Кіріспе

Рутений(III) хлориді – формуласы RuCl3 болатын химиялық қосылыс. "Рутений(III) хлориді" дегенде көбінесе RuCl3·xH2O гидраты түсініледі. Сусыз және гидратталған түрлерінің екеуі де қара қоңыр немесе қара түсті қатты заттар болып табылады. Кристалдану суының мөлшері әртүрлі болатын гидрат, көбінесе тригидратқа жуық, рутений химиясында кеңінен қолданылатын бастапқы материал болып табылады.

Дайындалуы және қасиеттері

Сусыз рутений(III) хлориді әдетте рутений ұнтағын металлмен хлормен қыздыру арқылы дайындалады. Алғашқы синтезде хлорлау көміртек моноксидінің қатысуымен жүргізілді, өнім газ ағысымен шығарылып, салқындағанда кристалданады. RuCl3-тің екі полиморфты түрі белгілі. Қара α түрі 346 пм-ге дейін созылған Ru-Ru байланыстарымен CrCl3 типті құрылымды қабылдайды. Бұл полиморфтың құрамында Cl- аниондарымен қоршалған сегіз қырлы торлы Ru3+ ұялары бар. Рутений катиондары магниттік қасиетке ие, олар төмен спинді J~1/2 негізгі күйде, L=1 таза бұрыштық импульспен орналасқан. α RuCl3 қабаттары әлсіз Ван-дер-Ваальс күштерімен бір-бірінің үстіне жиналады. Оларды скотч таспасымен жарып, моноқабаттар жасауға болады. Қара қоңыр, тұрақсыз β түрі гексагонды жасушада кристалданады; бұл түрі 283 пм Ru-Ru байланыстары бар, бетін бөлісетін октаэдрлердің шексіз тізбектерінен тұрады, бұл құрылымы цирконий трихлоридіне ұқсас. β түрі 450–600 °C температурада α түріне қайтымсыз айналады. β түрі диамагниттік, ал α RuCl3 бөлме температурасында парамагниттік. RuCl3 буы жоғары температурада элементтерге ыдырайды; 750 °C (1020 K) температурадағы энталпия өзгерісі, ΔdissH1020 +240 кДж/моль деп есептелген.

Қатты күй физикасы

α RuCl3 нейтронды шашырату арқылы ерекше магниттік спектр анықталғанда, және магнит өрісіне түсірілгенде термиялық тасымалдау хиральды Майорана фермиондарын көрсеткенде, Китаев кванттық спин сұйық күйіне үміткер ретінде ұсынылды.

Гидратталған рутений трихлориді координациялық химиясы

Рутенийдің ең көп қолжетімді қосылысы ретінде RuCl3·xH2O көптеген жүздеген химиялық қосылыстардың бастапқы материалы болып табылады. Рутений кешендерінің, хлоридтерінің және басқа да қосылыстарының ерекше қасиеті – бірнеше тотығу күйінің болуы, олардың кейбіреуі кинетикалық тұрақтылыққа ие. Барлық екінші және үшінші қатардағы өтпелі металдар тек төмен спинді кешендерді ғана құрайды, ал рутений көршілес тотығу күйлерінің тұрақтылығымен ерекшеленеді, әсіресе Ru(II), Ru(III) (негізгі RuCl3·xH2O сияқты) және Ru(IV).

Көміртек тотығы туындылары

RuCl3(H2O)x көміртек моноксидімен қалыпты жағдайларда әрекеттеседі. Ал темір хлоридтері CO-мен реакцияға түспейді. CO қызыл қоңыр трихлоридті сарғыш Ru(II) түрлеріне дейін тотықсыздандырады. Нақтырақ айтқанда, RuCl3(H2O)x этанол ерітіндісін 1 атм CO-ға ұшырату, нақты жағдайларға байланысты, [Ru2Cl4(CO)4], [Ru2Cl4(CO)4]2− және [RuCl3(CO)3]− береді. Мұндай ерітінділерге лигандтарды (L) қосу RuClCO L қосылыстарын тудырады (L = PR3). Бұл карбонилденген ерітінділерді Zn-мен тотықсыздандыру нәтижесінде қызғылт сары түсті үшбұрышты кластер Ru3(CO)12 алынады. 3RuCl3·xH2O + 4.5Zn + 12CO (жоғары қысым) → Ru3(CO)12 + 3xH2O + 4.5ZnCl2