкер болды. Райан Марубрада өсіп, Бригидин монастырына барып оқыды. 1960 жылы Сидней мұғалімдер колледжіне түсіп, 1963 жылы бакалавр дәрежесін алды. Сол жылы ол болашақ дипломат Ричард Батлерге тұрмысқа шықты. Райан 1964 жылы алғашқы баласы туғанға дейін мектеп мұғалімі болып жұмыс істеді, кейіннен Креморндағы үйінен шағын бизнес – «Тірі шіркеу әндері жинағы» баспасының иесі болды. 1965 жылы отбасы Ричард Батлердің мансабына байланысты Канберраға көшіп келді. Ол Австралия Ұлттық университетінің (ANU) аспирантурасына түсіп, ағылшыс әдебиетін оқыды. 1966 жылы отбасы Австрияға көшіп барды, онда Батлер Венадағы Австралия елшілігінде екінші хатшы болып жұмыс істеді. 1969 жылы олар Австралияға оралды, Райан ANU-да оқуын жалғастырды, сонымен қатар Канберра жоғары білім беру колледжінде жартылай штаттан оқытушы болып жұмыс істеді. 1970 жылы олар Батлердің тағы бір дипломатиялық тағайындалуына байланысты Нью-Йоркке көшіп барды; алайда, олардың некесі ажырасып, Райан келесі жылы Австралияға оралды. Олар 1972 жылы ресми түрде ажырасты. Ол ACT-нің алғашқы әйел сенаторы және еңбекші сенаторы болды. Кейіннен жоғары білім беруді ішінара қаржыландыру үшін Жоғары білім беру үлесі схемасы енгізілді. Райан саясатта гендерлік теңдікке ерекше мән берді. Ол 1981 жылы енгізген жеке мүшелік заң жобасы 1984 жылғы Жыныстық дискриминацияға қарсы заңның, 1986 жылғы Оңды әрекет (әйелдер үшін тең жұмыс мүмкіндігі) заңының, 1984 жылғы Мемлекеттік қызмет реформасы заңының және 1987 жылғы Тең жұмыс мүмкіндігі (Мемлекеттік органдар) заңының қабылдануына үлкен үлес қосты. Ол сондай-ақ Әйелдер сайлау лоббисінің ACT бөлімшесінің негізін қалаушы мүшесі болды. 1998 жылдың қарашасында Райан Жаңа Оңтүстік Уэльс университетінің алғашқы екі проканцлерінің бірі болып тағайындалды және 2011 жылға дейін осы лауазымды атқарды. Ол 2000 жылдан 2007 жылға дейін Австралия зейнетақы қорлары институтының президенті болды. Райан Австралияның құқықтары туралы заң қабылдануы үшін үгіт жүргізді.

Ryan was born on 10 October 1942 in Camperdown, New South Wales. She was the daughter of Florence Ena (née Hodson) and Arthur Francis Aloysius Ryan; her mother worked as a sales assistant and her father was a public servant. Ryan grew up in the suburb of Maroubra and attended the Brigidine Convent. She enrolled at the Sydney Teachers' College in 1960, graduating with a Bachelor of Arts in 1963. In the same year she married future diplomat Richard Butler. Ryan worked as a schoolteacher until the birth of her first child in 1964, later running a small business, the Living Parish Hymn Book Publishing Company, from her home in Cremorne. In 1965 the family moved to Canberra for her then husband Richard Butler's career. She enrolled as a postgraduate at the Australian National University (ANU), studying English literature. In 1966 the family moved to Austria, where Butler was second secretary at the Australian embassy in Vienna. They returned to Australia in 1969 and Ryan resumed her studies at ANU, also tutoring part time at the Canberra College of Advanced Education. In 1970 they moved to New York for another of Butler's diplomatic postings; however, the marriage broke down and Ryan returned to Australia the following year. They divorced in 1972. She was the ACT's first female senator and first Labor senator. Subsequently, the Higher Education Contribution Scheme was introduced to partially fund higher education. Ryan had a strong focus on gender equality in politics. A private member's bill introduced by her in 1981 was crucial to the development of the Sex Discrimination Act 1984, the Affirmative Action (Equal Employment Opportunity for Women) Act 1986, the Public Service Reform Act 1984 and the Equal Employment Opportunity (Commonwealth Authorities) Act 1987. She was also a founding member of the Women's Electoral Lobby ACT branch. In November 1998 Ryan was appointed one of the first two pro chancellors of the University of New South Wales, a position she held until 2011. She was president of the Australian Institute of Superannuation Trustees from 2000 to 2007. Ryan campaigned for an Australian bill of rights

2011 жылдың шілдесінде Райан Австралияның Адам құқықтары жөніндегі комиссиясындағы алғашқы жас дискриминациясы комиссары болып тағайындалды, бұл лауазымды 5 жыл атқарды. Ол сондай-ақ 2014 жылдан 2016 жылға дейін мүгедектік дискриминациясы комиссары болды.

Құрметтер мен марапаттар

1990 жылғы маусым айында Райан Австралия орденінің офицері (АО) атағымен марапатталды. Ол Австралия Ұлттық университетінен, Канберра университетінен, Маккуарри университетінен және Оңтүстік Австралия университетінен құрметті доктор дәрежесін алды. 2018 жылғы сәуірде Райан Австралия Ұлттық университетінің «Жылдың түлегі» сыйлығымен марапатталды.

Өлім

Райан 2020 жылғы 27 қыркүйекте Сиднейде 77 жасында қайтыс болды. 25 қыркүйекте жүзіп жүрген кезде ауырып қалғаннан кейін ол сол кезден бері Рэндвик қаласындағы Уэльс принці ауруханасының жансақтау бөлімінде жатты. Бұрынғы премьер-министр Пол Китинг Райанның саясаттағы ең үлкен жетістігі Білім министрі ретінде Австралиядағы жоғары мектепте оқуын аяқтау көрсеткішін 10 баланың 3-інен 10 баланың 9-ына дейін көтеруге көмектескенін айтты. Қазіргі премьер-министр Скотт Моррисон да оны әйелдер ісі жөніндегі алғашқы министр ретінде "жаңашыл" деп бағалады. ACT сенаторы Кэти Галлахер Райан әйелдердің орны "шешімдер қабылданатын барлық жерде" болуы керек деп үгіттегенін айтты.