Кіріспе

Мембраналық АТФ-аза, сондай-ақ F типті АТФ-аза деп аталады, бактериялық плазмалық мембраналарда, митохондрияның ішкі мембраналарында (окисдену фосфорилирлеу кезінде, онда ол V кешені деп аталады) және хлоропласт тилакоидтық мембраналарында кездесетін АТФ-аза/синтетаза. Ол АТФ синтезін жүзеге асыру үшін протондық градиентті пайдаланады, яғни протондардың электрохимиялық градиент бойынша мембрана арқылы пассивті ағынына мүмкіндік береді және F АТФ-азаның белсенді орнынан жаңадан түзілген АТФ-ты босату үшін тасымалдау реакциясынан алынған энергияны қолданады. V АТФ-азалар мен A АТФ-азалармен бірге F АТФ-азалар туысқан ротациялық АТФ-азалардың суперавторына жатады. F АТФ-аза екі доменнен тұрады: Fo домені, мембранаға берік енген және а, b және с жіктемелеріне бөлінген 3 түрлі интегралды ақуыздан құралған; және F1, перифериялық (протондардың қозғалатын жағында орналасқан). F1 5 полипептидтік бірліктен – α3β3γδε – тұрады, олар Fo доменінің бетіне байланысады.

Құрылымы

Fo F1 бөлшектері негізінен полипептидтерден тұрады. F1 бөлшегі 5 түрлі полипептидтен тұрады, олардың құрамы 3α:3β:1δ:1γ:1ε. Fo бөлшегінің құрамы 1a:2b:12c. Олар бірігіп айналмалы қозғалтқыш құрайды. Протондар Fo домендерінің кішібірліктеріне байланысқанда, олардың бөліктерінің айналуына себеп болады. Бұл айналу "камшафт" арқылы F1 доменіне беріледі. АДФ және Pi (бейорганикалық фосфат) F1 доменінің үш β-бөлімшесіне спонтанды түрде байланысады, сондықтан әр 120° айналым сайын АТФ босатылады (айналмалы катализ). Fo домендері мембрананың ішінде орналасқан, фосфолипидтік екі қабатты кесіп өтеді, ал F1 домені жаңа синтезделген АТФ-ты пайдалануға мүмкіндік беру үшін жасушаның цитозолына дейін созылады. Ірі қара малдың митохондриялық F1 АТФазасы, тежегіш ақуыз If1-мен комплекстес, тиісті әдебиеттерде жиі кездеседі. Оның қолданылу мысалдары жасушаның негізгі метаболизмінің көптеген әрекеттерінде, мысалы, ацидоз және алкалоз, сондай-ақ тыныс газ алмасуында табылады. Fo-дағы "o" әрпі олигомицинды білдіреді, себебі олигомицин оның қызметін тежеуге қабілетті.

N-АТФаза

N АТФазалары – бактерияларда және көлденең гендердің тасымалдануы арқылы археялардың кейбір түрлерінде кездесетін, дельта/OSCP суббөлімшесіз F-типті АТФазалардың тобы. Олар протонның орнына натрий иондарын тасымалдайды және АТФ-ты гидролиздеуге бейім. Бұл А АТФазаларының V АТФазаларынан айырмасында, қалыпты F АТФазаларынан да әлдеқайда ерекшеленетін жеке топты құрайды.