Оңтүстік-Шығыс Азия Ұлттарының Бірігімінің негізін қалаушы шарты
ASEAN Declaration
Оңтүстік-Шығыс Азия Ұлттарының қауымдастығы (ASEAN) құрылтай шарты: мақсаттары, қағидалары, тарихы. 8 тамыз – ASEAN күні. Қорғаныс одағы ретінде пайда болған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оңтүстік-Шығыс Азия елдері қауымдастығының құрылтай шарты – АСЕАН Декларациясы немесе Бангкок Декларациясы, Оңтүстік-Шығыс Азия елдері қауымдастығының (АСЕАН) негізгі құжаты болып табылады. Ол 1967 жылғы 8 тамызда Бангкокте АСЕАН құрылтайшы бес мемлекеті – Индонезия, Малайзия, Филиппин, Сингапур және Таиландпен қол қойылды. Декларация АСЕАН-ның ынтымақтастық, достық және ішкі істерге араласпау сияқты негізгі принциптерін бейіндейді. Осы күн қазір АСЕАН күні ретінде тойланады. Бір теория бойынша, АСЕАН Вьетнамдағы коммунизмнің таралуына және өз елдерінің ішіндегі коммунистік бүліктерге қарсы біртұтас күш көрсету мақсатымен құрылған. Дегенмен, АСЕАН жазбаларында мұны нақты айтатын ешқандай мәлімет жоқ.
Founding treaty of Association of Southeast Asian Nations
The ASEAN Declaration or Bangkok Declaration is the founding document of the Association of Southeast Asian Nations (ASEAN). It was signed in Bangkok on 8 August 1967 by the five ASEAN founding members, Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore, and Thailand. It states the basic principles of ASEAN: co operation, amity, and non interference. The date is now celebrated as ASEAN Day. One theory suggest ASEAN was formed as a display of solidarity against communist expansion in Vietnam and communist insurgency within their own borders. However, there is nothing from ASEAN written that actually says this.
Коммунизм
Декларацияға дейін Оңтүстік-Шығыс Азияның бес мемлекеті коммунистік ықпалды шектеуге күресті. Сол кезде Филиппин үкіметі 1950 жылдары Лусон аймағында қарулы қақтығыс ұйымдастырған және орталық үкіметтің құлауына жақын келтірген бұрынғы "Хукбалахап" жауынгерлеріне кешірім беруге тырысты. Индонезия әскері мен күшейіп келе жатқан Индонезия Коммунистік партиясы арасындағы қақтығыс 1965 жылдың соңында Сухартоның "Жаңа тәртіп" диктатурасына өтуімен аяқталды, ал 1965-66 жылдарғы Индонезиядағы қанды қырғыннан кейін оның саясаты жүзеге асырылды. Коммунизм Малайя Федерациясын, Саравакты, Сингапурды және Солтүстік Борнеоны біріктіру идеясын тудырды, мақсаты Сингапурдың коммунизмге түсіп қалмауын болды. 1965 жылы нәсілдік шиеленістер мен федерацияны басқару жолдарына байланысты Сингапур федерациядан шығарылды, бірақ жаңа көршілерімен тығыз байланыста капиталистік демократиялық қоғам болып қала берді.
Prior to the declaration, the five Southeast Asian states struggled to contain communist influence. At the time, the Filipino government struggled to give amnesty to former Hukbalahap militants, who staged an armed conflict in Luzon during the 1950s that almost led to the collapse of the central government. Conflict between the Indonesian military and the increasing Indonesian Communist Party apparently come to an end in late 1965 with the transition to the dictatorship of Suharto's "New Order" after the horror of Indonesian mass killings of 1965–66 being implemented. Communism also led to the idea of merging the Federation of Malaya, Sarawak, Singapore, and North Borneo into one entity, which had the intention of eliminating the possibility of Singapore falling into communism. Singapore was expelled from the Federation in 1965 over racial tensions and how the federation should be governed, but remained a capitalist democratic society with close ties with its new neighbors.
Көршілес елдер арасындағы шиеленістер
Осыған орай, Малайзияның құрылуы да маңызды мәселе болды. 1961 жылы Малайя премьер-министрі Тунку Абдул Рахман Малайзия деп аталатын жаңа федерация құру туралы ұсыныс жасады. Бұған Индонезия мен Филиппин қарсы шықты, себебі Индонезия жаңа құрылымды неоколониализмнің түрі деп есептесе, ал Филиппин Солтүстік Борнеоның (Сабах) шығыс бөлігін өзінің территориясы деп таластады. Шығу тепе-теңдігін сақтау үшін саяси емес Мафилиндо конфедерациясы құрылды. Бірақ, Мафилиндо Малайзияның құрылуын кешіктіру немесе тоқтату мақсатымен құрылған деген пікір болғандықтан, бұл жоба сәтті болмады. Қарсылықтарға қарамастан, 1963 жылы Малайзия құрылды. Бұл Индонезия мен Малайзия арасындағы қақтығысқа алып келді. Филиппин дипломатиялық қарым-қатынасты үзіп, АСЕАН құрылғанға дейін екі елдің арақатынасының нашарлауына себеп болды. Ғалымдар АСЕАН-ның құрылуы Оңтүстік-Шығыс Азия елдері арасындағы жауынгерлік әрекеттердің алдын алды деген пікірде.
A related matter was the formation of Malaysia. In 1961, Malayan Prime Minister Tunku Abdul Rahman announced a proposal to create a new federation called Malaysia. This was opposed by Indonesia and the Philippines because Indonesia believed the new formation was a form of neo colonialism while the Philippines claimed eastern North Borneo (Sabah) as part of its territory. To defuse tension, a non political confederation called Maphilindo was formed. This, however, was not successful due to the perception that Maphilindo was formed to delay or prevent the formation of Malaysia. Despite opposition, Malaysia was formed in 1963. This led to the Indonesia–Malaysia confrontation. The Philippines withdrew diplomatic ties, causing relations to remain sour until the formation of ASEAN. It is believed by scholars that the formation of ASEAN has prevented hostilities between Southeast Asian states.