Кіріспе
Экономикалық қызметке қатысты мәселелер
Economic systems as a type of social system must confront and solve the three fundamental economic problems:
What kinds and quantities of goods shall be produced, "how much and which of alternative goods and services shall be produced?" The latter is variously defined as an economic system blending elements of a market economy with elements of a planned economy, free markets with state interventionism, or private enterprise with public enterprise "
Samuelson wrote in Economics, a "canonical textbook" of mainstream economic thought that "the price mechanism, working through supply and demand in competitive markets, operates to (simultaneously) answer the three fundamental problems in a mixed private enterprise system "
The solution to these problems is important because of the "fundamental fact of economic institution life" that
"The economic problem, "the struggle for subsistence", always has been hitherto primary, most pressing problem of the human race not only of the human race, but of the whole of the biological kingdom from the beginnings of life in its most primitive forms." Samuelson, Economics, 11th ed., 1980
Экономикалық жүйелер әлеуметтік жүйелердің бір түрі ретінде үш негізгі экономикалық мәселеге тап болып, оларды шешуі керек: қандай тауарлардың қандай түрлері мен көлемі өндірілуі тиіс, "балама тауарлар мен қызметтердің қайсысы және қаншасы өндірілуі керек?". Соңғысы нарықтық экономика элементтерін жоспарлы экономика элементтерімен, еркін нарықтарды мемлекеттік араласумен немесе жеке кәсіпкерлікті мемлекеттік кәсіпкерлікпен үйлестіретін экономикалық жүйе ретінде әртүрлі анықталады. Самуэльсон "Экономика" еңбегінде, басты экономикалық ой-пікірдің "канондық оқулығында" былай деп жазған: "Баға механизмі, бәсекелестік нарықтарда сұраныс пен ұсыныс арқылы жұмыс істей отырып, (бір уақытта) аралас жеке кәсіпкерлік жүйесіндегі үш негізгі мәселеге жауап береді". Сэмюэлсон, Экономика, 11-ші басылым, 1980 жыл.
Economic systems as a type of social system must confront and solve the three fundamental economic problems:
What kinds and quantities of goods shall be produced, "how much and which of alternative goods and services shall be produced?" The latter is variously defined as an economic system blending elements of a market economy with elements of a planned economy, free markets with state interventionism, or private enterprise with public enterprise "
Samuelson wrote in Economics, a "canonical textbook" of mainstream economic thought that "the price mechanism, working through supply and demand in competitive markets, operates to (simultaneously) answer the three fundamental problems in a mixed private enterprise system "
The solution to these problems is important because of the "fundamental fact of economic institution life" that
"The economic problem, "the struggle for subsistence", always has been hitherto primary, most pressing problem of the human race not only of the human race, but of the whole of the biological kingdom from the beginnings of life in its most primitive forms." Samuelson, Economics, 11th ed., 1980
Осы мәселелерді шешу маңызды, себебі экономикалық институттардың өмір сүруінің "негізгі фактісі" – "экономикалық мәселе, "көрінуге күрес", әрқашан адамзат баласының ең алдымен, ең өткір мәселесі болып келді, ғана емес, сонымен қатар өмірдің ең қарапайым түрлерінен бастап барлық тіршілік әлемінің мәселесі". Самуэльсон, Экономика, 11-ші басылым, 1980 жыл.
Economic systems as a type of social system must confront and solve the three fundamental economic problems:
What kinds and quantities of goods shall be produced, "how much and which of alternative goods and services shall be produced?" The latter is variously defined as an economic system blending elements of a market economy with elements of a planned economy, free markets with state interventionism, or private enterprise with public enterprise "
Samuelson wrote in Economics, a "canonical textbook" of mainstream economic thought that "the price mechanism, working through supply and demand in competitive markets, operates to (simultaneously) answer the three fundamental problems in a mixed private enterprise system "
The solution to these problems is important because of the "fundamental fact of economic institution life" that
"The economic problem, "the struggle for subsistence", always has been hitherto primary, most pressing problem of the human race not only of the human race, but of the whole of the biological kingdom from the beginnings of life in its most primitive forms." Samuelson, Economics, 11th ed., 1980
Мәселелердің бөлшектері
Экономикалық мәселені төменде көрсетілгендей үш бөлікке бөлуге болады.
Ресурстарды бөлу проблемасы
Ресурстарды бөлу мәселесі ресурстардың шектеулі болуына байланысты туындайды және қандай қажеттіліктерді қанағаттандыру керек, ал қайсысын қанағаттандырмау керек деген сұраққа қатысты. Басқаша айтқанда, не және қанша өнім өндіру керек. Бір тауардың көбірек өндірілуі сол тауарды өндіру үшін қажетті ресурстардың көбірек жұмсалуын білдіреді, ал ресурстар шектеулі. Осы екі факті бірге егер қоғам қандай да бір тауарды өндіруді арттыруды шешсе, ол басқа тауарлардың өндірісінен бір бөлігін шығарып алуға тиіс екенін көрсетеді. Басқаша айтқанда, қажетті тауардың көбірек өндірілуі тек басқа тауарлардың өндірісінде қолданылатын ресурстар мөлшерін азайту арқылы ғана мүмкін болады. Ресурстарды бөлу мәселесі капиталдық тауарларды немесе тұтыну тауарларын өндіруге қатысты. Егер қоғам капиталдық тауарларды өндіруді шешсе, ресурстар тұтыну тауарларын өндіруден алынып тасталуы керек. Бірақ, ұзақ мерзімді перспективада капиталға жасалған инвестициялар тұтыну тауарларын өндіруді арттырады. Осылайша, капиталдық және тұтыну тауарларының екеуі де маңызды. Мәселе – олардың арасындағы оңтайлы өндіріс арақатынасын анықтау. Ресурстар шектеулі болғандықтан, оларды мүмкіндігінше тиімді пайдалану маңызды. Сондықтан, экономиканың ұлттық өнімін өндіру және бөлу процесінде максималды тиімділікке қол жеткізілгеніне көз жеткізу қажет. Өндіріс тиімді болады, егер өндірістік ресурстар осылайша пайдаланылса, кез келген қайта бөлу бір тауардың өндірісін арттырмай, екінші тауардың өндірісін азайта бермейді. Басқаша айтқанда, тиімді бөлу дегеніміз, тауарларды қайта бөлудің нәтижесінде біреудің жағдайын жақсарту мүмкін емес, егер ол басқа біреудің жағдайын нашарлатпаса. (Парето тиімділігін қараңыз.) Өндіріс және бөлудегі тиімсіздіктер экономиканың барлық түрлерінде кездеседі. Осы тиімсіздіктерді жойса, халықтың әл-ауқатын арттыруға болады. Осы тиімсіздіктерді жою үшін белгілі бір шығындар жұмсалуы керек. Егер өндіріс және бөлудегі тиімсіздіктерді жоюға жұмсалатын шығындар, олардан алынатын пайдадан артық болса, онда оларды жоюға тырысудың қажеті жоқ.
Экономикалық өсу проблемасы
Егер өндірістік қуат өссе, экономика прогрессивті түрде көбірек тауар өндіре алады, бұл тұрмыс деңгейін жақсартады. Экономиканың өндірістік қуатының артуы экономикалық өсім деп аталады. Экономикалық өсімге әсер ететін түрлі факторлар бар. Экономикалық өсім мәселелері Харрод-Домар моделі, Солоу мен Свонның неоклассикалық өсім модельдері, сондай-ақ Калдор мен Джоан Робинсонның Кембридж өсім модельдері сияқты көптеген өсім модельдерінде талқыланды. Экономикалық мәселенің осы бөлігі даму экономикасы саласында зерттеледі.