Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Викторияның 42-ші премьер-министрі (1938–2015)
42nd Premier of Victoria (1938–2015)
Джоан Элизабет Кирнер (туған тегі Худ; 20 маусым 1938 – 1 маусым 2015) – 1990 жылдан 1992 жылға дейін Виктория премьер-министрі қызметін атқарған австралиялық саясаткер. 1982 жылдан 1994 жылға дейін Виктория Парламентінің Еңбек партиясы мүшесі болған ол, бастапқыда Заң шығару кеңесінде, кейін Заң шығару Ассамблеясында орын алды. Кирнер Джон Кейнның үкіметінде министр және қысқа мерзімге премьер-министрдің орынбасары болды, ол Кейннің отставкасынан кейін премьер-министр болып тағайындалды. Ол Австралияның үшінші әйел үкімет басшысы және екінші әйел премьер-министрі, Викториядағы бірінші әйел премьер-министрі болды және 1992 жылғы штаттық сайлауда партиясы үлкен жеңіліске ұшырағанға дейін осы лауазымды сақтап қалды.
Joan Elizabeth Kirner (née Hood; 20 June 1938 – 1 June 2015) was an Australian politician who was the 42nd Premier of Victoria, serving from 1990 to 1992. A Labor Party member of the Parliament of Victoria from 1982 to 1994, she was a member of the Legislative Council before later winning a seat in the Legislative Assembly. Kirner was a minister and briefly deputy premier in the government of John Cain Jr., and succeeded him as premier following his resignation. She was Australia's third female head of government and second female premier, Victoria's first, and held the position until her party was defeated in a landslide at the 1992 state election.
Ерте өмір және мансап
Мельбурн қаласының Эссендон ауданында Джон Кит пен Берил Эдит (құрметті әкесі Коул) Худтың жалғыз баласы ретінде дүниеге келген Кирнер мемлекеттік және жеке мектептерде білім алды. Ол Мельбурн университетінің гуманитарлық факультетін бітіріп, педагогтық біліктілік алды. Мемлекеттік мектептерде сабақ беріп, мектептер мен ата-аналар ұйымдарының жұмысына белсенді қатысты. 1960 жылы Рон Кирнерге тұрмысқа шығып, үш бала өмірге әкелді. 1971 жылдан 1977 жылға дейін Виктория штатының мемлекеттік мектептері ата-аналар клубы федерациясының президенті, ал 1978 жылдан 1982 жылға дейін оның атқарушы директоры қызметін атқарды. Бұл ұйым білім беру саласындағы ықпалды лобби тобы болды. Ол сондай-ақ білім беру мәселелері бойынша бірнеше үкіметтік кеңесші органдарға мүше болып тағайындалды.
Born Joan Elizabeth Hood in Essendon, Melbourne, the only child of John Keith and Beryl Edith (née Cole) Hood, a fitter and turner and music teacher, respectively, Kirner was educated at state and private schools. She graduated in arts from the University of Melbourne, and completed a teaching qualification. She taught in state schools and became active in school and parents' organisations. In 1960 she married Ron Kirner, with whom she had three children. She was President of the Victorian Federation of States School Parents' Clubs, an influential education lobby from 1971 to 1977 and its executive officer from 1978 to 1982. She was appointed to several government advisory bodies on education.
Мемлекеттік саясатқа кірісуі
1978 жылы Кирнер Еңбек партиясына қосылып, оның Социалистік солшыл фракциясының мүшесі болды. 1982 жылы Виктория Парламенті Жоғарғы Палатасының, Виктория Заң шығарушы Кеңесінің Еңбек партиясынан сайланған депутаты болды. 1985 жылы Джон Кейннің Еңбек үкіметі кабинетіне сайланып, Табиғатты қорғау, орман шаруашылығы және жерлер министрі болды. Ол 1988 жылғы Флора және фаунаны қорғау туралы заңды ұсынды, бұл сирек кездесетін түрлерге заңмен қорғауды қамтамасыз ететін Австралиядағы алғашқы заңнама болды. Министр қызметін атқарып жүргенде, Виктория фермерлер федерациясынан Хизер Митчеллмен бірлесіп, Кирнер алғашқы Жерді қорғау топтарын құруға белсенді түрде атсалысты. 1988 жылғы сайлауда Кирнер Уильямстаун округінен депутат болып, Заң шығарушы Ассамблеяға өтті және Білім беру саласына тағайындалды. Осы сала бойынша Кирнер білім беру жүйесіндегі таптық теңсіздікті азайтуға бағытталған бірқатар даулы реформаларды жүзеге асырды, нәтижесінде жаңа бағалау жүйесі – Виктория білім беру сертификаты енгізілді.
Kirner joined the Labor Party in 1978 and became a member of its Socialist Left faction. In 1982, she was elected as a Labor member of the Victorian Legislative Council, the upper house of the Victorian Parliament. In 1985, she was elected to the Cabinet of John Cain Jr.'s Labor government and became Minister for Conservation, Forests and Lands. She proposed the Flora and Fauna Guarantee Act 1988, the first Australian legislation which gave legal protection of rare species. While Minister, and in association with Heather Mitchell from the Victorian Farmers' Federation, Kirner was instrumental in the formation of the first Landcare groups. At the 1988 election, Kirner shifted to the Legislative Assembly, becoming MP for Williamstown, and was promoted to the Education portfolio. In this portfolio Kirner carried out a series of controversial reforms aimed at reducing what Kirner saw as the class based inequity of the education system, culminating in a new system of assessment, the Victorian Certificate of Education.
Премьер-министр қызметі
Кейін 1988 жылы Кирнер партияның жетекшісінің орынбасары болып сайланды және Викторияның вице-премьері болды. 1990 жылы тамызда Кейин саяси қолдауының күрт төмендеуінен кейін отставкаға кеткен соң, Кирнер Еңбек партиясының басшысы болып сайланды және осылайша Викторияның тұңғыш әйел премьер-министрі атанды. Осы кезде Еңбек партиясы үлкен дағдарысқа тап болды: мемлекеттің бірқатар қаржы институттары банкроттыққа жақын қалды, бюджет тапшылығы тым жоғары және үнемі өсіп жатты, ал Еңбек партиясы ахуалға қалай ден қою керегін білмей, екіге бөлінді. Партия жаңа басшысы ретінде беделді әйелді тағайындау арқылы жағдайды жақсартуға үміттенді, бірақ Кирнер мемлекеттің құлдырап бара жатқан дағдарысын бақылауға ешқашан қол жеткізе алмады. Мельбурнның консервативті бағытталған газеті Herald Sun социалистік солшыл премьер-министрге жағымсыз пікір білдіріп, оны «Ресей анасы» деп атады. Оны бірде зұлым комиссар, бірде нұсқаусыз үй шаруасының әйелі ретінде әжуалады, көбінесе нүктелі көйлек киген күйде бейнеледі. Кирнер Herald Sun-ның сын-ескертпелеріне бейжай қарады және бірте-бірте бірқатар адамның құрметіне ие болды, бірақ үкіметтің беделін айтарлықтай жақсарта алмады. 1991 және 1992 жылдары Кирнер мемлекеттік шығыстарды қысқарту және кірістерді арттыру бойынша бірқатар шешім қабылдады, алайда оның үкіметі білім беру саласын қоса алғанда, көптеген бағыттарда шығыстарды қысқарта алмады. Кирнер үкіметінің шығыстарды қысқартуға жасаған тыңайлауларының көпшілігі кәсіподақтар мен үкімет мүшелері тарапынан қарсылыққа ұшырады. Тек пайыздық төлемдері ғана жылына 3,5 миллиард долларды құрады, үкімет пойыз бен трамвайларды сатып, оларды қайтадан жалға алды. Тағы бір шешім – 1991 жылы мемлекеттік Виктория банкін Commonwealth Bank-ке сату болды. Кирнер 1992 жылға заңмен белгіленген жалпы сайлауға бетбұрыс жасады, бірақ саяси сауалнамалар оның жеңіске жету мүмкіндігі жоқ екенін көрсетті. Ол мүмкіндігінше ұзақ күтті, содан кейін қазан айында сайлауды жариялады. Сайлауға қатысты құжаттар жарияланғаннан кейін Еңбек партиясы төртінші мерзімге сайланбайтыны анық болды. Ол Либералдық оппозицияның басшысы Джефф Кеннеттке қарағанда жеке тұлға ретінде танымал болғанымен, бұл Виктория халқының Еңбек партиясына деген наразылығын басуға жеткіліксіз болды. Коалицияның «Күнәлі партия» атты науқаны Кирнер үкіметіндегі көптеген министрлерді сынап, олардың ведомстволарындағы мәселелерді көрсету арқылы наразылықты одан әрі күшейтті. Бұл науқанға қарсы ALP жарнамаларында либералдар сайлауда жеңіске жетсе, сол кездегі Төртінші Ұлттық үкімет Жаңа Зеландияда жүзеге асырған саясатты енгізетіні айтылды. Жаңа Зеландияның премьер-министрі Джим Болгер науқанға былай деп жауап берді: «Сіз білесіз, шоу аяқталмайынша, семіз әйел ән айтпайынша, оны тоқтатуға болмайды дейді. Менің ойымша, осы аптада біз оның қанаттарында жылынып жатқанын естідік». «Семіз әйел» деген сөз Кирнердің артық салмағына байланысты айтылған. Болгер өзінің артық салмағы бар екенін және «халықаралық оқиға» жасағысы келмейтінін айтып, бұл сөзі үшін кешірім сұраудан бас тартты. Алайда бұл оның өзінің Ұлттық партиясындағы әйелдерін ашуға итерді. Коалиция сайлауда үлкен жеңіске жетті, 19 орынға ие болды – бұл Викторияда биліктегі үкіметке ең ауыр екінші жеңіліс болды. Либералдар өздерінен-өздері билік жүргізе алатындай жеткілікті орындар ұтып алды. Кирнер қысқа мерзімге оппозиция басшысы болып қалды, содан кейін отставкаға кетті. Ол 1994 жылы парламенттен зейнеткерлікке шықты, ал оның орнына Уильямстаун сайлау округінен бұрынғы көмекшісі, болашақ премьер-министр Стив Брэкс келді. 1994 жылы Аделаида суретшісі Аннетт Безор салған Кирнердің портреті Парламент үйі Викториядағы Королевалар залында ілінеді.
Later in 1988 Kirner was elected deputy leader of the party and became Deputy Premier of Victoria. When Cain resigned after a collapse in his political support in August 1990, Kirner was elected Labor leader and thus became Victoria's first female Premier. By this time the Labor government was in deep crisis, with some of the state's financial institutions on the brink of insolvency, the budget deficit unsustainably high and growing and the Labor Party deeply divided on how to respond to the situation. The party hoped that the elevation of a popular woman as its new leader would improve its position, but Kirner never succeeded in gaining control of the crisis into which the state had plunged. The conservative leaning Melbourne newspaper, the Herald Sun, reacted unfavourably to a Premier from the Socialist Left, dubbing her "Mother Russia". She was lampooned alternatively as a sinister commissar and as a frumpy housewife in a polka dot dress. She seemed unfazed by the Herald Sun and gradually won some respect, though she was unable to improve the government's standing significantly. During 1991 and 1992 Kirner took several decisions to cut government spending and raise revenue to some extent, however her government failed to cut spending in many areas including education. Most of the Kirner Government attempts to cut spending were actively opposed by trade unions and some members of the government. The interest bill alone was $3.5 billion per year, the government sold off trains and trams and leased them back. Another decision was the sale of the state owned State Bank of Victoria to the Commonwealth Bank in 1991. Kirner went into 1992 knowing she faced a statutory general election, one which opinion polls gave her virtually no chance of winning. She waited as long as she could, finally calling an election for October. It was obvious as soon as the writs were dropped that Labor would not win a fourth term. Although she remained personally more popular than the Liberal Opposition Leader, Jeff Kennett, it was not nearly enough to overcome Victorians' growing anger at Labor. The Coalition's "Guilty Party" campaign did much to stoke this anger, targeting many Ministers in the Kirner Government and providing examples of concerns in their portfolios. The campaign attracted controversy with ALP ads stating that if the Liberals won the election it would institute the same policies that were implemented in New Zealand by the then Fourth National Government. New Zealand Prime Minister Jim Bolger responded in reference to the campaign, "You know, they say that the show’s never over until the fat lady sings. Well, I think it was her we heard warming up in the wings this week". The "fat lady" was in reference to Kirner being overweight. Bolger refused to apologise for this remark citing that he himself was overweight and did not want to make "an international incident" out of it. It did, however, anger women from Bolger's own National Party. The Coalition won the election in a landslide, scoring a 19 seat swing—the second worst defeat that a sitting government has ever suffered in Victoria. The Liberals actually won enough seats that they could have governed in their own right. Kirner remained Opposition Leader for a short period before resigning. She retired from Parliament in 1994 and was succeeded by one of her former aides for the electorate of Williamstown, future premier Steve Bracks. A portrait of Kirner painted by Adelaide artist Annette Bezor in 1994 hangs in Queen's Hall at Parliament House Victoria.
Парламенттен кейінгі өмір
Парламенттен кеткеннен кейін Кирнер қоғамдық істер мен саясатта белсенді болып қала берді. Бастапқыда бұл оны "Жерді қорғау" қозғалысының жетекші рөліне жеткізді. Кейіннен ол өзінің күш-жігерін EMILY's List Australia ұйымының Австралиялық филиалына арнады, бұл ұйым саясаттағы әйелдердің мансабын қолдауға және абортқа қатысты прогрессивті көзқарастарды ілгерілетуге бағытталған. Кирнер Еңбек партиясындағы әйелдер кандидаттарының жеңіске жете алатын сайлау округтеріндегі саны үшін белгілі бір мақсаттар қою саясатын қабылдау үшін күрескендердің бірі болды. Ол өзінің Социалистік сол қанат фракциясымен байланысты үміткерлерді көп рет ашық түрде қолдады. 2006 жылдың қаңтарынан бастап Кирнер Виктория қауымдастықтары жөніндегі Министрлік кеңес комитетінің төрағасы болды. Кирнер сонымен қатар Мельбурн мұражайы, Корольдік көрмелер ғимараты, Scienceworks мұражайы және Мельбурн иммиграциялық мұражайын басқаратын Виктория мұражайының мүшесі болды. Кирнер ұзақ жылдар бойы аборт заңдарын реформалауды, абортты заңдастыруды жақтады. Ол Эссендон футбол клубының жанкүйері болды. 1993 жылы ол Дотта Галладан сайланған заң шығарушы Дэвид Уайтпен бірге The Late Show бағдарламасында Джоан Джетттің "I Love Rock 'n' Roll" әнін орындаған музыкалық қойылымда танымал болды. Бұл қысқаша қойылымды ұлттық БАҚ кеңінен жариялады. 2009 жылдың тамызында GTV 9 телеарнасына берген сұхбатында Кирнер 18 ай бұрын өткен жиын кезінде ауыр құлауға ұшырағанын және бұл құлаудың өміріне қауіп төндіргенін айтты. Ол сондай-ақ өзінің остеопорозбен ауыратынын және бір көзінің көру қабілетінен айырылғанын мәлімдеді.
After leaving Parliament, Kirner remained active in community affairs and politics. Initially this led her to a leading role in the Landcare movement. Subsequently, she devoted her energies to the Australian affiliate of EMILY's List Australia, an organisation which promotes pro choice women's careers in politics. Kirner was one of the leaders of the movement in the Labor Party to adopt a policy of setting targets for the number of women candidates in winnable electorates. She repeatedly publicly supported candidates identified with her Socialist Left faction. From January 2006, Kirner was the Chair of the Ministerial Advisory Committee for Victorian Communities. Kirner was also a board member of Museum Victoria, operators of Melbourne Museum, Royal Exhibition Building, Scienceworks Museum and Immigration Museum, Melbourne. Kirner was a long time advocate of abortion law reform to legalise abortion. She was an avid supporter of the Essendon Football Club. In 1993, she famously appeared on The Late Show with colleague David White, MLC for Doutta Galla, in a musical skit performing Joan Jett's "I Love Rock 'n' Roll". This brief performance was covered nationally by the media. In an August 2009 interview with GTV 9, Kirner revealed that she had suffered a heavy near fatal fall at a meeting 18 months earlier. She also revealed that she had osteoporosis and was blind in one eye.
Өлім
2013 жылдың тамызында Кирнерге қызыл ішек қатерлі ісігі диагнозы қойылғаны және оған химиотерапия мен сәулелік терапия тағайындалғаны хабарланды. Кирнер 2015 жылдың 1 маусымында 77 жасқа толуына 19 күн жетпей қайтыс болды.
In August 2013, it was announced that Kirner had been diagnosed with esophageal cancer and was undergoing chemotherapy and radiation treatment. Kirner died on 1 June 2015, 19 days short of her 77th birthday.
Құрметтер
1980 жылы 26 қаңтарда ол қоғамдық қызметі үшін Австралия орденінің мүшесі атанды. 2001 жылдың 1 қаңтарында Кирнерге 100 жылдық мерейтой медалі табысталды. 2012 жылдың 11 маусымында ол "Виктория Парламентіне және қоғамға қорғау жобалары, гендерлік теңдікті дамыту, білім беру және оқыту бағдарламаларына үлес қосу, сондай-ақ азаматтық құқықтар мен әлеуметтік интеграцияны ілгерілетудегі көрнекті еңбегі үшін" Австралия орденінің серігі атанды. 2017 жылдың мамыр айында Виктория үкіметі оның есімді мәңгі есте сақтау үшін, жас әйелдерге 25 стипендия ұсынды, олар Джоан Кирнердің жас және дамып келе жатқан әйелдер лидерлері бағдарламасына қатысады. 2019 жылдың мамыр айында Саншайн ауруханасындағы жаңа мамандандырылған босандық және балалар орталығы Джоан Кирнер әйелдер мен балалар ауруханасы деп аталды. Метро туннелі жобасында қолданылатын екі туннель қазу машинасының бірі Кирнердің құрметіне Джоан деп аталды. Бұл машина ресми түрде 2019 жылдың 15 тамызында іске қосылды.
On 26 January 1980, she was named a Member of the Order of Australia for her community service. On 1 January 2001, Kirner was awarded the Centenary Medal. On 11 June 2012, she was named a Companion of the Order of Australia for "eminent service to the Parliament of Victoria and to the community through conservation initiatives, contributions to gender equality, the development of education and training programs and the pursuit of civil rights and social inclusion." In May 2017, the Victorian Government recognised her legacy by offering 25 scholarships to young women, who will participate in the Joan Kirner Young and Emerging Women Leaders program. In May 2019, the new specialist maternity and paediatric centre at Sunshine Hospital was named the Joan Kirner Women's and Children's Hospital. One of two tunnel boring machines (TBM) to be utilised on the Metro Tunnel project is named Joan, in honour of Kirner. This TBM was officially launched on 15 August 2019.