Кіріспе

Швейцариялық хирург Луи Пол Амеди Аппиа (13 қазан 1818 – 1 мамыр 1898) – әскери медицина саласында ерекше еңбегі бар швейцариялық хирург. 1863 жылы ол Халықаралық Қызыл Крест комитетінің алдағысы болған Женеваның "Бес комитеті" мүшесі болды. Алты жыл өткен соң ол Клара Бартонмен танысты, бұл кездесу Клара Бартонның АҚШ-та Қызыл Крест қоғамын құруға жасаған тырабына және АҚШ-тың 1864 жылғы Женева конвенциясына қосылуына зор әсер етті.

Далалық хирург ретінде білім және мансап

Аппи Франкфуртта дүниеге келді және Луи Пол Амадей Аппиа деп крещениеден өтті. Аппианың ата-анасы Пол Джозеф Аппиа мен Каролина Девели Пьемонттан еді. Оның әкесі Женевада университетте оқыған, бірақ 1811 жылы Франкфурт-на-Майн маңындағы Ханауда евангелистік пастор болды. Луи алты баланың үшіншісі еді. Ол Франкфурттағы гимназияда (жоғары мектепте) оқыды және он сегіз жасында Женевада Hochschulreife дипломын алды. 1838 жылы Гейдельбергте медицинаны оқып, 1843 жылы медицина докторы ғылымын қорғады, содан кейін Франкфуртқа қайтты. 1848 жылы Франциядағы ақпан революциясы мен Германиядағы наурыз революциясы кезінде ол Париж мен Франкфуртта жараланғандарға көмектесті. Кейіннен оның мамандануы және басты назары соғыста жараланғандарға медициналық көмек көрсетуді жақсартуға аударылды. 1849 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін, ол анасымен Женеваға кетіп, хирург болып жұмыс істеуге кірісті. Әскери медицина саласындағы жұмысының нәтижесінде ол жараланған адамды тасымалдау кезінде сынған қол немесе аяқты бекітуге арналған құрал ойлап тапты. Ол сонымен қатар соғыста жараланғандарды хирургиялық жолмен емдеу туралы трактат жазды. 1853 жылы ол Анна Каролина Лассерге үйленді, олардың некесінен екі ұл (Пол және Адольф) мен екі қызы (Гелена мен Мари) дүниеге келді. Оның ұлы Адольф Аппиа сәулетші болды және қазіргі заманғы сахна дизайнының негізін қалаушылардың бірі атанды. 1859 жылы Пинеролода пастор болған ағасы Георгий оған Аустрия-Сардиния соғысының жараланғандары мен зардап шеккендері туралы бірнеше хат жіберді. Шілде айында Аппия Италияға сапар шегіп, Турин, Милан, Бреша және Дезенцано-дель-Гарда қалаларындағы далалық госпитальдерде жұмыс істеді. Ол өз трактатының көшірмелерін итальяндық және француздық дәрігерлерге таратты, қажетті материалдарды жинауды ұйымдастырды және Женевадағы достарына жараланғандарға көмектесу үшін қаржы жинауды сұрап хаттар жіберді. Миландағы Сент-Филиппе ауруханасында оның сынған сүйектері бар науқастарды тасымалдауға арналған құрылғысы жарақат алған лейтенантқа сәтті сыналып көрсетелді. Тамыз айының басында ол Женеваға оралды. Мұнда ол досы доктор Теодор Маунордың көмегімен трактатын аяқтап, оны "Далалық хирург; немесе оқ жарақаты туралы практикалық зерттеулер" (Der Feldchirurg oder einige praktische Studien über Schußverletzungen) деген атпен кітап ретінде жариялады. Сонымен қатар, ол Аустрия-Сардиния соғысы кезіндегі медициналық еңбегі үшін Италия Корольдігінің екінші жоғары наградасы – "Мәуриц және Лазарь қасиеттілерінің медалімен" марапатталды. 1860 жылдың қараша айында ол Женева азаматтығын алды және бір жылдан кейін Женева медициналық қоғамының мүшесі болды.

Халықаралық Қызыл Крестпен қызмет

1863 жылы Аппиа Генри Дюнанттың идеяларын қарастыру және оларды іске асыру мүмкіндігін зерттеу үшін «Бес комиссияға» қосылу туралы өтініш алды. Осылайша ол 1876 жылы «Халықаралық Қызыл Крест комитеті» (ХҚКК) деп аталған «Жараланған әскерлерге көмек көрсету жөніндегі халықаралық комитеттің» бес негізін қалаушы мүшесінің бірі болды. 1863 жылдың қазан айында Аппиа барлық еріктілердің өз статусын көрсету үшін шайқас алаңында ақ жең таспасын тағуын ұсынды. Кейін генерал Анри Дюфур бұл ұсынысты таспаға қызыл крест салу арқылы толықтырды. Комитеттің символы – швейцариялық тудың кері нұсқасы болған ақ фондағы қызыл крест. Екінші Шлезвиг соғысы (Дания-Пруссия соғысы) кезінде Дюббөл шайқасында Аппиа мен голланд капитаны Чарльз Ван де Вельде осы жең таспаларын бейтарап байқаушы ретінде тарихта алғаш рет киді, сондай-ақ шайқас кезінде жараланғандарға көмек көрсетті. Екі жыл өткен соң, 1866 жылдың маусымында ол ағасының өтініші бойынша Италияның бірігу күресіне қайта қатысты. Олар тағы екі еріктімен бірге Италияның Сторо деген кішкентай қаласында жараланғандарды емдеді. 1867 жылы Генри Дюнант Халықаралық комитеттен шыққаннан кейін Аппиа хатшы лауазымын иеленді. Президент Густав Мойньердің кең өкілеттіктеріне байланысты бұл лауазымның айтарлықтай күші де, жауапкершілігі де болмады. Осы кезеңде комитет айына үш-төрт рет оның үйінде жиналатын. 1869 жылдың тамызында ол Швейцарияда ұзаққа созылған медициналық емдеуде болған Клара Бартонмен кездесті. Америка Азамат соғысы кезіндегі оның қызметіне әсерленген ол, АҚШ Женева конвенциясына қол қоюдан неге бас тартқанын сұрады. Генри Дюнанттың идеяларымен таныс емес Бартон үшін бұл әңгіме Америка Қызыл Крестін құру және АҚШ-тың Женева конвенциясына қосылу жолындағы оның күш-жігерін қозғау үшін шешуші болды. Франко-пруссия соғысы (1870–1871) кезінде Аппиа тағы да белсенді делегат ретінде жұмыс істеді. Сонымен қатар, 1872 жылдың қазан айында ол Египетте алғашқы еуропалық емес Қызыл Крест қоғамын құруға көмектесу үшін орнында көмек көрсетті. Ол сондай-ақ Клара Бартонның табиғи апаттар мен эпидемиялардың құрбандарына көмек көрсету үшін Қызыл Крест қоғамдарының миссиясын кеңейту идеясын қолдады. Келесі жылдары ол жауынгерлік жарақаттарды зерттеуін жалғастырды және өмірінің соңына дейін ХҚКК-нің белсенді мүшесі болып қалды.