Кіріспе

Meliaceae chinaberry тұқымдасына жататын гүлді өсімдіктер туысы.

Автоматты taxobox
| сурет = Fruit with leaves at Branch Canopy I IMG 8673.jpg
| сурет сипаттамасы = Swietenia macrophylla-ның жемісі мен жапырақтары
| таксон = Swietenia
| автор = Jacq.
| бөлімше деңгейлері = Түрлер
| бөлімше = Swietenia humilis
Swietenia macrophylla
Swietenia mahagoni
| синонимдер = Elutheria M. Roem. Mahagoni Adans. Roia Scop. Suitenia Stokes, орф. түр.
| синонимдер сілтемесі = Swietenia ағашының ағашы махогани деп аталады.

Шолу

Бұл туыс 1990 жылдардың соңында өзінің табиғи ареалында шектеуге алынған кезде, бірнеше Азия елдеріне махогань ағашының орнына енгізілді. Азияда өсірілген плантациялық махогань саудасы шектелмеген. Фиджи және Үндістан плантациялық махоганьды экспорттаудағы ең ірі елдер болып табылады, ал жабайы махогань бүгінгі күнге дейін коммерциялық қолжетімді емес. Ол әдетте географиялық тұрғыдан бөлек үш түрден тұрады. Бұл орташа және ірі ағаштар, биіктігі 20-45 метрге жетеді, және діңінің диаметріне дейін өседі. Жапырақтары 10-30 см ұзындықтық, қауырсын тәрізді, 3-6 жұп жапырақшалары бар, соңғы жапырақшасы жоқ; әр жапырақшасы 5-15 см ұзындықтық. Жапырақтары жапырақты немесе жартылай мәңгі жасыл, жаңа жапырақтар өсу алдында түседі. Гүлдері шашыраңқы гүлшоғырларда піседі, әр гүлі кішкентай, бес ақтан жасыл сары түсті гүл жапырақшаларымен. Жемісі – 8-20 см ұзындығындағы, алма пішіндес бес қақпақты қапшық, ішінде 5-9 см ұзындығындағы көптеген қанатты тұқымдар бар. Үш түрдің биологиялық сипаттамасы толыққанды берілмеген, өйткені олар жақын жерде өскенде оңай гибридтеледі.

Түрлер

Сурет Тұқымдық қабықшалар Ортақ аты Ғылыми аты Таралу Тынық мұхит жағалауы махоганы Swietenia humilis Zucc. Орталық Американың және Мексиканың Тынық мұхит жағалауы Гондурастық махоган Swietenia macrophylla King Орталық Американың Атлантика жағалауы, Оңтүстік Американың Боливияға дейінгі бөлігі Батыс Үндістан махоганы Swietenia mahagoni (L.) Jacq. Оңтүстік Флорида, Куба, Ямайка, Испаньола.

Бұрын осы жерде орналастырылған, қазір Meliaceae

Хлорксилон свитенья DC (S. хлороксилон Roxb ретінде) Қая сенгальensis (Desr.) А. Юсс. (S. senegalensis Desr ретінде) Soymida febrifuga (Roxb.) А. Юсс. (S. febrifuga Roxb ретінде) Туна сурени (Blume) Merr. (S. sureni Blume ретінде) Осы жергілікті емес жерлерде өсірілген және жиналған Swietenia ағашының саудасы шектелмейді. Орталық Америкада бұл туыстың түрлері жақсы өсу жағдайлары мен ағаш бағасының жоғары болуына қарамастан, сирек кездеседі. Себебі, махагони ағашын зақымдайтын, сондай-ақ кедр ұшы шыбыны деп те аталатын Hypsipyla grandella шыбыны кең таралған. Бұл шыбын ағаш түйінін өлтіру арқылы ағаш пішінін бұзады және тым көп тармақталуға себеп болады. Оны бақылау үшін пестицидтермен үнемі және кең көлемде шашыру қажет, сондықтан шыбын бар жерде бұл туыс экономикалық тұрғыдан тиімсіз болып табылады. Swietenia macrophylla жемістері "көк жемісі" деп аталады, себебі олар ағаштан көтеріліп иілгендей көрінеді. "Көк жемісі" концентраты қан айналымын жақсартады және теріге пайдалы деп саналатын табиғи ем ретінде сатылады. Сондай-ақ, оның эректильді дисфункцияға қатысты Виагра сияқты қасиеттері бар деген де пікір бар. Осыған ұқсас ағаш Африкалық Хая туысына жататын ағаштардан да алынады. Бұл ағаш Африкалық махагони ретінде сатылады және Swietenia отбасынан шыққан.

Қорғау

Swietenia-ның барлық түрлері CITES тізіміне енгізілген. Шекарадан өтетін Swietenia ағашы үшін қажетті құжаттар толық ресімделген болуы керек. Greenpeace, Friends of the Earth және Rainforest Action Network сияқты халықаралық экологиялық ұйымдар, әсіресе Бразилиядан заңсыз ағаш тасымалдауды әшкерелеу мақсатында, Swietenia-ға назар аударды.