Кіріспе

Жапон айдаһарлары (日本の竜/龍, Nihon no ryū) – жапон мифологиясы мен халық ауыз әдебиетіндегі әртүрлі аңызды жаратылыстар. Жапон айдаһарлары туралы мифтер жергілікті жұмбақтарды Қытай, Корея және Үнді субконтинентінен келген айдаһарлар туралы әкелінген әңгімелермен біріктіреді. Айдаһардың стилі мен сыртқы түріне қытай айдаһары, әсіресе ежелгі заманда Қытайдан Жапонияға әкелінген үш тырнақты ұзын (龍) айдаһары зор ықпал етті. Шығыс Азияның басқа айдаһарлары сияқты, жапон айдаһарларының көпшілігі – жаңбыр мен су көздерімен байланысты су құдайлары немесе ками, және олар көбінесе ірі, қанаттары жоқ, жылан тәрізді денелі, тырнақты аяқтары бар жануарлар ретінде бейнеленеді.

Жапондық түпнұсқалық айдаһарлар

680 ж. Кодзики және 720 ж. Нихонги мифологиялық тарихтарында алғашқы жапон мәтіндік айдаһар туралы сілтемелер кездеседі. "Ең көне жылнамаларда айдаһарлар түрліше айтылады", - дейді де Виссер, "бірақ көбінесе су құдайлары, жылан немесе айдаһар пішіндес ретінде сипатталады". Кодзики мен Нихонги бірнеше ежелгі айдаһарды еске алады: сегіз басы мен сегіз құйрығы бар айдаһарды жел және теңіз құдайы Сусаноо өлтірді, ол оның бір құйрығынан Кусанаги-но-Цуруги (Жапония императорлық регалиясының аңыздағы қылышы) табады. немесе теңіздер мен мұхиттардың билеушісі, адам кейпіне айнала алатын айдаһар ретінде суреттеледі. Ол теңіз түбінде тұрып, сиқырлы толқын жүздерін сақтайды. Рюдзиннің қызы. Ол Жапонияның алғашқы императоры Джиммудің арғы атасы болған. (鰐) – «акула» және «крокодил» деп аударылатын теңіз монстры. (熊鰐) екі ежелгі аңызда еске алынады. Бірінде теңіз құдайы Котоширо-нуси-но-ками "8 құлаш кума ваниге" айналып, Тойотама-химге әке болады, екіншісінде кума вани император Чуай мен оның императрицасы Цзингудің кемелерін жүргізеді. (蛟 немесе 虯) – өзен айдаһары және су құдайы. Нихонгиде император Нинтоку өзендегі құрылыс жобаларына ашуланған мизучиге адамдық құрбандық шалғаны туралы жазылған. Раию – Райдзиннің серігі және хабаршысы, көбінесе айдаһар түрінде болады. Бұл қыз жас буддист монахына ғашық болады. Ол оны қабылдамағаннан кейін, ол сиқырды үйреніп, айдаһарға айналып, оны өлтіреді. Бұл әйелдің басы мен жыланның денесі бар айдаһар еді. Ол көбінесе өзен жағасында шашын жуған кезде көрінетін және ашуланғанда адамдарды өлтіретін. Бұл жаңбыр құдайы, жылан басы бар айдаһар немесе жылан құйрығы бар адам түрінде бейнеленеді. "Күріш қапшығым" ертегісінде Бива көлінің "айдаһар патшасы" Рюо батыр Тавара Тодадан (田原藤太) алып жүз аяқты өлтіруді сұрайды. Урасима Таро бір тасбақаны құтқарып, ол оны Рюгу-джоға алып кетеді, ал тасбақа мұхит құдайы Рюдзиннің қызы болып шығады.

Қытай-жапондық айдаһарлар

Қытайдың айдаһар туралы мифтері жапон айдаһар мифологиясының бастауы болып көрінеді. Жапон тіліндегі "айдаһар" сөзі канджи арқылы ("қытай таңбалары") жазылады, я тоқсан қарапайым шинджитай 竜 немесе дәстүрлі киужитай 龍 қытайлық long 龍. Бұл канджилер жапон тіліндегі кунъёмиде tatsu, ал қытай-жапон тіліндегі онъёмиде ryū немесе ryō деп оқылады. Refn|group="lower alpha"|Сонымен қатар, ryō (龍), ежелгі уақытта айтылғандай, әсіресе тіркесімдерде, мысалы, riryō ganka no tama (驪竜頷下の珠) сияқты фразаларда қолданылады. Жапонияда кең таралған сенім бойынша, жапон айдаһары Жапонияда туған және саяхаттауды ұнататын, Жапониядан алшақтаған сайын тырнақтары көбейген. Мысалы, Кореяға келгенде ол 4 тырнаққа ие болды, ал Қытайға келгенде 5 тырнаққа ие болды. Қытай айдаһарлары Жапонияға әкелінгенде, олардың үш тырнағы болған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жапон әскері көптеген қару-жарақтарға қытай айдаһарларының аттарын берді. Kōryū 蛟竜 < jiaolong 蛟龍 "тасқын айдаһары" – кішкентай суасты кемесі, ал Shinryū 神竜 < shenlong 神龍 "рух айдаһары" – зымырандық камикадзе ұшағы болды. Жапон императорлық армиясының 56-дивизиясы "Айдаһар дивизиясы" деп аталды. Кездейсоқ жағдай, "Айдаһар дивизиясы" Қытайдағы Лонглинг (龍陵) қаласында жойылды, ал қаланың аты "Айдаһардың қабірі" дегенді білдіреді.

Аждаһа ғибадатханалары

Аждаһалар туралы аңыздар дәстүрлі түрде будда ғибадатханаларымен байланысты. Ғибадатханалар маңындағы көлдерде және тоғандарда аждаһалардың мекендегені туралы мифтер кеңінен таралған. Де Виссер Осакадағы Шитенно-дзи, Канагавадағы Хаконедегі Гоген ғибадатханасы және Хаку тауындағы ғибадатхана туралы есептерді тізімдейді, онда Генпей Жосуикиде дзен діни қызметкерінің 9 баслы аждаһарды Каннон құдайына айналғанын көргені жазылған. Бүгінде Яманасидегі Фудзиёшидадағы Сайко көлінің Аждаһа ғибадатханасында жыл сайын фестиваль мен оттық шоу өтеді. Ғибадатхана атаулары, жапон топонимдері сияқты, көбінесе аждаһаларды қамтиды. Мысалы, Ринзай сектасында Тенрю-дзи 天龍寺 "Аспандық Аждаһа ғибадатханасы", Рютаку-дзи 龍沢寺 "Аждаһа батпағы ғибадатханасы", Рёан-дзи 竜安寺 "Аждаһа тыныштығы ғибадатханасы" бар. Аңыз бойынша, 596 жылы Нарада Хоко-дзи 法興寺 немесе Асука-дера 飛鳥寺 буддалық ғибадатханасы салынғанда, "көктегі күлгін бұлт түсіп, пагода мен Будда залын жапты; содан кейін бұлт бес түсті болып, аждаһар немесе феникс нысанына енді". Кинрю но Май "Алтын Аждаһа биі" – жыл сайынғы жапондық аждаһа биі, ол Асакусадағы будда ғибадатханасы Сенсо-дзиде орындалады. Аждаһа билеушілер ғибадатхана аумағында да, көшелерде де айналып жүреді. Аңыз бойынша, Сенсо ғибадатханасы 628 жылы екі балықшы Сумида өзенінен Каннонның алтын мүсінін тапқаннан кейін салынған. Алтын Аждаһа биі ғибадатхананың бас залының қайта құрылуын тойлау үшін 1958 жылы қойылды және жылына екі рет орындалады.

Аждаһалар ғибадатханалары

Жапондық айдаһарлар көбінесе синтоизм ғибадатханаларымен, сондай-ақ кейбір будда ғибадатханаларымен байланысты. Жапонияның ішкі теңізіндегі Мияджима немесе Ицукусима аралындағы Ицукусима ғибадатханасы теңіз құдайы Рюдзиннің қызының мекені деп есептелген. "Гуканшо" мен "Хайке туралы әңгіме" (Генрих 1997:74–75) бойынша, теңіз айдаһары Антоку императорына таққа отыруға күш берді, себебі оның әкесі Тайра но Киёмори Ицукусимада дұғалар етіп, оны әулеттік ғибадатханасы деп жариялаған. 1185 жылы Дан-но-ура шайқасында жеңілгеннен кейін Антоку суға батып, императорлық Кусанаги қылышын (аңыз бойынша Ямата-но-Орочи айдаһарының құйрығынан пайда болған) теңізге түсірді. Басқа бір дерек бойынша, суға батып жүргендер қылышты тауып алып, қазір Ацута ғибадатханасында сақталған деседі. 1185 жылғы зор жер сілкінісін Антоку айдаһарының күштерімен байланысты, қастық ниетпен әрекет еткен Хайке рухтары тудырған деп есептеді. Рюдзин синко 竜神信仰 – "айдаһар құдайына сенім" – айдаһарларды су камиі ретінде құдайға сыйындырудың синтоизмдегі бір түрі. Бұл наным ауыл шаруашылығының рәсімдерімен, жаңбыр тілеумен және балықшылардың сәтті болуымен байланысты.

Жапон мәдениетіндегі айдаһарлар

Жапон императорлық армиясының әуе күштері кейбір ұшақтарына айдаһармен байланысты атаулар берді, мысалы, Кавасаки Ki 45 екі қозғалтқышты күрес ұшағы Торю (Айдаһар өлтіруші), Мицубиси Ki 67 бомбалаушысы Хирю (Ұшатын айдаһар) және Накаджима Ki 49 бомбалаушысы Донрю (Дауыл айдаһары) деп аталды. Жапон императорлық теңіз күштері, кейін Жапон теңіздік өзін-өзі қорғау күштері де кейбір кемелеріне айдаһар есімдерін берді. Назар аударуға лайық мысалдар – Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінің "Хирю" және "Сору" авианосектері, сондай-ақ "Сору" класындағы қазіргі заманғы су асты кемелері. Айдаһар – якудза өнеріндегі танымал бейне. Манда – Тохо компаниясының фильмдерінде пайда болатын кайдзю кейіпкері, ол жапон айдаһары ретінде бейнеленген. Dragon Ball – танымал манга және аниме франшизасы.