Кіріспе

Малайзия саясаткері

Хишамуддин бин Тун Хусейн (Jawi: هشام الدين بن حسين; 5 тамыз 1961 жылы туған) – Малайзия саясаткері және заңгері. 2021 жылдан 2022 жылға дейін Қауіпсіздік кластерінің аға министрі және Қорғаныс министрі қызметін атқарды. Біріккен малайлар ұлттық ұйымының (UMNO) мүшесі, ол 2004 жылдан бері Сембронг округінің парламент депутаты, ал бұрын 1995 жылдан 2004 жылға дейін Тенгегара округінің депутаты болды. Хишамуддин Жохор-Бахру қаласында Хусейн Онн мен Сухайла Ноа отбасында дүниеге келген. Оның әкесі Малайзияның үшінші премьер-министрі болған. Ол Малай колледжі Куала-Кангсар, Сент-Джон институты, Элис Смит мектебі және Челтенхам колледжінде білім алды. Кейін ол Аберистуит университетінде заң бакалавры, ал Лондон экономика мектебінде заң магистрі дәрежесін алып, заңгер болып жұмыс істеді. Skrine фирмасында серіктес болғаннан кейін, ол өзінің жеке фирмасын – Lee Hishammuddin ашты, ол кейіннен Allen and Gledhill фирмасымен бірігіп, Lee Hishammuddin Allen and Gledhill құрды. Ұлыбританиядан оралғаннан кейін Хишамуддин UMNO-ға қосылды. Ол алғаш рет 1995 жылғы сайлауда Тенгегара округінен парламентке сайланды. Кейін ол министрдің орынбасары болып тағайындалды және 1999 жылы министр болып жоғарылатылды. 1999 жылы UMNO жастар ұйымының төрағасы, ал 2009 жылы партияның вице-президенті болып сайланды. Содан бері ол 2018 жылғы сайлауда BN жеңілгенге дейін түрлі министрлік лауазымдарды атқарды. Жеңіліске қарамастан, ол Сембронг округіндегі өкілдігін сақтап қалды. 2020 жылы басталған саяси дағдарыстың бастапқы кезеңінде Хишамуддин Мухиддин Яссин басқаратын Perikatan Nasional (PN) коалициясының құрамында Сыртқы істер министрі ретінде кабинетке оралды. 2021 жылдың шілдесінде саяси жағдай нашарлаған кезде Мухиддин Хишамуддинді Қауіпсіздік кластерінің аға министрі етіп тағайындады, ол Исмаил Сабри Яакобты алмастырды, ол Премьер-министрдің орынбасары болып тағайындалған еді. Ол Мухиддин отставкаға кеткенін жариялағаннан кейін 2021 жылдың тамызына дейін осы лауазымда қызмет етті. Екі аптадан кейін Хишамуддин жаңа Премьер-министр Исмаил Сабри басшылығымен қайтадан кабинетке оралды, ол оны аға министр қызметіне қайта тағайындады. Ол сонымен қатар Қорғаныс министрі болып тағайындалды, бұл лауазымды ол бұрын 2013 жылдан 2018 жылға дейін атқарған.

Ерте өмір және білім

Хишамуддин 1961 жылдың 5 тамызында дүниеге келген. Ол белгілі малай көшбасшысы және UMNO партиясын құрған Онун Жафардың немересі. Оның анасы черкес және Осман империясында туған. Хишамуддин әкесі 1973 жылы Премьер-министрдің орынбасары болғанға дейін Куала-Кангсар Малай колледжінде білім алған. Әкесі осы лауазымға тағайындалғаннан кейін Куала-Лумпурдағы Сент-Джон институтына, содан кейін Элис Смит мектебіне қабылданды. Оқуын аяқтаған соң, Хишамуддин 1984 жылы Уэльс университетінің Аберистуит қаласындағы бөлімшесінде заң бакалавры (LLB) дәрежесін алды. Сонымен қатар, ол Лондон экономика мектебінде оқып, 1988 жылы коммерциялық және корпоративтік құқық бойынша магистр (LLM) дәрежесін алды.

Ерте мансап

Ұлыбританияда оқуын аяқтағаннан кейін, Хишамуддин 1989 жылы Малайзияға оралды. Ол УМНО-ға мүше болып, заңгер ретінде мансабын бастады. 1993 жылы ол Skrine & Co фирмасынан келіп, Томас Мун Лунг Лимен бірлесіп жеке заң фирмасын ашты. Аталған заң фирмасы Ли Хишамуддин (қазіргі Ли Хишамуддин Аллен & Гледхилл) деген атпен танылды.

Саяси мансап

Хишамуддин 1990-шы жылдары УМНО жастар қанатының қатарына өсіп, 1998 жылы оның ұлттық басшысы болды. Ол бұл лауазымға UMNO жастары арасында танымал болған вице-премьер Анвар Ибрагимнің қызметтен алынуынан кейін жарылған кезде келді. Хишамуддиннің бұрынғы басшысы Ахмад Захид Хамиди Анвардың сергек қолдаушысы болған. 1995 жылы Хишамуддин Жохор штатындағы Тенгера округінен федералды парламентке сайланды. Ол дереу Махатхир Мохамед үкіметінде Халықаралық сауда және өнеркәсіп жөніндегі парламенттік хатшы болып тағайындалды. 1998 жылы УМНО жастар ұйымының төрағасы болуы келесі жылы толыққанды министрлікке көтерілуімен сәйкес келді, ол Жастар және спорт министрі болды. Ол 1999 жылғы сайлауда парламенттік мандатын сақтап, Ішкі істер министрі болып тағайындалды. 2013 жылғы сайлауда Нажиб үкіметі, әсіресе қытай сайлаушылары арасында қосымша жеңіліске ұшырағаннан кейін Хишамуддин UMNO вице-президенті лауазымына қайта үміткер болды. Ол үшінші орынды ғана иеленді, Махриз Махатхирден 9 дауысқа кеміп қалды. Ол Захидпен министрліктерді алмастырып, соңғысының Қорғаныс портфелін қабылдады. Сонымен қатар, ол Көлік министрлігін уақытша басқарды; бұл министрлік әдетте Малайзиялық қытай қауымдастығына берілетін, бірақ жалпы сайлауда ауыр жеңіліске ұшырағандықтан үкіметтен уақытша шығуға шешім қабылдаған. Көлік министрінің міндетін атқарушы ретінде ол Малайзия Эйрлайнз рейсі MH370 жоғалуына қатысты тергеуді басқарған министр ретінде халықаралық назарға ілікті. "Сидней Морнинг Геральд" газеті осы лауазымдағы Хишамуддинді сынап, ол "күнделікті баспасөз брифингілерінде елдің іздеу және тергеу жұмыстарын қорғау үшін күрескенін" айтты. Алайда, Нажиб Хишамуддиннің жұмысын қорғады. Оның рөлі 2014 жылдың маусым айында Лио Тхун Лай министрлікке кірген кезде аяқталды. Хишамуддин Қорғаныс министрі лауазымын сақтап қалды. 2017 жылдың сәуір айында Хишамуддин Премьер-министр кеңсесіндегі Арнайы функциялар жөніндегі министр болып тағайындалды. Премьер-министр Нажиб Разақ бұл тағайындау Хишамуддинге Қорғаныс министрі ретіндегі міндеттерінен басқа міндеттерді орындауға мүмкіндік беретінін, бірақ ол Қорғаныс министрі лауазымында қалатынын мәлімдеді. 2020 жылдың наурызында Хишамуддин ақпан айында бұрынғы Пәкістан Харапан үкіметінің құлауынан кейін жаңа тағайындалған Премьер-министр Мухиддин Ясин тарапынан Сыртқы істер министрі болып тағайындалды.

Керис оқиғасы

UMNO Жастар ұйымының басшысы ретіндегі екінші мерзімінде Хишамуддин 2005 жылы UMNO-ның жылдық жалпы жиналысында малай қылышын – малай ұлтшылдығының символын – көрсетіп, дау тудырды. Нәсілдік сөздерге байланысты туған алаңдаушылыққа жауап ретінде, сол кездегі вице-президент Тан Шри Мухиддин Ясин: "Биылғы жылы кейбір тараптар сәл радикалды болғанымен, жиналыс барысында пікір білдіру әдеттегі жағдай" деді. Бұл нәсілдік арандатушылық әрекетті оппозициялық саясатшылармен қатар, Барисан Насионал коалициясының бірқатар қытай саясаткерлері де сынады. 2008 жылы Хишамуддин бұл әрекеттің сол жылғы жалпы сайлауда малай емес сайлаушылардың қолдауын жоғалтуға әкелгенін мойындады.

Деван-Раяктегі вейпинг

2020 жылдың 6 тамызында Хишаммуддин парламент отырысы кезінде бір интернет қолданушысы оның вейп тартатынын анықтағаннан кейін кешірім сұрады.

Үлкен ағалар туралы дау

2021 жылдың 2 сәуірінде Хишамуддиннің Қытайға екі күндік жұмыс сапары дипломатиялық қателікпен көлеңкеленді. Оппозиция жетекшісі Анвар Ибрагим Хишамуддинді Қытайды министр Ван Имен бірлескен мәлімдемесінде "үлкен бауыр" деп атағаны үшін сынады. Анвар сондай-ақ, бұл Малайзияның сыртқы саясатын 25 жылға кері тартуы мүмкін екенін айтты. 2021 жылдың 3 сәуірінде Хишамуддин Ван Иге қатысты "үлкен бауыр" терминін қолдануын қорғап, бұл құрметтің белгісі екенін мәлімдеді. Бұрынғы сыртқы істер министрі Анифа Аман Хишамуддинге Қытайға "үлкен бауыр" деп сілтеме жасаған қателігін мойындауын, оның орнына оны даулап мәселені ушықтырмауын ұсынды.

51% Bumiputra Logistic Equity Control Policy (Бумипутра логистикалық капиталдың бақылау саясаты)

2021 жылдың 27 қыркүйегінде Малайзия кабинеті Хисхаммуддиннің парламентте ұсынған бес жылдық даму жоспары, Он екінші Малайзия жоспары (12MP) аясында Бумипутера компаниялары үшін жаңа үлестік саясатты жариялағаннан кейін сынға ұшырады. Бұл саясат Бумипутералардың акционерлік үлесінің тұрақтылығын қамтамасыз етуді көздеп, акциялардың сатылуын немесе Бумипутера фирмаларын тек Бумипутера компанияларына, консорциумдарға немесе жеке тұлғаларға ғана сатуға кепілдік беру үшін акциялардың қауіпсіздік желісі іске қосылады. Саид Садық бұл жаңа ережелердің әділетсіз екенін, олардың Бумипутера емес азаматтардан акцияларды алып, Бумипутераларға берумен тең екенін айтты. Бұрынғы Денсаулық сақтау министрі Дзюлькефли Ахмад бұл саясатты "өзіне зиян" деп сипаттап, егер осы саясаттың мақсаты осы болса, жаңа саясат Бумипутера компанияларын экономикалық тұрғыдан құртарғанын мәлімдеді. Ол сондай-ақ, малай бизнесмендерінен алынған пікірлерге сүйене отырып, көпшілігінің жаңа, тек Бумипутераларға арналған саясатты енгізу идеясына қарсы екенін айтты. Исмаил Сабри бұған дейін үкіметтің Бумипутералардың акциялық үлесін 30 пайызға жеткізу мақсатына қол жеткізілмегенін мәлімдеді. Сондай-ақ, ол 2025 жылға дейін Бумипутералардың шағын және орта кәсіпкерлігінің жалпы ішкі өнімге (ЖІӨ) 15 пайыз үлес қосуы үшін Бумипутера бизнесінің тұрақтылығын арттыруға қаржы бөлуді жариялады.

Жеке өмір

1986 жылы Хусейн Паханг штатының ханшайымы Тенгку Марсилла Тенгку Абдуллаға үйленді. Олар Куала-Лумпурда тұрады, олардың екі ұлы мен екі қызы бар (Кира Арианна, Фарис, Фахд және Наша Алисса).

Сайлау нәтижелері

+ Малайзия ПарламентіЖылСайлау округіҮміткерДауыс%ОппоненттерДауыс%Берілген дауыстарАртықшылықҚатысу1995P136 Tenggara, JohorХишамуддин Хұсейн (UMNO)28,72787.22%Мадин Хани @ Мд. Дин А. Ғани (S46)4,20912.78%34,78224,51863.36%1999Хишамуддин Хұсейн (UMNO)28,37678.96%Локман Нұр Адам (PKR)7,55921.04%37,82920,81778.06%2004P153 Sembrong, JohorХишамуддин Хұсейн (UMNO)19,57588.29%Оnn Жафар (PAS)2,59711.71%22,95616,97874.61%2008Хишамуддин Хұсейн (UMNO)17,98873.70%Ли Санг (PKR)6,41826.30%25,21111,57075.98%2013Хишамуддин Хұсейн (UMNO)22,84165.17%Оnn Әбу Бакар (PKR)12,21034.83%35,91010,63186.35%2018Хишамуддин Хұсейн (UMNO)21,35359.24%Оnn Әбу Бакар (PKR)14,69140.76%36,0446,66283.02%2022Хишамуддин Хұсейн (UMNO)22,57255.15%Хасни Абас (PKR)11,69228.57%40,93010,88074.44%Азиз Исмаил (BERSATU)6,66616.29%