Кіріспе

Ауа ағынымен анаэробты лай қабаты (UASB) технологиясы, көбінесе UASB реакторы деп аталады, бұл сарқынды суларды тазалауға қолданылатын анаэробты дигестордың бір түрі. UASB реакторы – анаэробты клиргестерден дамыған, метан өндіретін (метаногенді) дигестор. UASB-ге ұқсас, бірақ өзгеше технология – кеңейтілген гранулалық лай қабаты (EGSB) дигесторы.

Процесс сипаттамасы

UASB анаэробты процесті пайдаланады, соның нәтижесінде резервуардағы шламнан түйіршікті жамылғы қалыптасады. Ағынды сулар жамылғы арқылы жоғары қарай ағып, анаэробты микроорганизмдермен өңделеді (жайылады). Жоғары қарай ағын және гравитацияның тұндыру әсері флоккулянттардың көмегімен жамылғыны тұрақтандырады. Жамылғы пісіп жетілуі шамамен үш айдан кейін басталады. Бактериялардың жиынтықтарымен жабылған ұсақ шлам түйіршіктері пайда болады. Кез келген тіреу матрицасы болмаған жағдайда, ағын жағдайлары бір-біріне жабыса алатын микроорганизмдер ғана тіршілік ететін және көбейетін таңдамалы ортаны жасайды. Соңында, агрегаттар "гранулалар" деп аталатын тығыз, компактты биофильмдерге айналады. Метанға жоғары концентрациялы биогаз қосалқы өнім ретінде өндіріледі, оны энергия көзі ретінде пайдаланып, экспортқа арналған электр энергиясын өндіруге және өзінің жұмыс істеу шығындарын жабуға болады. Технологияны пайдалану кезінде шлам жамылғысының сақталуын және оның жуылып кетпеуін (соның салдарынан тиімділігін жоғалтуын) қамтамасыз ету үшін үнемі бақылау қажет. Электр энергиясын өндірудің қосалқы өнімі ретінде алынған жылуды қайтадан ашыту резервуарларын жылыту үшін пайдалануға болады. Шламды жамылғы жасау арқасында қатты және сұйық (гидравликалық) заттардың екі рет сақталуы қамтамасыз етіледі. Жоғары деңгейде ашытуды қажет ететін қатты заттар реакторларда 90 күнге дейін сақталуы мүмкін. Сұйық қалдық ағынындағы еріген қанттар сұйық фазада газға жылдам түрленеді және бір тәуліктен кем уақыт ішінде жүйеден шығады. UASB реакторлары көбінесе ағынды суларды сұйытуға арналған (3% ТСС, бөлшек мөлшері > 0,75 мм).

Тарихи бағыты

Уақыт өте келе UASB моделі жаңартылды, мәселелер шешілді және конструкциясы оңтайландырылды, нәтижесінде жүйелердің келесі түрлері пайда болды. Екінші буын UASB реакторлары – EGSB (Expended Granule Sludge Blanket) реакторы. Бұл бір қабатты, жоғары жүктемелі жүйе, тек бір шөгіндіргіш қабаты бар. Өрлеу жылдамдығы UASB-ге қарағанда бірнеше есе жоғары, сондықтан "жетілген" гранулалар жүйеде қалады, ал "жас" гранулалар көбінесе жуылып кетеді. EGSB үшін ең көп кездесетін жүктемелер: 15–30 кг АҚТ / м³ / күн. EGSB көбінесе жабық жүйе болып табылады. Коррозия немесе жағымсыз иіс пайда болу ықтималдығы жоқ немесе өте төмен. Үшінші буын UASB реакторлары – ECSB реакторы. Бұл екі қабатты, жоғары жүктемелі жүйе, 2 шөгіндіргіш қабаты бар. Бірінші шөгіндіргіш қабаттан төмен өрлеу жылдамдығы жоғары, ал екінші шөгіндіргіш қабаттан төмен – төмен. Бұл жүйеде "жетілген" және "жас" гранулалардың екеуі де сақталады, бұл гранулярлы шламның жалпы өсуіне оң әсер етеді. ECSB үшін ең көп кездесетін жүктемелер: 15–35 кг АҚТ / м³ / күн. ECSB жабық жүйе болып табылады. Коррозия немесе жағымсыз иіс пайда болу мүмкіндігі жоқ.

Дизайн

UASB (сондай-ақ EGSB және ECSB) кезінде шөгу және анаэробтық ыдырау процесі бір немесе бірнеше үлкен резервуарларда жүзеге асырылады. UASB-дан шығатын судың биохимиялық оттегіге қажеттілігі (BOD) күрт төмендегендіктен, оны әрі қарай тазалау қажет, мысалы, белсенді шлам әдісімен, бұл судың сапа талаптарына байланысты.