Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Арчибальд Кокрейн, 9-шы Дундональд графы (1 қаңтар 1748 – 1 шілде 1831) – шотланд ақсұлтаны және ойлап табушы.
Archibald Cochrane, 9th Earl of Dundonald FRSE (1 January 1748 – 1 July 1831) was a Scottish nobleman and inventor.
Өмір
Томас Кокрейннің ұлы, 8-ші Дундональд графы, ол жас кезінде Ұлыбритания армиясына қосылып, 1778 жылы әкесінен Дундональд графтығын мұраға алған соң Кулроссқа оралғанға дейін Корольдік теңіз флотында да қызмет етті. Ол графтық атақ пен отбасылық жерлерді мұра етті, бірақ ақшасы аз болды. Басқаша күнкөріс жолы болмаған Арчибальд өнертабысқа бет бұрды. Кокрейннің ең танымал өнертабысы – көмір шайын өнеркәсіптік деңгейде өндіру әдісі (1781 жылы патенттелген). Британдық «Тар компаниясы» зауыс салған, оны Джон Лоудон МакАдам басқарған. Кокс қалдық өнімінің бір бөлігі Мюркирктегі темір зауытында пайдаланылды, көмір газының тұтанғыш екені анықталды, бірақ одан пайда табуға қол жеткізілмеді. МакАдам компанияны сатып алды, бірақ мәміле қиындықтарға толы болды. Кокрейн өзінің шайын Корольдік теңіз флотына кемелердің қабырғаларын герметикалық жабу үшін сата алады деп үміттенді. Ұлыбритания Әскери-теңіз министрлігімен байланыс орнатылғаннан кейін, сынақ жүргізілді. Бұйраның бір жағы қапталып, екінші жағы қапталмады. Бір уақыттан соң қапталмаған жартысы ағып, құрттар мен шақпаққа толып кетті, ал қапталған жартысы жақсы күйде болды. Оның өнертабысына патент алынды, ал отбасылық мүлік кепіл ретінде пайдаланылды. Көмір шайының технологиясы мыс қаптамасына балама болды, оны Әскери-теңіз министрлігі артықшылықпен қарады. Кеме жасаушылық кәсіпорындарының техникалық қызмет көрсетуге мүдделі екені де айтылды. Патент мерзімі бітіп, Корольдік теңіз флоты ақырында шай қоспасын қабылдады. Алм өндіру, картоптан нан жасау және бояу өндірумен жасаған басқа тәжірибелер де табыссыз болды. Оның ас тұзынан сода өндіру тәжірибелері сәтті болды, бірақ оның қаржылық қиындықтарын шешуге жеткіліксіз болды. 1784 жылы, Қоғам құрылғанға дейін, ол Эдинбург Корольдік қоғамының мүшесі болып сайланды. Оны Джеймс Хаттон мен Адам Смит ұсынды. 1795 жылы ол Америка философиялық қоғамының халықаралық мүшесі болып сайланды. Кокрейн 83 жасында Парижде кедейлікте қайтыс болды. Дундональд графтығы оның ұлы Томас Кокрейнге өтті.
The son of Thomas Cochrane, 8th Earl of Dundonald, he joined the British Army as a youth and also served time in the Royal Navy before returning to Culross in 1778 after inheriting the Earldom of Dundonald from his father. He inherited a title and family lands but little money. Left with no other means of support, Archibald turned to invention. Cochrane's most noted invention was a method for making coal tar (patented in 1781) on an industrial scale. The British Tar Company invested in a works; it was managed by John Loudon McAdam. The coke byproduct was used, in part, by an ironworks at Muirkirk, and the flammability of the coal gas byproduct was recognised but not capitalized on. McAdam bought the company, but the deal was troubled. Cochrane hoped that he would be able to sell tar as a sealant for the hulls of ships to the Royal Navy. After contacts with the British Admiralty were made, a test was performed on a buoy. The buoy was coated on one side and left uncoated on the other. After some time the uncoated half was leaking and full of worms and barnacles, while the treated half was in quite good condition. A patent for his invention was drawn up, while the family estates were used as collateral. The coal tar technique was a rival to copper sheathing, preferred by the Admiralty. It has been argued that there were also powerful interests at play, shipyards needing the maintenance business. The patent expired, and the Royal Navy eventually adopted the tar mixture. Other experiments with alum production, making bread from potatoes, and paint manufacturing also proved unprofitable. His experiments with producing soda from table salt proved more successful but were not enough to reverse his financial misfortunes. In 1784, close to the Society's inception, he was elected a Fellow of the Royal Society of Edinburgh. His proposers were James Hutton and Adam Smith. In 1795, he was elected an International Member of the American Philosophical Society. Cochrane died impoverished in Paris at the age of 83. The earldom of Dundonald passed to his son Thomas Cochrane.
Отбасы
Ол үш рет үйленген. Оның алғашқы әйелі капитан Джеймс Гилкристтің қызы Энн Гилкрист болды, ол 1774 жылы үйленді. Ол қайтыс болғаннан кейін, 1788 жылы Самуэль Реймондтың жесір қызы Изабелла Мэйнге үйленді. Оның үшінші әйелі Анна Мария Плоуден, ол 1819 жылы Фрэнсис Плоуденнің қызына үйленді. Оның төрт ұлы болды: Томас Кокрейн, ол әкесінен кейін графтық атаны мұрагерлік етті, Корольдік теңіз күштерінде өте табысты офицер, саясатта аздап жетістікке жеткен және жаңадан тәуелсіз елдердің бірнеше теңіз күштерінің алғашқы маңызды басшысы; Базиль Кокрейн, ол Британ армиясына ауысудан бұрын Корольдік теңіз күштерінде қысқа ғана қызмет етті; Британ армиясында қызмет еткен Уильям Эрскин Кокрейн; және Корольдік теңіз күштерінде қызмет еткен Арчибальд Кокрейн.
He married three times. His first wife was Anne Gilchrist, daughter of Captain James Gilchrist, whom he married in 1774. After her death, he married Isabella Mayne, a widow and daughter of Samuel Raymond, in 1788. His third wife was Anna Maria Plowden, daughter of Francis Plowden whom he married in 1819. He had four sons: Thomas Cochrane, who succeeded him in the earldom, was a highly successful officer in the Royal Navy, a less successful politician, and key early leader of several navies of newly independent countries; Basil Cochrane who briefly served in the Royal Navy before transferring to the British Army; William Erskine Cochrane who served in the British Army; and Archibald Cochrane who also served in the Royal Navy.
Картоп
1791 жылдың ақпан айында Дундональд картоптан нан жасау тәжірибелерінің егжей-тегжейін үш хаттан тұратын кітапшада жариялады. 1791 жылдың наурызына қарай ол кедейлерді ұнға крахмал мен картоп ұнтағын қосып тамақтандыру туралы үнқатысу жариялады. Джеймс Гиллрейдің 1795 жылғы "Нанның орнына; немесе құрметтілер нанды сақтап, балықты бөліседі" атты гравюрасы картоптың ұнға ләззатты балама екендігі туралы пікірді сатиралық тұрғыда бейнелейді. Онда картоп нанынан бас тартып, оның орнына балық пен сиыр еті стейктерін, үстіне монеталар себілген етіп жеп жатқан депутаттар тобы көрсетілген.
In February 1791 Dundonald published details of his experiments in making bread using potatoes in a booklet made up of three letters. By March 1791 he had also published a pamphlet on feeding the poor by adding starch and potato power to flour. A print by James Gillray from 1795 entitled "Substitutes for bread; or Right Honourables saving the Loaves and Dividing the Fishes" satirises the notion that potato is a delicious alternative for flour by showing a group of MPs avoiding potato bread and instead eating fish and sirloin steaks covered in coins.
Кокрейн ағайындылары
Кокрейннің кіші ағалары да көзге түсетін мансаптарға ие болды. Чарльз Кокрейн (1749 – 1781) Америка революциясы кезінде жаман атымен белгілі британдық легионда майор болып қызмет етті; Джон Кокрейн (1750 – 1801) және Базиль Кокрейн (1753 – 1826) британдық армия мен теңіз күштеріне жабдықтармен қамтамасыз ететін мердігерлер болды; Базиль әсіресе Үндістанда теңіз күштеріне жабдықтар жеткізу арқылы зор байлыққа ие болды. Александр Кокрейн (1758 – 1832) адмирал атанды. Джордж (1762 ж.т.) әскерде және парламентте қызмет етті. Эндрю (1767 – 1833) – әскери офицер, колониялық губернатор, парламент мүшесі және алаяқ. Флот адмиралы, Сент-Винсент графы 1806 жылы Кокрейн ағайындары туралы былай деп жазды: "Кокрейн ағайындарына көзден тастамай сенуге болмайды, олардың бәрі ақылсыздар, қиялшылдар, ақша табуға құмарлар, шындықты айтпайды – және отбасының ешбір мүшесінде ерекшелік жоқ".
Cochrane's younger brothers also had notable careers. Charles Cochrane (1749 1781) served as a major in the notorious British Legion during the American Revolution; John Cochrane (1750 1801) and Basil Cochrane (1753 1826) were supply contractors for the British Army and navy; Basil in particular made a fortune providing supplies to the navy in India. Alexander Cochrane (1758 1832) became an admiral. George (b. 1762) served in the army and in Parliament. Andrew (1767 1833) was an army officer, colonial governor, member of Parliament, and fraudster. The Earl of St. Vincent, Admiral of the Fleet, wrote of the Cochrane brothers in 1806, "The Cochranes are not to be trusted out of sight, they are all mad, romantic, money getting and not truth telling—and there is not a single exception in any part of the family."