Кіріспе

Randonneuring (Ұлыбританияда, Австралияда және Бразилияда Audax деп те аталады) – ұзақ қашықтыққа велосипед тебу спорты, оның бастауын audax велосипед спортынан алады. Randonneuring-те жүргізушілер 200 км немесе одан да ұзақ қашықтықтық жолдарды басып өтеді, алдын ала белгіленген "бақылау пункттерінен" (бекеттерден) бірнеше ондаған шақырым сайын өтеді. Жүргізушілер белгіленген уақыт ішінде жолды аяқтауға тырысады және олардың аяқтаған орнына қарамастан, бірдей құрметке ие болады. Жүргізушілер өздері қалағандай топта немесе жеке жүре алады және бақылау пункттері арасында өздерін-өздері қамтамасыз етулері керек. Randonneuring іс-шарасы – randonnée немесе brevet деп аталады, ал 200 км жолды аяқтаған жүргізуші – randonneur деп аталады. Randonneuring-тің халықаралық басқару органы – Audax Club Parisien (ACP), ол Les Randonneurs Mondiaux (RM) арқылы әлем бойынша басқа randonneuring ұйымдарымен бірлесіп жұмыс істейді. Randonneuring Францияда кең таралған, сондай-ақ Нидерланды, Бельгия, Ұлыбритания, Италия, Австралия, АҚШ, Канада, Бразилия, Ирландия, Үндістан, Индонезия, Корея, Жапония және Малайзияда да танымал.

Тарих

XIX ғасырдың соңында Италияда күндізгі "сынақ" спорт түрлері кең таралды. Қатысушылар мүмкіндігінше көп қашықтықты басып өтуге және өздерін "батыл" (audax) деп дәлелдеуге тырысты. Велосипедпен алғашқы audax жарысы 1897 жылдың 12 маусымында өтті, онда он екі итальяндық велосипедші Римнен Неапольге дейінгі қашықтықты күндізгі уақытта жүріп өтуге бел буды. Ұқсас іс-шаралар басқа елдерде де танымал болды, ал 1904 жылы француз журналисі Анри Дегранж өзінің Auto газеті үшін Audax ережелерін жасады. Audax ережелері бойынша, жүргізушілер топта жүретін. Сәтті аяқтағандарға Brevet d'Audax деп аталатын сертификат табысталды. Сәтті audax велосипедшілерінен құралған топ Audax Club Parisien (ACP) құрды, ол Дегранж атынан Audax іс-шараларын ұйымдастыруды өз міндетіне алды. 1920 жылы Дегранж пен ACP арасында келіспеушілік туды. Дегранж ACP-ға өз ережелері бойынша іс-шаралар ұйымдастыруға рұқсат бермей қайтарып алды, ал ACP спорттың өз алдына allure libre (еркін темпте) нұсқасын жасады, онда сәтті жүргізушілерге Brevets des Randonneurs деп аталатын сертификаттар берілді. Бұл стиль қазір "randonneuring" деп белгілі. Дегранж бастапқы Audax ережелерін насияттауды жалғастырды және 1921 жылдың 14 шілдесінде Париж Audax Cyclistes одағы (UACP) құрылды, ол 1956 жылдың қаңтарында Франция Audax одағына айналды, кейіннен жай ғана Union des Audax деп аталды. Бастапқы стиль әлі де Францияда және көрші елдерде танымал. Ұлыбританияда, онда бастапқы audax стилі жоқ, және Бразилияда, онда ол кең таралмаған, audax термині randonneuring терминімен бірдей қолданылады, бұл спорттың Audax Club Parisien-мен байланысын көрсетеді. Randonneuring велосипедпен саяхаттаумен (cyclotouring) көп ортақ нәрсеге ие, оның негізін қалаушысы журналист Велосио (Пол де Виви) деп есептеледі, сонымен қатар ол дерайлерлік берілістерді танымал етті.

Ережелер мен процесс

Кездейсоқ жарыстардың көпшілігі "brevets des randonneurs" деп саналады. Мұндай жарыстарда, қатысушылар "бақылау" деп аталатын алдын ала белгіленген бақылау пункттері арқылы өтеді; олар әдетте бірнеше ондаған шақырым қашықтықта орналасқан. Әрбір қатысушы "brevet card" (бревет картасы) алып жүреді, оны әрбір бақылауда мөрмен басып, жарысты аяқтағанын растау керек. Кейбір жарыстарда, қатысушылардан белгілі бір орындардан чектерді жинап, "ақпараттық бақылау" кезінде айналадағы сұрақтарға жауап беру арқылы, мысалы, километрлік белгіден қашықтықты есептеу арқылы, осыны толықтырулары сұралады. Жарыс аяқталғаннан кейін бревет картасы ұйымдастырушыларға тапсырылады, олар нәтижелерді тексеріп, сертификаттайды. Қатысушылар орташа жылдамдықтың ең төменгі және ең жоғары шектерін сақтауы керек. Әдеттегі бревет үшін ең төменгі жылдамдық шамамен, ал ең жоғары жылдамдық шамамен. Бақылауға ерте келген қатысушылар жалғастыру алдында күтуге міндетті. Қатысушылар тамақтануға және демалуға бақылау пункттерінде тоқтай алады, бірақ бұған қосымша уақыт берілмейді. Қатысушылар жеке немесе топта қалағандай еркін жүреді. Бревет – жарыс емес, және оның аяқталу тәртібі жарияланбайды. Қатысушылар бақылау пункттері арасында толыққанды өздерін қамтамасыз етуі керек және олардың қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін азық-түлік, су, қосалқы киім және құрал-жабдық алып жүруі керек. Күнтізбеде көрсетілген бреветтерге қоса, ұйымдастырушымен алдын ала келісу арқылы кез келген күні жүруге болатын "тұрақты" (немесе "рейд") бреветтер және қатысушы нақты маршрутты ұсынатын "DIY тұрақтылар" бар. Мұндай жарыстарда "бақылау" – бұл қатысушы тоқтап, дүкен чегі сияқты өтуін растайтын дәлел жинайтын алдын ала белгіленген орындар. Одан басқа, бреветтер мен және одан да ұзақ жарыстар бар. Бұл әдетте түнгі жүру элементін қамтиды. Сондай-ақ, қысқа жарыстар да бар: "brevet populaire" (немесе жай ғана "populaire") жарысында қатысушылар шақырымдық қашықтықты жүзеді. Бұл бреветтер толыққанды "randonneur" жарыстарына жақсы кіріспе ретінде қарастырылады, сондай-ақ спортқа тұрақты түрде қатысуды ұзақ мерзімге жоспарлаған қатысушылар үшін оңай басқарылатын қашықтық болып табылады. Бревет тақырыбында әртүрлі нұсқалар бар, соның ішінде "Flèche" немесе "Arrow" сияқты командалық жарыстар, олар әдетте көптеген бастапқы нүктелерден бір ғана соңғы нүктеге жиналады, және күніне шақырымдық "Dart" жарыстары.

Велосипедтер мен жабдықтар

Кез келген велосипед түрі кездейсоқ саяхаттарға жарамды, бірақ велосипедді тек адамның күшімен қозғау керек – осы ғана талап. Сондықтан, үш дөңгелекті велосипедтер мен жату позыциялы велосипедтерге де рұқсат етіледі. Саймон Доути сияқты авторлар «типикалық» кездейсоқ саяхат велосипедін арнайы жол велосипеді мен туристік велосипедтің арасындағы нұсқа деп сипаттайды. Мұндай велосипедтер әдетте жеңіл болаттан жасалған, иісті рульді, ыңғайлы геометриялы, орташа енді доңғалақты, үш тізбекті, орташа төмен берілісті және жеңіл жүк тасымалдауға қабілетті болады. Сонымен қатар, кейбір жарыстарда лас сақтайтын қанаттар мен жарықтандыру жүйелері де жиі кездеседі, және олар кейбір шаралар үшін міндетті болуы мүмкін. 2019 жылдан бастап, заманауи жарықтандыру (LED және литий-ионды батареялар) динамо хабтарымен қолданылады, сондай-ақ велосипедке арналған (аэродинамикалық, жеңіл) жабдықтар мен дәстүрлі сумка жүйелері, әсіресе ұзақ қашықтыққа арналған жарыстарда кең таралған. Кездейсоқ саяхатшылар бақылау пункттері арасында өздерінше қамтамасыз етуі керек, төтенше жағдай болмаса. Сондықтан, жүргізушілер тамақ, су, құрал-жабдықтар және т.б. алып жүруі тиіс. Кейбір жарыстар жүргізушілерге арнайы жабдықтарды, мысалы, фараларды, қосалқы шамдарды және көрінетін киімді алып жүруді талап етеді, бірақ бұл талаптар ұйымдастырушыға байланысты өзгеруі мүмкін.

Танымал патенттер

Көптеген брифеттер салыстырмалы түрде шағын және жергілікті деңгейде ұйымдастырылады, осылайша хоббишілер үшін іс-шаралардың күнтізбесін тығыз етеді. Дегенмен, әлемнің әртүрлі елдерінен қатысушыларды тартатын аса танымал және беделді іс-шаралар да бар.

ПарижБрестПариж

Кейде "Blue Riband randonnée" деп аталатын Париж-Брест-Париж (PBP) – Париж мен Брест арасында төрт жылда бір рет өткізілетін, шамамен бірнеше күнге созылатын іс-шара. 1891 жылы басталып, ол әлі күнге дейін үздіксіз өткізіліп келе жатқан ең көне велосипедтік жарыс болып табылады. Бастапқыда ол кәсіби велосипедшілер арасындағы жарыс ретінде ұйымдастырылған, бірақ қазір бәсекелестіксіз төзімділік сынағына айналды. Оған қатысу үшін велосипедші бір жыл ішінде бірнеше "бревет"ті аяқтауы керек. Бұл серия кез келген тәртіппен орындалуы мүмкін (дәстүрлісі осылай), сондай-ақ кез келген "бревет" ұзаққа созылатын "рандонне"мен алмастырылуы мүмкін. PBP – бұрынғы танымал ұзақ қашықтыққа жүргізілетін жарыс. 1931 жылдан кейін қатысушылар үш топқа бөлінді: кәсіби велосипедшілер, және "Allure libre" клубы мен "Audax" клубы деп аталатын екі кәсіби емес топ. "Allure Libre" клубына өздігінен, тәуелсіз жүретін жеке тұлғалар кірді, ал "Audax" клубының мүшелері топтасып, тұрақты жылдамдықты сақтады. Ұзақ қашықтыққа жүргізілетін жарыстарға қызығушылық "Tour de France" сияқты кезеңдік жарыстарға қарағанда төмендегендіктен, 1951 жылы PBP-нің кәсіби жарыс бөлігі тоқтатылып, тек "рандоннеринг" бөлігі қалды. PBP-нің "рандоннеринг" бөлігі 1930 жылдан бері "Audax Club Parisien" (ACP) басқаруында. 1975 жылы "Audax" және "Allure libre" топтары екіге бөлініп, екі түрлі PBP іс-шарасын ұйымдастырды. Қазір ACP төрт жылда бір рет "Allure Libre" форматында, ал "Union des Audax" бес жылда бір рет "Audax" форматында жарыс өткізеді. Соңғы Париж-Брест-Париж жарысы 2019 жылдың 18 тамызында өтті. Оған қатысу үшін "рандоннер" біліктілік жылында, яғни 2019 жылдың шілдесіне дейін "супер-рандонне" сериясын аяқтауы керек болды.

Лондон - Эдинбург - Лондон

Лондон-Эдинбург-Лондон – Ұлыбританияда төрт жылда бір рет өткізілетін 1500 шақырымдық іс-шара. Бұл жарыс әдетте солтүстік Лондоннан басталып, Англияның шығысы арқылы Эдинбургке қарай жүргізіледі, көбінесе сол маршрутпен қайта оралады. Бұл іс-шара соңғы рет 2022 жылдың тамыз айында өтті.

Бостон - Монреаль - Бостон

Бостон–Монреаль–Бостон (BMB) – Бостон мен Монреаль арасындағы бара-қайта жол. BMB кейде Солтүстік Америкадағы PBP-нің аналогы деп есептеледі. Ол Париж–Брест–Париж веложарысы өткен жылдарды қоспағанда, әр жыл сайын ұйымдастырылып келеді.

Марапаттар

Шектелген уақыт ішінде патентті аяқтаған велоспортшы – ранденёр деп аталады. Бұл – өмір бойына сақталатын құрметті атақ. Жарыстарды аяқтаған велоспортшылар Audax Club Parisien немесе басқа ранденёр ұйымдарынан марапаттар алады. Мысалдар:

Кез келген жеке патентті аяқтағаны үшін Brevet Medal, ал бір маусымда бірнеше патентті аяқтағаны үшін – Super Randonneur. Randonneur 5000 – барлық патенттерді, Париж-Брест-Париж жарысын және Flèche Vélocio (кем дегенде үш велоспортшыдан басталып, кем дегенде үш велоспортшы аяқтауы керек) аяқтағаны үшін беріледі. Сонымен қатар, 4 жыл ішінде жалпы көлемі 5000 км-ге дейін BRM, LRM немесе ACP бекіткен басқа да жарыстар есептеледі. Randonneur 10000 – екі толық патенттер сериясын, Париж-Брест-Париж жарысын, LRM бекіткен тағы бір 1200 км жарысты, Flèche Vélocio (кем дегенде үш велоспортшы бастауы керек, кем дегенде үшеуі аяқтауы керек) және 1 Super Randonnee (600 км және кем дегенде 10 000 м (32 800 фут) биіктікте, 60 сағат ішінде Audax Club Parisien бекітуімен) аяқтағаны үшін беріледі. Сонымен қатар, 4 жыл ішінде жалпы көлемі 10 000 км-ге дейін BRM, LRM немесе ACP бекіткен басқа да жарыстар есептеледі. Париж-Брест-Париж – PBP жарысын 90 сағат ішінде аяқтағаны үшін. Басқа да көптеген марапаттар бар, мысалы, BMB, RUSA-ға арналған Super Randonneur.