Микробтардың дәрі-дәрмекке қарсы тұруы

Дәрі-дәрмекке төзімді микробтар – антибиотиктерге, антивирустарға қарсы тұру. Супержұпандар, көп дәріге төзімділік туралы маңызды ақпарат!

#дәрірезистенттілік

32 мин оқу

100%

Дереккөз: Antimicrobial resistance — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Микробтардың оларға қарсы қолданылатын дәрілерге төзімділігі

Микробқа қарсы төзімділік (АМТ) микроорганизмдердің антимикробтық препараттардың (инфекцияларды емдеуге қолданылатын дәрілердің) әсерінен қорғаныш механизмдерін дамытқанда пайда болады. Микробтардың барлық түрлері дәрі-дәрмектердің тиімділігін жойған жағдайда төзімділікке ие бола алады. Саңырауқұлақтар саңырауқұлаққа қарсы төзімділікті, вирустар вирусқа қарсы төзімділікті, протозоалар антипротозоалық төзімділікті, ал бактериялар антибиотиктерге қарсы төзімділікті дамытады. Бұлардың барлығы антимикробтық төзімділік деп аталады. Екі немесе одан көп антимикробтық препараттарға төзімді микроорганизмдер көп дәріге төзімді (МДР) деп аталады және кейде «супербактериялар» деп те айтылады. Антимикробтық төзімділік табиғи процесс болғамен, көбінесе дәрілерді тиімсіз пайдалану мен инфекцияларды дұрыс басқарудың салдары болып табылады. Антибиотиктерге қарсы төзімділік – АМР-дің маңызды бір бөлігі, ол антибиотиктерге төзімді бактерияларға қатысты қолданылады. Төзімділік кездейсоқ мутациялардың нәтижесінде өзінен пайда болуы мүмкін, сонымен қатар төзімді гендердің көлденең гендер алмасу арқылы таралуына байланысты туындауы да мүмкін. Дегенмен, антибиотиктерді ұзақ қолдану антибиотиктердің тиімділігін жоятын мутациялардың пайда болуына ықпал етеді. Саңырауқұлаққа қарсы төзімділік – АМР-дің бір бөлігі, ол саңырауқұлаққа қарсы препараттарға төзімділікке ие болған саңырауқұлақтарға қатысты қолданылады. Саңырауқұлаққа қарсы препараттарға төзімділік табиғи түрде, мысалы, генетикалық мутациялар немесе анеуплоидия арқылы пайда болуы мүмкін. Саңырауқұлаққа қарсы препараттарды ұзақ қолдану әртүрлі механизмдер арқылы саңырауқұлаққа қарсы төзімділіктің дамуына әкеледі. АМТ-ны қамтитын микроорганизмдерден туындаған клиникалық жағдайлар жыл сайын миллиондаған адамның өліміне себеп болады. 2019 жылы бактериялық АМТ салдарынан әлемде 1,27 миллион адам қайтыс болды. Төзімді микроорганизмдерден туындаған инфекцияларды емдеу қиын, сондықтан антимикробтық препараттардың жоғары дозаларын, қымбат антибиотиктерді немесе уыттырақ препараттарды қолдану қажет болуы мүмкін. Бұл тәсілдер де қымбатқа түсуі мүмкін. Мүмкіндігінше тар спектрлі антибиотиктер кең спектрлі антибиотиктерге қарағанда артық қолданылады, себебі нақты микроорганизмдерді тиімді және дәл нысанаға алу төзімділіктің және жанама әсерлердің пайда болуын азайтады. Бұл препараттарды үйде қабылдайтын адамдарға оларды дұрыс қолдану туралы білім беру өте маңызды. Денсаулық сақтау қызметкерлері тиісті санитарлық-гигиеналық шараларды, соның ішінде науқастар арасында қол жуу және дезинфекциялауды қолдану арқылы төзімді инфекциялардың таралуын азайта алады және науқастарды, келушілерді және отбасы мүшелерін де солай істеуге ынталандыруы керек. Дәріге қарсы төзімділіктің өсуіне негізінен адамдар мен басқа жануарларда антимикробтық препараттарды қолдану және төзімді штаммдардың аралықта таралуы себеп болады. Антибиотиктер бактериялық популяциялардағы таңдау қысымын арттырады, осал бактерияларды өлтіреді; бұл төзімді бактериялардың өсуін жалғастыратын үлесін арттырады. Антибиотиктің өте төмен дозаларында да төзімді бактериялар өсу артықшылығына ие болып, осал бактериялардан жылдам өсе алады. Сол сияқты, ауыл шаруашылығында саңырауқұлаққа қарсы препараттарды қолдану саңырауқұлақ популяцияларындағы таңдау қысымын арттырады, бұл саңырауқұлаққа қарсы төзімділіктің пайда болуына әкеледі. Дамушы елдерде антибиотиктерді қолдану мен таратудың артуына байланысты антимикробтық төзімділік әлемде артып келеді. Шамамен жыл сайын 700 000-нан бірнеше миллионға дейін адам өледі және бұл әлемдегі қоғамдық денсаулыққа үлкен қауіп төндіре береді. АҚШ-та жыл сайын кем дегенде 2,8 миллион адам антибиотиктерге төзімді бактериялармен жұғады және кем дегенде 35 000 адам қайтыс болады, ал денсаулық сақтау шығындарының артуына және өнімділіктің төмендеуіне 55 миллиард АҚШ доллары жұмсалады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) бағалауынша, 2050 жылға қарай АМТ-дан 350 миллион адам өлуі мүмкін. Біріккен Ұлттар Ұйымының мәліметіне сәйкес, сол кезде жыл сайын өлетіндердің саны 10 миллионға жетеді. Бұл қатермен күресу үшін жаһандық бірлескен шаралар қабылдау қажет, соның ішінде антимикробтық төзімділік туралы халықаралық келісімдерді жасау ұсынылады. Сонымен қатар, пандемия кезінде АМТ қаупі де артты.

Antimicrobial resistance (AMR) occurs when microbes evolve mechanisms that protect them from the effects of antimicrobials (drugs used to treat infections). All classes of microbes can evolve resistance where the drugs are no longer effective. Fungi evolve antifungal resistance, viruses evolve antiviral resistance, protozoa evolve antiprotozoal resistance, and bacteria evolve antibiotic resistance. Together all of these come under the umbrella of antimicrobial resistance. Microbes resistant to multiple antimicrobials are called multidrug resistant (MDR) and are sometimes referred to as superbugs. Although antimicrobial resistance is a naturally occurring process, it is often the result of improper usage of the drugs and management of the infections. Antibiotic resistance is a major subset of AMR, that applies specifically to bacteria that become resistant to antibiotics. Resistance can appear spontaneously because of random mutations, but also arises through spreading of resistant genes through horizontal gene transfer. However, extended use of antibiotics appears to encourage selection for mutations which can render antibiotics ineffective. Antifungal resistance is a subset of AMR, that specifically applies to fungi that have become resistant to antifungals. Resistance to antifungals can arise naturally, for example by genetic mutation or through aneuploidy. Extended use of antifungals leads to development of antifungal resistance through various mechanisms. Clinical conditions due to infections caused by microbes containing AMR cause millions of deaths each year. In 2019 there were around 1.27 million deaths globally caused by bacterial AMR. Infections caused by resistant microbes are more difficult to treat, requiring higher doses of antimicrobial drugs, more expensive antibiotics, or alternative medications which may prove more toxic. These approaches may also cost more. Narrow spectrum antibiotics are preferred over broad spectrum antibiotics when possible, as effectively and accurately targeting specific organisms is less likely to cause resistance, as well as side effects. For people who take these medications at home, education about proper use is essential. Health care providers can minimize spread of resistant infections by use of proper sanitation and hygiene, including handwashing and disinfecting between patients, and should encourage the same of the patient, visitors, and family members. Rising drug resistance is caused mainly by use of antimicrobials in humans and other animals, and spread of resistant strains between the two. Antibiotics increase selective pressure in bacterial populations, killing vulnerable bacteria; this increases the percentage of resistant bacteria which continue growing. Even at very low levels of antibiotic, resistant bacteria can have a growth advantage and grow faster than vulnerable bacteria. Similarly, the use of antifungals in agriculture increases selective pressure in fungal populations which triggers the emergence of antifungal resistance. Antimicrobial resistance is increasing globally due to increased prescription and dispensing of antibiotic drugs in developing countries. Estimates are that 700,000 to several million deaths result per year and continues to pose a major public health threat worldwide. Each year in the United States, at least 2.8 million people become infected with bacteria that are resistant to antibiotics and at least 35,000 people die and US$55 billion is spent on increased health care costs and lost productivity. According to World Health Organization (WHO) estimates, 350 million deaths could be caused by AMR by 2050. By then, the yearly death toll will be 10 million, according to a United Nations report. There are public calls for global collective action to address the threat that include proposals for international treaties on antimicrobial resistance. At the same time the threat of AMR has increased during the pandemic.

Анықтама

ДДҰ анықтамасына сәйкес, антибиотиктерге төзімділік – бұл микроорганизмнің, бұрын сол микроорганизмнің тудырған инфекциясын емдеуге қолданылған дәріге қарсы тұру қабілеті. Микробтардың барлық түрлері дәріге төзімділік дамыта алады. Сондықтан, антибиотикке, зекеге қарсы, вируске қарсы және паразиттерге қарсы төзімділік болады.

Себептер

Микробқа қарсы төзімділік негізінен микробқа қарсы препараттарды шамадан тыс пайдаланудан немесе дұрыс пайдаланбаудан туындайды. Бұл микроорганизмдердің оларды емдеуге арналған дәрілерге қарсы қорғаныс механизмін дамытуына немесе антимикробтарға табиғи төзімділігі бар микроорганизмдердің кейбір түрлерінің, дәрілермен оңай жеңілетіндерге қарағанда, көптеп таралуына әкеледі. Микробқа қарсы төзімділік уақыт өте келе табиғи түрде пайда болғанымен, денсаулық сақтау саласында да, одан тыс жерлерде де микробқа қарсы агенттерді қолдану микробқа қарсы төзімділіктің кеңінен таралуына себепкер болады. Көптеген микроорганизмдер табиғи мутация арқылы антибиотиктерге төзімділік танытса да, антибиотиктерді шамадан тыс жазып беру және тиісінше жазылмау бұл мәселені күшейтеді. Антибиотиктердің үштен бірі қажетсіз жазылуы мүмкін. Жыл сайын шамамен 154 миллион антибиотик рецепті жазылады. Оның ішінде 46 миллионға дейін қажетсіз немесе пациенттің жағдайына сәйкес келмейді. Көптеген адамдар жақсы сезіне бастағанда антибиотиктерді қабылдауды тоқтатады. Мұндай жағдайда, емдеуге жауап бермейтін микроорганизмдер организмде қалуы мүмкін. Егер бұл микроорганизмдер көбейсе, антибиотиктерге төзімділігі төмен немесе тіпті төзімді бактериялармен жұқтыру қаупі туындайды. Нәтижесінде, қоршаған ортада белгілі бір микробқа қарсы агенттердің әсеріне төтеп бере алатын микроорганизмдердің саны артады, ал осы төзімділікке ие емес микроорганизмдер жоғалады. Сонымен қатар, көптеген топырақ саңырауқұлақтары мен бактериялары табиғи бәсекелестер болып табылады және Александр Флеминг ашқан алғашқы антибиотик – пенициллин, адамдарды емдеуде клиникалық тиімділігін тез жоғалтты. Сонымен қатар, басқа табиғи пенициллиндердің ешқайсысы (F, K, N, X, O, U1 немесе U6) қазіргі уақытта клиникалық қолданыста жоқ. Микробқа қарсы төзімділік басқа микроорганизмдерден гендерді ауыстырып алу арқылы, яғни көлденең гендердің тасымалдануы арқылы пайда болады. Бұл дегеніміз, микробтық қоғамда антибиотиктерге қарсы ген пайда болғаннан кейін, ол қоғамдағы басқа микроорганизмдерге таралуы мүмкін, тіпті ауру тудырмайтын микроорганизмнен ауру тудыратын микроорганизмге көшуі де мүмкін. Бұл процеске антибиотиктерді қолдану немесе дұрыс пайдаланбау кезінде болатын табиғи іріктеу процестері ықпал етеді. Уақыт өте келе, бактериялар мен инфекциялардың көптеген штаммдары оларды емдеу үшін қолданылатын микробқа қарсы агентке төзімді болады, бұл агенттің көптеген микроорганизмдерді жеңуге тиімділігін жоғалтады. Микробқа қарсы агенттерді қолданудың артуымен бұл табиғи процесс жылдамдайды.

Antimicrobial resistance is mainly caused by the overuse/misuse of antimicrobials. This leads to microbes either evolving a defense against drugs used to treat them, or certain strains of microbes that have a natural resistance to antimicrobials becoming much more prevalent than the ones that are easily defeated with medication. While antimicrobial resistance does occur naturally over time, the use of antimicrobial agents in a variety of settings both within the healthcare industry and outside of has led to antimicrobial resistance becoming increasingly more prevalent. Although many microbes develop resistance to antibiotics over time though natural mutation, overprescribing and inappropriate prescription of antibiotics have accelerated the problem. It is possible that as many as 1 in 3 prescriptions written for antibiotics are unnecessary. Every year, approximately 154 million prescriptions for antibiotics are written. Of these, up to 46 million are unnecessary or inappropriate for the condition that the patient has. Many individuals stop taking antibiotics when they begin to feel better. When this occurs, it is possible that the microbes that are less susceptible to treatment still remain in the body. If these microbes are able to continue to reproduce, this can lead to an infection by bacteria that are less susceptible or even resistant to an antibiotic. As a result, the types of microorganisms that are able to survive over time with continued attack by certain antimicrobial agents will naturally become more prevalent in the environment, and those without this resistance will become obsolete. Also, many soil fungi and bacteria are natural competitors and the original antibiotic penicillin discovered by Alexander Fleming rapidly lost clinical effectiveness in treating humans and, furthermore, none of the other natural penicillins (F, K, N, X, O, U1 or U6) are currently in clinical use. Antimicrobial resistance can be acquired from other microbes through swapping genes in a process termed horizontal gene transfer. This means that once a gene for resistance to an antibiotic appears in a microbial community, it can then spread to other microbes in the community, potentially moving from a non disease causing microbe to a disease causing microbe. This process is heavily driven by the natural selection processes that happen during antibiotic use or misuse. Over time, most of the strains of bacteria and infections present will be the type resistant to the antimicrobial agent being used to treat them, making this agent now ineffective to defeat most microbes. With the increased use of antimicrobial agents, there is a speeding up of this natural process.

Өзін- өзі емдеу

89% елде антибиотиктерді тек дәрігер жазып бере алады және дәріханадан алуға болады. Тұтынушылардың өздігінен дәрі-дәрмек қабылдауы – "өз бастамасымен немесе медициналық білімі жоқ адамның кеңесімен дәрі-дәрмек қабылдау" деп анықталады және ол антимикробтық резистенттіліктің дамуының басты себептерінің бірі болып саналады. Антибиотиктерді өздігінен емдеу – оларды қолданудың дұрыс емес жолы, бірақ ресурстары шектеулі елдерде кең таралған практика. Бұл практика адамдарды антимикробтық резистенттілікке ұшыраған бактерияларға қатысты тәуекелге ұшыратады. Көптеген адамдар қажеттілік туғанда, яғни дәрігерге қол жеткізе алмағанда, немесе емханалардың жабылуына байланысты, немесе дәрігерге қаралуға уақыты мен қаржысы жетпегенде мұндай жағдайға түседі. Мұндай қолжетімділік антимикробтық препараттарды алуды өте оңай етеді. Мысалы, Үндістандағы Пенджаб штатында халықтың 73% жеңіл денсаулық мәселелері мен созылмалы ауруларды өздігінен емдеу арқылы шешеді. Сонымен қатар, кең таралған микробтық резистенттілік және инфекция жазылмаса, дәрігерге қашан жүгіну керек екенін білу де маңызды. Антибиотиктерге төзімділік туралы халықтың білімін және алдын ала пікірлерін анықтау үшін Еуропа, Азия және Солтүстік Америкада жарияланған 3537 мақала зерделенді. Мақалаларда сауалнамаға қатысқан 55 225 адамның 70% антибиотиктерге төзімділік туралы естігенін айтса, ал 88% оның адам денесіндегі физикалық өзгеріс түріне қатысты деп ойлады. Франциядағы ірі аурухананың жансақтау бөлімшесінде жүргізілген тағы бір зерттеуде антибиотиктердің 30-60% қажетсіз деп табылған. Микробқа қарсы препараттарды дұрыс қолданбау бактериялардың резистенттілікке әкелетін генетикалық өзгерістерге бейімделуіне жағдай жасайды, соның салдарынан антимикробтық резистенттілік дамиды. АҚШ-та амбулаториялық жағдайда антимикробтық резистенттілік туралы дәрігерлердің көзқарасын және білімін бағау мақсатымен жүргізілген зерттеуге сәйкес, сауалнамаға қатысқандардың тек 63% ғана антибиотиктерге төзімділікті жергілікті тәжірибедегі проблема деп атады, ал 23% антибиотиктерді агрессивті тағайындауды тиісті күтімді көрсетуден қашқандықтан қажет деп санайды. Бұл дәрігерлердің көпшілігі өздерінің тағайындау әдеттерінің антимикробтық резистенттілікке тигізетін әсерін төмен бағалап көрсетеді. Сонымен қатар, кейбір дәрігерлер медициналық немесе құқықтық себептермен, тіпті клиникалық көрсеткіштер әрқашан расталмаса да, антибиотиктерді жазып беруі мүмкін екенін көрсетеді. Бұл қажетсіз антимикробтық қолдануға әкелуі мүмкін, және бұл үрдіс COVID-19 пандемиясы кезінде нашарлауы мүмкін. Зерттеулер антибиотиктердің тиімділігі және оларды жеңіл ауруларды емдеуде қолдану қажеттілігі туралы жалпы қате түсініктердің олардың шамадан тыс қолданылуына ықпал ететінін көрсетті. Антибиотиктерді қолдану мәселесінде ветеринариялық медицина жүйесінің де маңызы зор. Барлық медициналық маңызы бар антибиотиктерді ветеринариялық бақылауда ұстау заңмен міндеттелген. Ветеринар дәрігерлері дәрінің дұрыс дозасы дұрыс уақытта дұрыс жерге жеткізілуін қамтамасыз ету үшін фармакокинетикалық/фармакодинамикалық модельді (ФК/ФД) пайдаланады.

In 89% of countries, antibiotics can only be prescribed by a doctor and supplied by a pharmacy. Self medication by consumers is defined as "the taking of medicines on one's own initiative or on another person's suggestion, who is not a certified medical professional", and it has been identified as one of the primary reasons for the evolution of antimicrobial resistance. Self medication with antibiotics is an unsuitable way of using them but a common practice in resource constrained countries. The practice exposes individuals to the risk of bacteria that have developed antimicrobial resistance. Many people resort to this out of necessity, when access to a physician is unavailable due to lockdowns and GP surgery closures, or when the patients have a limited amount of time or money to see a prescribing doctor. This increased access makes it extremely easy to obtain antimicrobials and an example is India, where in the state of Punjab 73% of the population resorted to treating their minor health issues and chronic illnesses through self medication. and, secondly, broad microbial resistance and when to seek medical care if the infection is not clearing. In order to determine the public's knowledge and preconceived notions on antibiotic resistance, a screening of 3,537 articles published in Europe, Asia, and North America was done. Of the 55,225 total people surveyed in the articles, 70% had heard of antibiotic resistance previously, but 88% of those people thought it referred to some type of physical change in the human body. Another study in an intensive care unit in a major hospital in France has shown that 30% to 60% of prescribed antibiotics were unnecessary. These inappropriate uses of antimicrobial agents promote the evolution of antimicrobial resistance by supporting the bacteria in developing genetic alterations that lead to resistance. According to research conducted in the US that aimed to evaluate physicians' attitudes and knowledge on antimicrobial resistance in ambulatory settings, only 63% of those surveyed reported antibiotic resistance as a problem in their local practices, while 23% reported the aggressive prescription of antibiotics as necessary to avoid failing to provide adequate care. This demonstrates how a majority of doctors underestimate the impact that their own prescribing habits have on antimicrobial resistance as a whole. It also confirms that some physicians may be overly cautious and prescribe antibiotics for both medical or legal reasons, even when clinical indications for use of these medications are not always confirmed. This can lead to unnecessary antimicrobial use, a pattern which may have worsened during the COVID 19 pandemic. Studies have shown that common misconceptions about the effectiveness and necessity of antibiotics to treat common mild illnesses contribute to their overuse. Important to the conversation of antibiotic use is the veterinary medical system. Veterinary oversight is required by law for all medically important antibiotics. Veterinarians use the Pharmacokinetic/pharmacodynamic model (PK/PD) approach to ensuring that the correct dose of the drug is delivered to the correct place at the correct timing.

Пандемиялар, дезинфекциялау құралдары және денсаулық сақтау жүйелері

COVID-19 пандемиясының алғашқы толқындары кезінде антибиотиктердің қолданылуының артуы осы жаһандық денсаулық сақтау мәселесін ушықтыруы мүмкін. Сонымен қатар, кейбір денсаулық сақтау жүйелеріне пандемиялық жүктеме антибиотиктерге төзімді инфекциялардың пайда болуына себеп болуы мүмкін. Алайда, "қол гигиенасының күшейтілуі, халықаралық саяхаттардың азаюы және жоспарлы ауруханалық процедуралардың азаюы COVID-19 пандемиясы кезінде қысқа мерзімде АМР патогендерінің таңдалуын және таралуын төмендетуі мүмкін". Алкоголь негізді қол дезинфекциялау құралдары және антисептикалық қол жуу сияқты дезинфекциялау заттарының қолданылуы да антимикробтық төзімділікті арттыруға әкелуі мүмкін. Дезинфекциялау заттарын кеңінен қолдану антимикробтық төзімділікті тудыратын мутацияларға соқтыруы мүмкін.

Қоршаған ортаның ластануы

Фармацевтикалық өндірістерден, ауруханалар мен клиникалардан шығарылатын тазартылмаған қалдық сулар, сондай-ақ қолданылмаған немесе жарамды мерзімі өткен дәрі-дәрмектерді тиісінше тастамау, қоршаған ортадағы микроорганизмдерді антибиотиктерге әсер етеді және олардың төзімділігінің қалыптасуына ықпал етеді.

Мал шаруашылығы

Микробқа қарсы тұру дағдарысы азық-түлік өнеркәсібіне, әсіресе азық-түлік өндіретін жануарларға да қатысты. Адам халқының үнемі өсуіне байланысты, көптеген ауыл шаруашылығы салаларында, соның ішінде ақуыз көзі ретінде ет өндірісінде де өнімділікті арттыруға тұрақты қысым болып отыр. Малға антибиотиктер өсуды ынталандыру және инфекциялардың алдын алу үшін беріледі. Фермерлер әдетте мал азығында антибиотиктерді өсу жылдамдығын жақсарту және инфекциялардың алдын алу үшін қолданады. Дегенмен, бұл логикаға сыймайды, себебі антибиотиктер инфекцияны емдеу үшін, ал емес, оның алдын алу үшін қолданылады. АҚШ-та қолданылатын антибиотиктердің 80%-ы ауыл шаруашылығы мақсатына жұмсалады, ал олардың шамамен 70%-ы медициналық маңызы бар. Антибиотиктерді артық пайдалану бактерияларға бейімделуге уақыт береді, нәтижесінде инфекциямен күресу үшін жоғары дозалы немесе тіпті күштірек антибиотиктер қажет болады. Еуропалық Одақта 2006 жылдан бері өсуді ынталандыру үшін антибиотиктерге тыйым салынғанмен, әлемнің 40 елі әлі де оларды өсуді ынталандыру үшін қолданады. Бұл адамдар тұтынатын тағамға резистентті бактерия штамдарының таралуына әкелуі мүмкін, бұл қауіпті ауруларға және тіпті өлімге соқтыруы мүмкін. Антибиотиктерді өсуді ынталандырушы ретінде қолдану өнімділікті арттырып, ет өнімдерін жақсартса да, бұл маңызды мәселе және антимикробтық резистенттіліктің алдын алу үшін оны азайту қажет. Мал шаруашылығында антимикробтық препараттарды қолдану мен антимикробтық резистенттілік арасындағы байланысты дәлелдеу шектеулі болғанымен, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының Антимикробтық резистенттілікті кешенді бақылау жөніндегі кеңесші тобы мал шаруашылығында медициналық маңызы бар антимикробтық препараттарды қолдануды азайтуды ұсынады. Сонымен қатар, кеңесші топ мұндай антимикробтық препараттардың азық-түлік өндіретін жануарларда өсуді ынталандыру және аурудың алдын алу үшін қолданылуына қатаң тыйым салу қажет екенін мәлімдеді. АҚШ-та 2017 жылы қолданысқа енген Ветеринариялық азық директивасы тамаққа арналған жануарларға берілетін барлық медициналық маңызы бар антибиотиктерге ветеринариялық азық директивасы (VFD) немесе рецепт талап ететінін регламенттеді.

The antimicrobial resistance crisis also extends to the food industry, specifically with food producing animals. With an ever increasing human population, there is constant pressure to intensify productivity in many agricultural sectors, including the production of meat as a source of protein. Antibiotics are fed to livestock to act as growth supplements, and a preventive measure to decrease the likelihood of infections. Farmers typically use antibiotics in animal feed to improve growth rates and prevent infections. However, this is illogical as antibiotics are used to treat infections and not prevent infections. 80% of antibiotic use in the U. S. is for agricultural purposes and about 70% of these are medically important. Overusing antibiotics gives the bacteria time to adapt leaving higher doses or even stronger antibiotics needed to combat the infection. Though antibiotics for growth promotion were banned throughout the EU in 2006, 40 countries worldwide still use antibiotics to promote growth. This can result in the transfer of resistant bacterial strains into the food that humans eat, causing potentially fatal transfer of disease. While the practice of using antibiotics as growth promoters does result in better yields and meat products, it is a major issue and needs to be decreased in order to prevent antimicrobial resistance. Though the evidence linking antimicrobial usage in livestock to antimicrobial resistance is limited, the World Health Organization Advisory Group on Integrated Surveillance of Antimicrobial Resistance strongly recommended the reduction of use of medically important antimicrobials in livestock. Additionally, the Advisory Group stated that such antimicrobials should be expressly prohibited for both growth promotion and disease prevention in food producing animals. In the United states the Veterinary Feed Directive went into practice in 2017 dictating that All medically important antibiotics to be used in feed or water for food animal species require a veterinary feed directive (VFD) or a prescription.

Пестицидтер

Пестицидтердің көпшілігі егінді жәндіктер мен өсімдіктерден қорғайды, бірақ кейбір жағдайларда микробқа қарсы пестицидтер бактериялар, вирустар, саңырауқұлақтар, балдырлар және протозоалар сияқты әртүрлі микроорганизмдерден қорғау үшін қолданылады. Көптеген пестицидтерді артық пайдаланудың салдарынан осы микроорганизмдердің көпшілігі антимикробтық агенттерге төзімділікке ие болды. Қазіргі уақытта АҚШ Қоршаған ортаны қорғау агенттігінде (EPA) тіркелген және сатылымға түскен 4000-нан астам микробқа қарсы пестицид бар, бұл осы агенттердің кеңінен қолданылатынын көрсетеді. Есептеулер бойынша, әр адам жейтін бір тамаққа 0,3 г пестицид жұмсалады, себебі барлық пестицидтердің 90%-ы ауыл шаруашылығында қолданылады. Бұл өнімдердің көпшілігі жұқпалы аурулардың таралуын болдырмауға және халық денсаулығын сақтауға бағытталған. Бірақ қолданылатын пестицидтердің көп мөлшерінің ішінде, антимикробтық агенттердің 0,1%-дан азы ғана өз мақсатына жетеді. Ал қалған 99%-дан астамы басқа ресурстарды ластау мүмкіндігіне ие. Топырақ, ауа және суда таралып, осы антимикробтық агенттер микроорганизмдермен байланысқа түсіп, олардың пестицидтерге төзімділік және қарсы тұру механизмдерін дамытуына себеп болады. Қоршаған ортада азольға төзімділікті күшейтетін антигрибтік азоль пестицидтерін қолдану, клиникалық жағдайда азольға төзімділікке байланысты жағдайларға әкеп соқты. Осы мәселелер жаңа антигрибтік препараттар кластарына (мысалы, оратомидтерге) да қатысты, олар клиникада да, ауыл шаруашылығында да қолданылады.

Ежелгі микроорганизмдерден гендерді беру

[[File:Perron 2015 permafrost антибиотиктерге төзімділік.png|thumb|Мұздықта табылған ежелгі бактериялар кең таралған микробқа қарсы препараттар кластарына (қызыл) төзімділікті қамтамасыз ететін ерекше гендер жиынтығына ие. Дегенмен, олардың төзімділік деңгейі сол аймақтағы қазіргі бактериялардың деңгейінен (қара) көбінесе төмен. Соңғы онжылдықтарда климаттың өзгеруіне байланысты мұздық қарқынды еруде. Мұздық ішіндегі кез келген органикалық зат сақталады және мұздық ерігеннен кейін микроорганизмдер тіршілік әрекетін жаңартпайды. Грипп, шешек немесе пневмониямен байланысты бактериялар сияқты кейбір жалпы патогендерді жандандыруға жасалған әрекеттер сәтсіз аяқталса, антракс немесе бірнеше ежелгі өсімдік және амеба вирустары сияқты суыққа бейімделген микроорганизмдер ұзақ уақыт еруден кейін сәтті аман қалды. Кейбір ғалымдар жұқпалы аурулардың белгілі қоздырғыштарының қатып-еруден аман қалмауы осы қауіпті күмәнді етеді деп санайды. Керісінше, қазіргі патогенді бактериялар ежелгі бактериялармен өзара әрекеттескенде, көлденең гендік алмасу арқылы микробқа қарсы төзімділікпен байланысты генетикалық тізбектерді алып, бұл қиын мәселені одан әрі ушықтыруы мүмкін деген пікірлер айтылуда. Мұздықтағы бактериялар кем дегенде бір деңгейде төзімділік танытқан антибиотиктерге хлорамфеникол, стрептомицин, канамицин, гентамицин, тетрациклин, спектиномицин және неомицин жатады. Алайда, басқа зерттеулер көрсеткендей, ежелгі бактериялардың қазіргі антибиотиктерге төзімділік деңгейі олардың үстіндегі еріген топырақтың белсенді қабатындағы қазіргі бактерияларға қарағанда төмен, бұл осы қауіп кез келген басқа топырақтан "артық емес" дегенді білдіреді.

Микробқа қарсы препараттардың қолданылу ұзақтығы

Белгілі бір жағдайларда антибиотиктерді қолдануды кейінге шегеру немесе оларды азайту қауіпсіздікті сақтай отырып, қолдануын төмендетуге көмектеседі. Микробқа қарсы емдеу ұзақтығы инфекцияның түріне және адамның басқа да денсаулық мәселелеріне байланысты болуы керек.

Бақылау және картаға түсіру

Дәрі-дәрмекке төзімділік тудыратын қауіптерді бақылау үшін бірнеше ұлттық және халықаралық бағдарламалар бар, оның ішінде метициллинге төзімді Staphylococcus aureus (MRSA), ванкомицинге төзімді S. aureus (VRSA), кең спектрлі бета-лактамаза (ESBL) өндіретін Enterobacterales, ванкомицинге төзімді Enterococcus (VRE) және көп дәрі-дәрмекке төзімді Acinetobacter baumannii (MRAB). ResistanceOpen – HealthMap әзірлеген, антимикробтық төзімділік туралы ашық қолжетімді және пайдаланушылар ұсынған деректердің жиынтық картасы. Веб-сайтта белгілі бір орналасқан жерден 40 шақырым радиустағы деректерді көрсетуге болады. Пайдаланушылар жеке ауруханалар мен зертханалардан алынған антибиограмма деректерін жіберуге болады. Еуропалық деректер ECDC құрамындағы EARS Net (Еуропалық антимикробтық төзімділікті қадағалау желісінен) алынған. ResistanceMap – аурулар динамикасы, экономика және саясат орталығының веб-сайты, ол әлемдік деңгейде антимикробтық төзімділік туралы деректер ұсынады. Саңырауқұлаққа қарсы төзімділік бойынша ұлттық және халықаралық бақылау бағдарламалары салыстырмалы түрде аз. Антимикробтық басқару бағдарламасы фармацевтерге, мысалы, вирусқа қарсы антибиотиктердің тиімсіз екенін пациенттерге түсіндіру үшін қажетті білім береді. Антимикробтық препараттардың шамадан тыс қолданылуы антимикробтық төзімділіктің дамуына ықпал ететін маңызды факторлардың біріне айналды. Антимикробтық дәрілердің қолданыла бастағаннан бері, олар жұқпалы аурулардың кең ауқымын емдеу үшін қолданылып келеді. Антимикробтық препараттардың шамадан тыс қолданылуы антимикробтық төзімділіктің өсуіне басты себепкер болды. Басты мәселе – дәрігерлердің дұрыс емес ақпарат алған және антимикробтық препараттар барлық ауруды, тіпті вирус инфекцияларын, мысалы, суық тиюді емдей алады деп сенетін адамдарға антимикробтық препараттарды жазып беруге дайын болуы. Дәрі-дәрмектерді жазып беруді талдау көрсеткендей, суық тиюге немесе жоғарғы тыныс алу жолдарының инфекциясына (екеуі де көбінесе вирус тудырады) шалдыққан адамдардың 36%-на антибиотиктер тағайындалған. Бұл жазылған рецепттер антибиотиктерге төзімді бактериялардың даму қаупін арттырды, басқа ештеңе бермеді. Рецептсіз антимикробтық препараттарды қолдану – антибиотиктерді шамадан тыс қолдануға себеп болатын тағы бір фактор. Бұл ауруларды емдеу үшін антибиотиктерді өздігінен қолдануды білдіреді. Мысалы, Бангладеш сияқты елдерде суық тию, жөтел, қызба және дизентерия сияқты ауруларды емдеу үшін антибиотиктерді шамадан тыс қолдану антибиотиктерге төзімділіктің эпидемиясына әкеліп соқты, бұл оның бүкіл әлемге таралу қаупін тудырады. Сыртқы емдеуде антибиотиктерді қатаң басқаруды енгізу, антибиотиктерді орынсыз жазып беруді азайту арқылы бактериялық төзімділіктің пайда болуын азайтуға көмектеседі. ДДҰ-ның AWaRe (Access, Watch, Reserve) ұсынымдары мен антибиотиктер кітабы ересектер мен балалардағы ең көп кездесетін 30 инфекцияны емдеу үшін антибиотиктерді таңдауға бағытталған, бұл алғашқы медициналық көмек пен ауруханаларда орынсыз жазылған рецепттерді азайтуға көмектеседі. Тар спектрлі антибиотиктер төменгі төзімділік әлеуетіне байланысты артықшылыққа ие, ал кең спектрлі антибиотиктер тек ауыр симптомдары бар адамдарға ұсынылады. Кейбір антибиотиктер төзімділіктің пайда болуына көбірек бейім, сондықтан AWaRe кітабында олар резервтік антибиотиктер ретінде сақталады.

There are multiple national and international monitoring programs for drug resistant threats, including methicillin resistant Staphylococcus aureus (MRSA), vancomycin resistant S. aureus (VRSA), extended spectrum beta lactamase (ESBL) producing Enterobacterales, vancomycin resistant Enterococcus (VRE), and multidrug resistant Acinetobacter baumannii (MRAB). ResistanceOpen is an online global map of antimicrobial resistance developed by HealthMap which displays aggregated data on antimicrobial resistance from publicly available and user submitted data. The website can display data for a 25 mile (40 km) radius from a location. Users may submit data from antibiograms for individual hospitals or laboratories. European data is from the EARS Net (European Antimicrobial Resistance Surveillance Network), part of the ECDC. ResistanceMap is a website by the Center for Disease Dynamics, Economics & Policy and provides data on antimicrobial resistance on a global level. By comparison there is a lack of national and international monitoring programs for antifungal resistance. The antimicrobial stewardship program will also provide pharmacists with the knowledge to educate patients that antibiotics will not work for a virus for example. Excessive antimicrobial use has become one of the top contributors to the evolution of antimicrobial resistance. Since the beginning of the antimicrobial era, antimicrobials have been used to treat a wide range of infectious diseases. Overuse of antimicrobials has become the primary cause of rising levels of antimicrobial resistance. The main problem is that doctors are willing to prescribe antimicrobials to ill informed individuals who believe that antimicrobials can cure nearly all illnesses, including viral infections like the common cold. In an analysis of drug prescriptions, 36% of individuals with a cold or an upper respiratory infection (both usually viral in origin) were given prescriptions for antibiotics. These prescriptions accomplished nothing other than increasing the risk of further evolution of antibiotic resistant bacteria. Using antimicrobials without prescription is another driving force leading to the overuse of antibiotics to self treat diseases like the common cold, cough, fever, and dysentery resulting in an epidemic of antibiotic resistance in countries like Bangladesh, risking its spread around the globe. Introducing strict antibiotic stewardship in the outpatient setting to reduce inappropriate prescribing of antibiotics may reduce the emerging bacterial resistance. The WHO AWaRe (Access, Watch, Reserve) guidance and antibiotic book has been introduced to guide antibiotic choice for the 30 most common infections in adults and children to reduce inappropriate prescribing in primary care and hospitals. Narrow spectrum antibiotics are preferred due to their lower resistance potential and broad spectrum antibiotics are only recommended for people with more severe symptoms. Some antibiotics are more likely to confer resistance, so are kept as reserve antibiotics in the AWaRe book.

Ауруханалық деңгейде

Ауруханалардағы антимикробтық басқару топтары антимикробтық препараттарды оңтайлы пайдалануға ынталандырып отыр. Антимикробтық басқарудың мақсаты – дәрігерлерге емдеудің дұрыс дозасы мен ұзақтығын ескере отырып, қажетті препаратты таңдауға көмектесу, сондай-ақ оның қате пайдаланылуын болдырмау және резистенттіліктің дамуын азайту. Басқару шаралары ауруханада жату мерзімін орташа есеппен бір күнден астам қысқартуға мүмкіндік береді, бірақ өлім-жітім қаупін арттырмайды.

Бастапқы медициналық көмек деңгейінде

Алғашқы медициналық көмек (жалпы практика) көрсетілімінің ауқымын ескере отырып, соңғы стратегиялар осы салада антимикробтық препараттарды қажетсіз тағайындауды азайтуға бағытталған. Мысалы, жоғары тыныс жолдарының жиі кездесетін инфекцияларында антибиотиктердің қажет еместігін түсіндіретін жазбаша ақпарат сияқты қарапайым шаралар, антибиотиктерді тағайындауды азайтуға көмектеседі деп дәлелденген. Мамандарға антимикробтық препараттарды тағайындау қажеттігін анықтауға көмектесетін түрлі құралдар да бар. Ата-аналардың балаларының денсаулығына деген алаңдаушылығынан туындаған үміттері, балаларға антибиотиктерді қаншалықты жиі тағайындауға әсер етуі мүмкін. Ата-аналар көбінесе кеңес алу және сенімділік үшін дәрігерлеріне жүгінеді. Дегенмен, қарапайым тілде түсіндірілген ақпараттың жетіспеуі және кеңесу үшін жеткілікті уақыттың болмауы бұл қарым-қатынасқа теріс әсер етеді. Нәтижесінде, ата-аналар дәрігердің сендіруіне емес, бұрынғы тәжірибелеріне сүйенеді. Кеңесу үшін жеткілікті уақыт бөлу және қарапайым тілде ақпарат беру, ата-аналарға дұрыс шешімдер қабылдауға және қажетсіз антибиотиктерді қолданудан аулақ болуға көмектеседі. Дәрігер препаратты тағайындағанда, дәрі-дәрмек берудің бес қағидасын қатаң сақтау керек: дұрыс емделушіге, дұрыс препаратты, дұрыс дозада, дұрыс жолмен және дұрыс уақытта. Егер қажет болса, емдеуді бастар алдында микробиологиялық үлгілер алып, оларды мәдениетке және сезімталдыққа тексеру қажет, ал нәтижелеріне сәйкес емдеуді өзгертуге болады. Денсаулық сақтау қызметкерлері мен фармацевттер антибиотиктерге төзімділікті төмендетуге мынадай жолдармен көмектесе алады: инфекцияның алдын алу және бақылау шараларын күшейту; антибиотиктерді тек қажет болған жағдайда ғана тағайындау және тарату; ауруды емдеу үшін дұрыс антибиотиктерді тағайындау және тарату. CDC осы жағымсыз әсерлерден сақтану және қоғамды дәріге төзімді бактериялардың таралуынан қорғау үшін осы мінез-құлықтарды ұстануды ұсынады.

Елдердің мысалдары

Нидерланды ЭЫДҰ елдері арасында антибиотиктерді тағайындау көрсеткіші бойынша ең төмен деңгейге ие, 2011 жылы 1000 адамға тәулігіне 11,4 анықталған тәуліктік доза (ДДД) құрады. Анықталған тәуліктік доза (ДДД) – Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) анықтаған дәрі-дәрмектерді тұтынудың статистикалық өлшемі. Германия мен Швеция да антибиотиктерді тағайындау көрсеткіштері бойынша төмен деңгейге ие, ал Швециядағы көрсеткіш 2007 жылдан бері азайып келеді. Грекия, Франция және Бельгия антибиотиктерді 28 ДДД-дан жоғары мөлшерде тағайындау бойынша жоғары көрсеткіштерге ие.

Су, санитарлық тазалық, гигиена

Жұқпалы ауруларды жақсартылған су, санитария және гигиена (WASH) инфрақұрылымы арқылы бақылау антимикробтық қарсылық (AMR) күресінің күн тәртібіне енгізілуі керек. "Антимикробтық қарсылық жөніндегі ведомствоаралық үйлестіру тобы" 2018 жылы "патогендердің қауіпсіз емес су арқылы таралуы асқазан-ішек ауруларының ауыр салдарына әкеледі, бұл антибиотиктерді қолдану қажеттілігін одан әрі күшейтеді" деп мәлімдеді. Бұл мәселе ерекше дамып келе жатқан елдерде өзекті, онда нашар WASH стандарттарынан туындаған жұқпалы аурулардың таралуы антибиотиктерге деген сұраныстың негізгі драйвері болып табылады. Антибиотиктердің қолданылуының артуы және жұқпалы аурулардың жоғары деңгейі антимикробтық препараттарға тәуелділіктің өсуімен және дәрілердің тиімділігінің төмендеуімен қатар жүретін қауіпті циклге әкелді. Аурухана қызметкерлерінің қол жуу талаптарын сақтауы резистентті микроорганизмдердің таралуын азайтады. Денсаулық сақтау ұйымдарындағы сумен жабдықтау және санитария инфрақұрылымы AMR-мен күресте маңызды қосымша пайдалар ұсынады, сондықтан инвестицияларды арттыру қажет.

Өнеркәсіптік ағынды суларды тазарту

Антимикробты препараттарды өндірушілер қалдықтарды қоршаған ортаға шығаруды азайту үшін (өндірістік сарқырама суларды тазарту процестерін қолдану арқылы) сарқырама суларды тазартуды жақсартуы керек. Осы себепті, осы тәжірибелерде тек "клиникалық маңызы жоқ" деп есептелетін антимикробты препараттар ғана қолданылады. Антибактериялық препараттарға қарсы тұрудан өзгеше, саңырауқұлаққа қарсы тұру егістік шаруашылығында дамуы мүмкін, қазіргі таңда ауыл шаруашылығы мен медицинада осы сияқты саңырауқұлаққа қарсы препараттарды қолдануға қатысты ережелер жоқ. Тағам тізбегінде АМР резистенттілігінің бірлесіп іріктелу мүмкіндігі адам денсаулығына ауқымды әсер ете алады.

Еуропа

1997 жылы Еуропалық Одақтың денсаулық сақтау министрлері 1999 жылы жануарлардың өсуін жақсарту үшін қолданылатын авопарцин және тағы төрт антибиотикті тыйым салу туралы дауыс берді. 2006 жылы құс азығындағы екі антибиотикті қоспағанда, Еуропалық азықта антибиотиктерді қолдануға тыйым салынды. Скандинавияда тыйым салу, (қауіпсіз) жануарлардың бактериялық популяцияларында антибиотиктерге қарсы тұру деңгейінің төмендеуіне әкелгеніне куәліктер бар. 2004 жылдан бастап бірнеше еуропалық ел ауыл шаруашылығы және тамақ өнеркәсібінде антимикробтық препараттарды қолдануды шектеу арқылы адамдарда антимикробтық қарсы тұрудың азайғанын анықтады, бұл жануарлардың денсаулығына немесе экономикалық шығындарға қауіп келтірмеді.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-тың Ауыл шаруашылығы министрлігі (USDA) және Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) адамдарда және, шектеулі көлемде, жануарларда антибиотиктерді қолдану туралы деректер жинайды. АҚШ-та антибиотиктердің 80%-ы ауыл шаруашылығына жұмсалады, ал олардың 70%-ы медициналық маңызы бар. Бұл АҚШ-тағы антибиотикке қарсы тұру дағдарысы туралы алаңдаушылық тудырады және оны қадағалау қажеттігін көрсетеді. FDA 1977 жылы алғаш рет мал шаруашылығында антибиотикке төзімді бактерия штамдарының пайда болуына дәлелдер бар екенін анықтады. Дегенмен, барлық штаттарда антибиотиктерді (пенициллин және басқа да препараттарды қоса) тікелей жануар иелеріне сату және оларды өз жануарларына қолдану практикасы жалғасты. 2000 жылы FDA құс өсіруде фторхинолон қолдануды тоқтату ниетін жариялады, себебі бұл препараттың адамдарда фторхинолонға төзімді Кампилобактер инфекциясының пайда болуымен байланысты екенін көрсететін маңызды дәлелдер болды. Азық-түлік, мал шаруашылығы және фармацевтикалық өнеркәсіптерінен түскен сот шағымдары осы шешімді 2006 жылға дейін кешіктірді. 2007 жылдан бері АҚШ-та фторхинолондар тамаққа пайдаланылатын жануарларда белгіленбеген қолдануға тыйым салынған. Алайда, олар үй жануарлары мен экзотикалық жануарларда кеңінен қолданыла береді.

Жаһандық іс-қимыл жоспарлары мен хабардарлық

Әлемнің өзара байланысының артуы және 25 жылдан астам уақыттан бері антибиотиктердің жаңа кластары әзірленбегені және бекітілмегені микробқа қарсы төзімділіктің әлемдік денсаулық сақтау үшін қаншалықты үлкен мәселе екенін көрсетеді. 2015 жылдың мамыр айында өткен Дүниежүзілік денсаулық ассамблеясының 68-ші сессиясында антибиотиктерге және басқа да микробқа қарсы препараттарға төзімділіктің өсуімен күресу жөніндегі жаһандық іс-қимыл жоспары бекітілді. Жоспардың басты мақсаттарының бірі – тиімді коммуникация, білім беру және оқыту арқылы микробқа қарсы төзімділік туралы хабардарлықты және түсінікті арттыру. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы жасаған бұл жаһандық іс-қимыл жоспары микробқа қарсы төзімділік мәселесімен күресу үшін жасалды және елдер мен басты мүдделі тараптардың кеңесімен жүзеге асырылды. ДДҰ-ның жаһандық іс-қимыл жоспары бес негізгі мақсаттан тұрады, оларға әртүрлі жолдармен қол жеткізуге болады, және болашақта денсаулыққа салдары болуы мүмкін маңызды мәселені шешу үшін елдердің бірігуін көрсетеді. Халықтың қызығушылығын ояту және хабардар ету мақсатында бейнероликтер түсірілуде. Ирландияның Денсаулық сақтау министрлігі 2017 жылдың қазан айында Микробқа қарсы төзімділікке қарсы ұлттық іс-қимыл жоспарын жариялады. 2001 жылы басталган Ирландиядағы Микробқа қарсы төзімділікті бақылау стратегиясы (SARI) 2009 жылы ауруларды бақылау орталығымен бірлесіп, ауруханалардағы микробқа қарсы препараттарды дұрыс пайдалану жөніндегі нұсқаулықтарды әзірледі, олар 2009 жылы жарияланды. Оларды жариялаудан кейін «Антибиотиктерге қатысты іс-қимыл» атты қоғамдық ақпараттық науқан басталды, ол антибиотиктерді тағайындаудағы өзгерістің қажеттілігін көрсетуге бағытталған. Осыған қарамастан, антибиотиктерді тағайындау деңгейі жоғары болып қалуда және нұсқаулықтарды сақтауда айырмашылықтар бар. Ұлыбритания 2040 жылға қарай АМР-ны шектеу және бақылау мақсатын белгілейтін микробқа қарсы төзімділікке қатысты 20 жылдық көріністі жариялады. Бұл көрініс 2019-2024 жылдарға арналған 5 жылдық іс-қимыл жоспарымен толықтырылды, ол бұрынғы іс-қимыл жоспарына (2013-2018 жж.) негізделген.

Вирустар

Кейбір вирустық инфекцияларды емдеу үшін вирусқа қарсы арнайы дәрілер қолданылады. Бұл дәрілер вирустың инфекцияланған жасушалардағы репликациялық циклінің маңызды кезеңдерін тежеу арқылы вирустардың көбеюіне жол бермейді. Вирусқа қарсы препараттар ВИЧ, В және С гепатиттері, тұмау, герпес вирустарын, оның ішінде белдемелі герпес вирусын, цитомегаловирус және Эпштейн-Барр вирусын емдеуде қолданылады. Әр вирустың кейбір штамдары қолданылатын дәрілерге төзімді болып келеді. Вирусқа қарсы дәрілер, әдетте, вирустың көбеюінің негізгі компоненттеріне бағытталған; мысалы, озельтамивир тұмаудың нейраминидазасына бағытталған, ал гуанозин аналогтары вирустың ДНК полимеразасын тежейді. Вирусқа қарсы препараттарға төзімділік дәрілердің белок нысаналарын кодтайтын гендердегі мутациялар арқылы пайда болады. ВИЧ-қа қарсы препараттарға төзімділік қиын мәселе, тіпті бірнеше дәріге төзімді штаммдар да пайда болды. Төзімділіктің бір себебі – қазіргі көптеген ВИЧ препараттары, соның ішінде НРТИ және ННРТИ, кері транскриптазаға бағытталғандығы; алайда, ВИЧ-1 кері транскриптазасы өте қатеге бой ұсынады, сондықтан төзімділікті қамтамасыз ететін мутациялар тез пайда болады. Егер бір ғана вирусқа қарсы препарат қолданылса, ВИЧ вирусының төзімді штаммдары тез пайда болады. Үш немесе одан да көп дәріні бірге қолдану, яғни комбинациялық терапия, бұл мәселені шектеуге көмектесті, бірақ дәріге төзімді ВИЧ штаммдарының пайда болуына байланысты жаңа дәрілер қажет.

Саңырауқұлақтар

Саңырауқұлақтардың тудырған инфекциялары иммунитеті төмендеген адамдарда, мысалы, ВИЧ/СПИД, туберкулезбен ауыратын немесе химиотерапиядан өтетін науқастарда аурушаңдық пен өлім-жітімнің жоғары деңгейіне себеп болады. Candida, Cryptococcus neoformans және Aspergillus fumigatus саңырауқұлақтары осы инфекциялардың көп бөлігін қоздырады және олардың барлығында саңырауқұлаққа қарсы тұру қабілеті (резистенттілік) пайда болады. Иммунитеті төмендеген адамдардағы инфекцияларды емдеу үшін саңырауқұлаққа қарсы препараттарды кеңінен қолдану және кейбір ауыл шаруашылығындағы саңырауқұлаққа қарсы препараттардың қолданылуы саңырауқұлақтардың бірнеше препаратқа қарсы тұру қабілетін арттыруда. Саңырауқұлаққа қарсы тұру қабілеті бар аурулар өлім-жітімнің жоғарылауымен байланысты. Кейбір саңырауқұлақтар (мысалы, Candida krusei және флуконазол) белгілі бір саңырауқұлаққа қарсы препараттарға немесе препараттар тобына ішкі тұру қабілетін көрсетеді, ал кейбір түрлер сыртқы факторлардың әсерінен саңырауқұлаққа қарсы тұру қабілетін дамытады. Саңырауқұлаққа қарсы тұру қабілеті – "One Health" мәселесі болып табылады, оны көптеген сыртқы факторлар тудырады, оның ішінде фунгицидтерді кеңінен қолдану, клиникалық саңырауқұлаққа қарсы препараттарды артық пайдалану, қоршаған ортаның өзгеруі және жануарлардың (иесінің) факторлары. Саңырауқұлаққа қарсы тұру қабілетін анықтау, инфекцияның дәстүрлі диагностикасының шектеулі болуынан қиындыққа ұшырайды, яғни, мәдениетті (культураны) алу мүмкін болмайды, бұл препаратқа сезімталдықты тексеруге кедерілдіреді. Қазіргі қолданыстағы препараттарға төзімді болатын маляриялық паразиттер кең таралған, бұл жаңа препараттарды әзірлеуге күш салуға әкелді. Сонымен қатар, артемизинин сияқты жақында ғана әзірленген препараттарға қарсы тұру қабілеті туралы да хабарлар бар. Малярияның препаратқа қарсы тұруы вакцина жасау жұмыстарын жеделдетті. Трипаносомалар – африкалық трипаносомиаз және Шагастың ауруын (америкалық трипаносомиаз) тудыратын паразиттік протозоалар. Бұл инфекциялардың алдын алуға арналған вакциналары жоқ, сондықтан инфекцияларды емдеу үшін пентамидин және сурамин, бензнидазол және нифуртимокс сияқты препараттар қолданылады. Бұл препараттар тиімді, бірақ оларға төзімді паразиттер тудырған инфекциялар туралы хабарлар келіп түседі.

Глобалды және геномдық деректер

[[Файл:Қоқыс суға негізделген бақылауға негізделген жаһандық резистома. webp|thumb|Қоқыс суға негізделген бақылау арқылы анықталған жаһандық 'резистома' ДДҰ Халықаралық антимикробтық резистенттілік және қолдануды қадағалау жүйесінің (GLASS) есептерін ұсынады, олар жылдық (мысалы, 2020 жылғы) деректерді және интерактивті панельді қамтиды.

Ұлыбритания

Public Health England Англияда антибиотиктерге төзімді инфекциялардың жалпы саны 2017 жылы 55 812 болғаннан 2018 жылы 60 788-ге дейін 9% артты, бірақ 2014 жыл мен 2018 жыл аралығында антибиотиктерді қолдану 20,0-дан 18,2 тәуліктік дозаға дейін 1000 тұрғынға шаққанда күніне 9% азайды.

Америка Құрама Штаттары

Ауруларды бақылау және алдын алу орталықтары 2,8 миллионнан астам антибиотикке төзімділік жағдайлары тіркелгенін хабарлады. Дегенмен, 2019 жылы антибиотикке төзімді инфекциялардан болатын жалпы өлім-жітім 18%-ға, ал ауруханалардағы өлім-жітім 30%-ға төмендеді. COVID-19 пандемиясы антибиотикке төзімділіктің салдарымен күресуде қол жеткізген үлкен прогрестің кері қайтуына себеп болды, нәтижесінде антибиотиктерді қолдану көбейді, төзімді инфекциялар артты және алдын алу шаралары туралы деректер азайды. 2020 жылы аурухана ішінде жұқтырылған инфекциялар мен өлім-жітім 15%-ға өсті, сондай-ақ денсаулық сақтаумен байланысты инфекциялардың 6 түрінің 4-еуі бойынша жұқтыру деңгейі айтарлықтай жоғарылады.

Тарих

1950-1970 жылдар антибиотиктерді ашудың алтын ғасыры болды, онда туберкулез және сифилис сияқты бұрын емдеуге келмейтін ауруларды емдеу үшін көптеген жаңа антибиотиктер кластары табылды. Бірақ, содан бері жаңа антибиотиктер кластарын табу іс жүзінде тоқтады, бұл бактериялардың уақыт өте келе көрсеткен төзімділігі мен емдеуде антибиотиктерді дұрыс емес және шамадан тыс пайдалануды ескере отырып, ерекше мәселе тудырады. Антибиотиктерді шамадан тыс қолданудың салдарынан туындайтын микробқа қарсы төзімділік құбылысын 1945 жылы Александр Флеминг болжаған болатын: «Пенициллин кез келген дүкеннен сатып алуға болатын уақыт келсе, білімсіз адам оны жеткіліксіз мөлшерде қолданып, микробаларын дәрінің өлімге жеткілікті емес дозасына ұшыратып, оларды төзімді ете алады». Жаңа және күшті антибиотиктер жасалмаса, қарапайым инфекциялар мен ұсақ жарақаттардың өлімге әкелуі мүмкін, сондай-ақ хирургия және химиотерапия сияқты күрделі процедуралар тым қауіпті болып қалуы әбден мүмкін. Алдын алу шаралары қабылданбаса, микробқа қарсы төзімділік зор эпидемияларға әкелуі мүмкін. Қазіргі таңда антимикробтық төзімділік ауруханада жату мерзімін ұзартуға, медициналық шығындарды арттыруға және өлім-жітімді жоғарылатуға алып келеді. Көптеген елдер жаңа антимикробтық препараттар үшін дәрі-дәрмек сатылымының көлеміне емес, құндылығына негізделген байланыссыз төлем жүйесін қарастырып немесе енгізіп жатыр. Бұл сирек кездесетін, дәріге төзімді инфекцияларды емдеу үшін ғана қолданылатын жаңа құнды препараттарды сатып алуға мүмкіндік береді.

Құқықтық базалар

Кейбір әлемдік денсаулық саясаты зерттеушілері микробқа қарсы тұруды алдын алу және бақылау үшін жаһандық құқықтық ая қажет деп мәлімдейді. Мысалы, міндетті жаһандық саясаттар микробқа қарсы препараттарды қолдану стандарттарын жасауға, антибиотиктерді насиленуін реттеуге және жаһандық қадағалау жүйелерін күшейтуге пайдаланылуы мүмкін.

Жедел тексеру және диагностика

Антибиотиктерді сезімтал бактериялардың жанында өсе алмайды. Антибиотиктерді қажет ететін инфекцияларды өздігінен шектелетін инфекциялардан ажырату клиникалық жағынан қиын. Антибиотиктерді дұрыс пайдалануды басқару және антимикробтық резистенттіліктің дамуы мен таралуын болдырмау үшін клиниктерге уақтылы, маңызды нәтижелер беретін диагностикалық тесттер қажет. Жедел қызбалы аурулар – бүкіл әлемде медициналық көмекке жүгінудің жиі кездесетін себебі және ауру мен өлім-жітімнің маңызды себебі. Малярияның азайып бара жатқан аймақтарында көптеген қызбалы науқастарға дұрыс ем көрсетілмейді, ал қызбаның басқа себептерін анықтауға қарапайым диагностикалық тест болмағандықтан клиниктер, қызбалы аурудың бактериялық инфекция болуы мүмкін деп санайды, бұл антибиотиктерді тиімсіз пайдалануға әкеледі. Көптеген зерттеулер көрсеткендей, безгекті тез диагностикалау тестін басқа қызба себептерін ажырату үшін сенімді құралдарсыз қолдану антибиотиктерді қолданудың артуына соқтырды. Антимикробтық сезімталдықты тексеру (AST) клиниктерге антимикробтық терапияны тиімдірек және мақсатты түрде тағайындауға көмектесу арқылы емдеуге дәл медицина тәсілін қолдануға мүмкіндік береді. Дәстүрлі фенотиптік AST-мен бірге, организмдердің өсу ортасында өсуіне кеткен уақытқа байланысты нәтиже алу үшін 12-48 сағатқа дейін уақыт қажет болуы мүмкін. Молекулалық диагностиканың инновациялары арқасында мүмкін болатын жылдам тестілеу "8 сағаттық жұмыс ауысымында орындалуы мүмкін" деп анықталады. Генотиптік АМР сипаттау әдістері зерттеулерде машиналық оқыту алгоритмдерімен бірге қолданылады, организмнің генотипінен фенотиптік АМР-ді жақсы болжауға көмектеседі. Фазалық контраст микроскопиясы сияқты оптикалық әдістер, бір жасушалық талдаумен біріктіріліп, бактериялардың өсуін бақылаудың тағы бір тиімді тәсілі болып табылады. 2017 жылы Швеция ғалымдары микрофлюидика және жасушаларды қадағалау принциптерін қолдана отырып, антибиотиктерге бактериялардың реакциясын 30 минуттан кем уақытта бақылау әдісін жариялады. Жақында бұл платформа микрофлюидті чипті оптикалық пинцетпен біріктіру арқылы жақсартылды, бұл өзгертілген фенотипті бактерияларды тікелей талдамалық матрицадан оқшаулауға мүмкіндік береді. Жедел диагностикалық әдістер де АМР-ның денсаулық сақтау жүйесіне тигізетін әсерін бақылау үшін антимикробтық басқару шаралары ретінде сынақтан өтті. Респираторлық инфекциясы бар науқастарда прокальцитонин деңгейін өлшеу өлім-жітімді, антимикробтық препараттарды тұтынуды және антимикробтық препараттармен байланысты қосымша әсерлерді азайтуға көмектеседі, бірақ АМР-ға тигізетін әсері әлі дәлелденбеген. Сол сияқты, осы пациенттер тобындағы қабыну биомаркері С-реактивті белокты тексеру антимикробтық препараттарды тағайындау жиілігіне әсер ететіні көрсетілді, бірақ АМР деңгейіне тигізетін әсерін көрсету үшін қосымша зерттеулер қажет. Бактериялық инфекцияларды жоққа шығару үшін клиникалық зерттеулер балалардағы жедел респираторлық инфекциясы бар науқастарда жиі жүргізіледі. Қазіргі уақытта вирусты тез тексеру балаларда антибиотиктерді қолдануға әсер ететіні белгісіз.

right|thumb|Antimicrobial susceptibility testing: Thin paper discs containing an antibiotic have been placed on an agar plate growing bacteria. Bacteria are not able to grow around antibiotics to which they are sensitive. Distinguishing infections requiring antibiotics from self limiting ones is clinically challenging. In order to guide appropriate use of antibiotics and prevent the evolution and spread of antimicrobial resistance, diagnostic tests that provide clinicians with timely, actionable results are needed. Acute febrile illness is a common reason for seeking medical care worldwide and a major cause of morbidity and mortality. In areas with decreasing malaria incidence, many febrile patients are inappropriately treated for malaria, and in the absence of a simple diagnostic test to identify alternative causes of fever, clinicians presume that a non malarial febrile illness is most likely a bacterial infection, leading to inappropriate use of antibiotics. Multiple studies have shown that the use of malaria rapid diagnostic tests without reliable tools to distinguish other fever causes has resulted in increased antibiotic use. Antimicrobial susceptibility testing (AST) can facilitate a precision medicine approach to treatment by helping clinicians to prescribe more effective and targeted antimicrobial therapy. At the same time with traditional phenotypic AST it can take 12 to 48 hours to obtain a result due to the time taken for organisms to grow on/in culture media. Rapid testing, possible from molecular diagnostics innovations, is defined as "being feasible within an 8 h working shift". Genotypic AMR characterisation methods are, however, being increasingly used in combination with machine learning algorithms in research to help better predict phenotypic AMR from organism genotype. Optical techniques such as phase contrast microscopy in combination with single cell analysis are another powerful method to monitor bacterial growth. In 2017, scientists from Sweden published a method that applies principles of microfluidics and cell tracking, to monitor bacterial response to antibiotics in less than 30 minutes overall manipulation time. Recently, this platform has been advanced by coupling microfluidic chip with optical tweezing in order to isolate bacteria with altered phenotype directly from the analytical matrix. Rapid diagnostic methods have also been trialled as antimicrobial stewardship interventions to influence the healthcare drivers of AMR. Serum procalcitonin measurement has been shown to reduce mortality rate, antimicrobial consumption and antimicrobial related side effects in patients with respiratory infections, but impact on AMR has not yet been demonstrated. Similarly, point of care serum testing of the inflammatory biomarker C reactive protein has been shown to influence antimicrobial prescribing rates in this patient cohort, but further research is required to demonstrate an effect on rates of AMR. Clinical investigation to rule out bacterial infections are often done for patients with pediatric acute respiratory infections. Currently it is unclear if rapid viral testing affects antibiotic use in children.

Вакциналар

Микроорганизмдер әдетте вакциналарға төзімділік танытпайды, себебі вакциналар инфекцияның таралуын азайтады және бір организмде патогенге бірнеше жолмен, ал әртүрлі организмдерде әртүрлі жолмен әсер етеді. Сонымен қатар, вакцина қолданысының артуы антибиотиктерге төзімді патогендердің азаюын көрсетеді; вакциналар инфекцияның пайда болуына дейін алдын алатындықтан, антибиотиктерге деген қажеттілік табиғи түрде төмендейді. Дегенмен, вакцинаға төзімділік туралы жақсы құжатталған жағдайлар бар, бірақ олар көбінесе антимикробтық төзімділіктен гөрі аз мәселе тудырады. Теориялық тұрғыдан үміт берерлік болғанымен, стафилококкқа қарсы вакциналар *Staphylococcus* түрлері арасындағы иммунологиялық айырмашылықтар және өндірілген антиденелердің тиімділігінің шектеулі болуына байланысты шектеулі тиімділік көрсетті. Қазіргі уақытта тиімдірек вакциналарды әзірлеу және сынау жұмыстары жүріп жатыр. Екі тіркеу сынағы *S. aureus* инфекциясына қарсы белсенді иммундау стратегияларында вакцина кандидаттарын бағалады. ІІ фазалық сынақта, 5 және 8 капсулалық белоктарының бивалентті вакцинасы 1804 гемодиализдік пациентте сыналып, олардың барлық дерліктері фистула немесе синтетикалық графтық тамырлық кірістіріліміне ие болды. Вакцинациядан кейін 40 аптадан кейін *S. aureus* бактериемиясына қарсы қорғаныш әсері байқалды, бірақ вакцинациядан кейін 54 аптадан кейін байқалмады. Осы нәтижелерге негізделген екінші сынақ тиімділік көрсетпеді. Merck компаниясы IsdB-ге бағытталған V710 вакцинасын медианды стернотомиядан өткен пациенттерде масқарсулы рандомизацияланған сынақта сынады. Көп органдық жеткіліксіздікке байланысты өлім-жітім көрсеткіші V710 алғандарда жоғары болғандықтан сынақ тоқтатылды. Вакцина алған және *S. aureus* инфекциясын дамытқан пациенттер, бақылау тобындағы инфекцияны дамытқан пациенттерге қарағанда бес есе көп өлімге ұшырады. Көптеген зерттеушілер көп антигенді вакцина тиімдірек болады деп ұсынды, бірақ адамның қорғаныш иммунитетін анықтайтын биомаркерлердің болмауы осы ұсыныстарды логикалық, бірақ қатаң түрде гипотетикалық деңгейде ұстап тұр. Зерттеулер антибиотиктердің бір тобына төзімділік дамытқан бактериялардың басқаларына сезімтал болатынын көрсетті. Бұл құбылысты резистентті бактерияларды іріктеу үшін пайдалануға болады, бұл құбылыс «қосымша сезімталдық айнымалылығы» деп аталады және жақында *Pseudomonas aeruginosa* тудырған созылмалы инфекцияларды емдеу стратегияларын әзірлеуде маңызды екендігі анықталды. Үміткер болғанына қарамастан, кең ауқымды клиникалық және тәжірибелік зерттеулер әртүрлі патогендерде антибиотиктердің айнымалы қолданысына бейімделудің шектеулі дәлелдерін көрсетті.

Microorganisms usually do not develop resistance to vaccines because vaccines reduce the spread of the infection and target the pathogen in multiple ways in the same host and possibly in different ways between different hosts. Furthermore, if the use of vaccines increases, there is evidence that antibiotic resistant strains of pathogens will decrease; the need for antibiotics will naturally decrease as vaccines prevent infection before it occurs. However, there are well documented cases of vaccine resistance, although these are usually much less of a problem than antimicrobial resistance. While theoretically promising, antistaphylococcal vaccines have shown limited efficacy, because of immunological variation between Staphylococcus species, and the limited duration of effectiveness of the antibodies produced. Development and testing of more effective vaccines is underway. Two registrational trials have evaluated vaccine candidates in active immunization strategies against S. aureus infection. In a phase II trial, a bivalent vaccine of capsular proteins 5 & 8 was tested in 1804 hemodialysis patients with a primary fistula or synthetic graft vascular access. After 40 weeks following vaccination a protective effect was seen against S. aureus bacteremia, but not at 54 weeks following vaccination. Based on these results, a second trial was conducted which failed to show efficacy. Merck tested V710, a vaccine targeting IsdB, in a blinded randomized trial in patients undergoing median sternotomy. The trial was terminated after a higher rate of multiorgan system failure–related deaths was found in the V710 recipients. Vaccine recipients who developed S. aureus infection were five times more likely to die than control recipients who developed S. aureus infection. Numerous investigators have suggested that a multiple antigen vaccine would be more effective, but a lack of biomarkers defining human protective immunity keep these proposals in the logical, but strictly hypothetical arena. Studies have found that bacteria that evolve antibiotic resistance towards one group of antibiotic may become more sensitive to others. This phenomenon can be used to select against resistant bacteria using an approach termed collateral sensitivity cycling, which has recently been found to be relevant in developing treatment strategies for chronic infections caused by Pseudomonas aeruginosa. Despite its promise, large scale clinical and experimental studies revealed limited evidence of susceptibility to antibiotic cycling across various pathogens.

Жаңа дәрілерді әзірлеу

Антибиотиктерді ашқаннан бері ғылыми-зерттеу және әзірлеу (ҒЗЖ) жұмыстары ескі антибиотиктерге төзімді бактерияларды емдеу үшін жаңа дәрі-дәрмектерді уақытында ұсынды, бірақ 2000-шы жылдары дамудың баяулауы туралы алаңдаушылық пайда болды, сондықтан ауыр науқастар емдеу мүмкіндігінен айырылып қалуы мүмкін. Тағы бір мәселе – дәрігерлер зиянды инфекциялардың қаупі жоғары болғандықтан, әдеттегідей операция жасаудан тартына бастауы мүмкін. Қосалқы емдеудің ауыр жанама әсерлері болуы мүмкін; мысалы, аминогликозидтер сияқты антибиотиктер (амикацин, джентамицин, канамицин, стрептомицин және т.б.) дәріге төзімді туберкулезді және муковисцидозды емдеуде қолданылатын препараттар тыныс алу жолдарының бұзылуына, саңыраулыққа және бүйрек жетіспеушілігіне әкелуі мүмкін. Қазіргі кездегі ықтимал дағдарыс өнеркәсіптік зерттеулер мен дамудың едәуір төмендеуінің нәтижесі болып табылады. Антибиотиктерді зерттеуге жұмсалған қаржының аз болуы жағдайды нашарлатты. 2011 жылы жаңа антибиотиктерді әзірлеп жатқан соңғы ірі фармацевтикалық компаниялардың бірі – Pfizer өзінің негізгі зерттеу жұмыстарын тоқтатты, себебі созылмалы ауруларға арналған дәрі-дәрмектерге қатысты акционерлердің табысы төмен болды. Алайда, шағын және орта фармацевтикалық компаниялар әлі де антибиотиктерді зерттеуде белсенді. Әсіресе, классикалық синтетикалық химия әдістемесінен бөлек, зерттеушілер жаңа лантипептидтерді әртараптандыру үшін жоғары өнімділік скрининг әдісімен бір жасушалық деңгейде комбинаторлық синтетикалық биология платформасын әзірледі. 2010 жылдан бері 5–10 жыл ішінде жаңа микробқа қарсы препараттарды табу және әзірлеу тәсілдерінде елеулі өзгерістер болды, негізінен мемлекеттік-жеке меншік қаржыландыру бастамаларының құрылуы арқылы. Бұларға жаңа антибиотиктерді, вакциналарды, жедел диагностиканы клиникалық емес және ерте кезеңдегі әзірлеуге бағытталған CARB X; Еуропалық Одақтың инновациялық дәрілер бастамасының бөлігі болып табылатын жаңа грам-негативті антибиотиктер (GNA NOW); және инфекциялық қарсылық әсері қорының құбыр желісін толықтыру және іске қосу (REPAIR) кіреді. Клиникалық зерттеулерді кейіннен жүргізу АМР іс-қимыл қорымен қамтамасыз етіледі, ал осы қор өз кезегінде көптеген инвесторлардың қолдауымен 2030 жылға дейін 2–4 жаңа микробқа қарсы препараттарды әзірлеуді мақсат етеді. Бұл сынақтарды жүргізуді Ұлттық денсаулық сақтау және күтім жөніндегі зерттеулер институтының (NIHR) клиникалық зерттеулер желісі, жұқпалы аурулар саласындағы Еуропалық клиникалық зерттеулер альянсы (ECRAID) және жақында құрылған ADVANCE ID, яғни Азияда орналасқан клиникалық зерттеулер желісі қолдаған ұлттық және халықаралық желілер қамтамасыз етеді. Глобалды микробқа қарсы зерттеулер мен даму серіктестігі (GARDP) жаңадан туған нәрестелердегі сепсис, ауыр бактериялық инфекцияларды және жыныстық жолмен берілетін инфекцияларды емдеу, сондай-ақ жаңа және стратегиялық маңызды бактерияға қарсы препараттарға әлемдік қолжетімділікті қамтамасыз ету сияқты жаһандық АМР қауіп-қатерлеріне қатысты жаңа дәлелдер жинақтауда. Жаңа микробқа қарсы препараттарды табу мен әзірлеуді негізінен Еуропалық дәрі-дәрмек агенттігі (EMA) және Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) жетектеген нормативтік-құқықтық өзгерістер жеңілдетті. Бұл процестер бір-біріне жақын, бірақ маңызды айырмашылықтар сақталып отыр, сондай-ақ дәрі-дәрмектерді әзірлеушілер бөлек құжаттар дайындауы керек. Антибактериалды және саңырауқұлаққа қарсы дәрі-дәрмектер үшін шектеулі популяциялық жол (LPAD) сияқты қанағаттандырылмаған қажеттіліктерді қанағаттандыратын жаңа микробқа қарсы препараттарды бекітуге көмектесетін жаңа даму жолдары әзірленді. Бұл жаңа жолдар қажет, өйткені үлкен нақты III фазалық клиникалық сынақтарды уақтылы жүргізу қиын. Жаңа микробқа қарсы препараттарды әзірлеуге кедергі келтіретін кейбір экономикалық кедергілерді микробқа қарсы препараттарды төлеуді көлемге негізделген сатудан ажыратып, инновациялық өтеу жүйелері арқылы шешуге қол жеткізілді. Ұлыбританияда National Institute for Clinical Excellence (NICE) науқастары үшін нарыққа кіру үшін сыйақы беру жүйесін енгізді, оның аясында стратегиялық құнды антимикробтық препараттарды қолдану үшін жыл сайынғы абоненттік төлем төленеді. Цефидрокол және цефтазидим авиабактамы – бұл осылайша пайдаланылатын алғашқы препараттар және бұл жүйе басқа елдерде салыстырмалы бағдарламаларға арналған ықтимал жоба. Қолданылатын саңырауқұлаққа қарсы препараттардың кластары әлі де шектеулі, бірақ 2021 жылдан бастап жаңа кластар әзірленуде және олардың тиімділігін бағалау үшін әртүрлі кезеңдердегі клиникалық сынақтардан өтуде. Ғалымдар антимикробтық резистенттікпен күресу үшін жаңа антибиотиктердің туындыларын әзірлеу үшін суперкомпьютерлерді пайдаланып, жоғары деңгейдегі есептеу әдістерін қолдана бастады.

Since the discovery of antibiotics, research and development (R&D) efforts have provided new drugs in time to treat bacteria that became resistant to older antibiotics, but in the 2000s there has been concern that development has slowed enough that seriously ill people may run out of treatment options. Another concern is that practitioners may become reluctant to perform routine surgeries because of the increased risk of harmful infection. Backup treatments can have serious side effects; for example, antibiotics like aminoglycosides (such as amikacin, gentamicin, kanamycin, streptomycin, etc.) used for the treatment of drug resistant tuberculosis and cystic fibrosis can cause respiratory disorders, deafness and kidney failure. The potential crisis at hand is the result of a marked decrease in industry research and development. Poor financial investment in antibiotic research has exacerbated the situation. In 2011, Pfizer, one of the last major pharmaceutical companies developing new antibiotics, shut down its primary research effort, citing poor shareholder returns relative to drugs for chronic illnesses. However, small and medium sized pharmaceutical companies are still active in antibiotic drug research. In particular, apart from classical synthetic chemistry methodologies, researchers have developed a combinatorial synthetic biology platform on single cell level in a high throughput screening manner to diversify novel lanthipeptides. In the 5–10 years since 2010, there has been a significant change in the ways new antimicrobial agents are discovered and developed – principally via the formation of public private funding initiatives. These include CARB X, which focuses on nonclinical and early phase development of novel antibiotics, vaccines, rapid diagnostics; Novel Gram Negative Antibiotic (GNA NOW), which is part of the EU's Innovative Medicines Initiative; and Replenishing and Enabling the Pipeline for Anti infective Resistance Impact Fund (REPAIR). Later stage clinical development is supported by the AMR Action Fund, which in turn is supported by multiple investors with the aim of developing 2 4 new antimicrobial agents by 2030. The delivery of these trials is facilitated by national and international networks supported by the Clinical Research Network of the National Institute for Health and Care Research (NIHR), European Clinical Research Alliance in Infectious Diseases (ECRAID) and the recently formed ADVANCE ID, which is a clinical research network based in Asia. The Global Antimicrobial Research and Development Partnership (GARDP) is generating new evidence for global AMR threats such as neonatal sepsis, treatment of serious bacterial infections and sexually transmitted infections as well as addressing global access to new and strategically important antibacterial drugs. The discovery and development of new antimicrobial agents has been facilitated by regulatory advances, which have been principally led by the European Medicines Agency (EMA) and the Food and Drug Administration (FDA). These processes are increasingly aligned although important differences remain and drug developers must prepare separate documents. New development pathways have been developed to help with the approval of new antimicrobial agents that address unmet needs such as the Limited Population Pathway for Antibacterial and Antifungal Drugs (LPAD). These new pathways are required because of difficulties in conducting large definitive phase III clinical trials in a timely way. Some of the economic impediments to the development of new antimicrobial agents have been addressed by innovative reimbursement schemes that delink payment of antimicrobials from volume based sales. In the UK, a market entry reward scheme has been pioneered by the National Institute for Clinical Excellence (NICE) whereby an annual subscription fee is paid for use of strategically valuable antimicrobial agents – cefiderocol and ceftazidime aviabactam are the first agents to be used in this manner and the scheme is potential blueprint for comparable programs in other countries. The available classes of antifungal drugs are still limited but as of 2021 novel classes of antifungals are being developed and are undergoing various stages of clinical trials to assess performance. Scientists have started using advanced computational approaches with supercomputers for the development of new antibiotic derivatives to deal with antimicrobial resistance.

Биоматериалдар

Сүйек инфекциясын емдеуде антибиотиктер қолданбастан басқа нұсқаларды пайдалану антибиотиктерді қолдануды және соның салдарынан антимикробтық резистенттілікті төмендетуге мүмкіндік береді.

Наноматериалдар

Соңғы онжылдықтарда мыс және күміс наноматериалдары жаңа микробқа қарсы заттар отбасын жасау үшін тартымды мүмкіндіктер көрсетті.

Ежелгі емнің жаңадан ашылуы

Безгек емдеудегі жағдайға ұқсас, ежелгі рецепттерге негізделген тиімді емдеулер табылғандай, антибиотикке төзімді бактерияларға (AMR) қарсы тиімді ежелгі дәрілерді және басқа да емдеу әдістерін іздеу және сынау саласында да белгілі бір жетістіктерге қол жеткізілді.

Есептеу арқылы қоғамды қадағалау

ДДҰ және басқалар антимикробтық қарсылықтың өсуіне қарсы күрестегі маңызды құралдардың бірі – әртүрлі қауымдастықтар мен аймақтардағы АМР гендерінің таралуын және қозғалысын жақсарту. Адам геномдық жобасының нәтижесінде жоғары өнімді ДНК тізбектеудегі соңғы жетістіктер, үлгідегі жеке микробтық гендерді анықтау мүмкіндігін берді. Бұл, белгілі антимикробтық резистенттілік гендерінің дерекқорының болуымен қатар, мысалы, Comprehensive Antimicrobial Resistance Database (CARD) және ResFinder сияқты дерекқорлар, үлгідегі барлық антимикробтық резистенттілік гендерін анықтауға мүмкіндік береді – яғни «резистома». Осылайша, осы гендердің қауымдастықта немесе ортадағы профилін анықтап, антимикробтық қарсылықтың популяцияда қалай таралатынын түсінуге және алаңдатарлық қарсылықты анықтауға болады. Фаг терапиясы адам медицинасында, сондай-ақ стоматологияда, ветеринарияда және ауыл шаруашылығында көптеген қолдануға ие. Фаготерапия табиғи бактериофагтарды пайдалану арқылы иесіндегі инфекция орнында бактерияларды жұқтырып, лизалау арқылы жүзеге асырылады. Генетика мен биотехнологияның қазіргі жетістіктеріне байланысты, бұл бактериофагтарды нақты инфекцияларды емдеу үшін өндіруге болады. Фагтарды биоинженерлік жолмен көп дәріге төзімді бактериялық инфекцияларды жоюға бейімдеуге болады, ал оларды қолдану адам ағзасындағы пайдалы бактериялардың жойылуын болдырмаудың қосымша артықшылығын ұсынады. Бактериофагтар тіпті көптеген бактериялар құратын биофильмді ыдыратуға қабілетті, бұл бактерияларды антибиотиктерден қорғайды және тиімді инфекциялауға және өлтіруге мүмкіндік береді. Биоинженерлік тәжірибе сәтті бактериофагтар жасауға көмектеседі. Бактериофагикалық препараттар антибиотиктерге төзімді бактерияларға қарсы Грузияда (Джордж Элиява институты) және Польшаның Вроцлав қаласындағы бір институтта қолданылады. Бактериофаг коктейльдері шығыс елдеріндегі дәріханаларда рецептсіз сатылатын дәрілік құралдар болып табылады. Бельгияда ауыр бұлшық-сүйек инфекциясымен ауырған төрт науқасқа бактериофаг терапиясы антибиотиктермен бірге жүргізілді. Фаг терапиясының бір курсынан кейін инфекцияның қайталануы байқалмады және терапиямен байланысты ауыр жағымсыз әсерлер анықталмады.

One of the key tools identified by the WHO and others for the fight against rising antimicrobial resistance is improved surveillance of the spread and movement of AMR genes through different communities and regions. Recent advances in high throughput DNA sequencing as a result of the Human Genome Project have resulted in the ability to determine the individual microbial genes in a sample. Along with the availability of databases of known antimicrobial resistance genes, such as the Comprehensive Antimicrobial Resistance Database (CARD) and ResFinder, this allows the identification of all the antimicrobial resistance genes within the sample the so called "resistome". In doing so, a profile of these genes within a community or environment can be determined, providing insights into how antimicrobial resistance is spreading through a population and allowing for the identification of resistance that is of concern. Phage therapy has many potential applications in human medicine as well as dentistry, veterinary science, and agriculture. Phage therapy relies on the use of naturally occurring bacteriophages to infect and lyse bacteria at the site of infection in a host. Due to current advances in genetics and biotechnology these bacteriophages can possibly be manufactured to treat specific infections. Phages can be bioengineered to target multidrug resistant bacterial infections, and their use involves the added benefit of preventing the elimination of beneficial bacteria in the human body. Bacteriophages can even possess the ability to digest the biofilm that many bacteria develop that protect them from antibiotics in order to effectively infect and kill bacteria. Bioengineering can play a role in creating successful bacteriophages. Bacteriophagics are used against antibiotic resistant bacteria in Georgia (George Eliava Institute) and in one institute in Wrocław, Poland. Bacteriophage cocktails are common drugs sold over the counter in pharmacies in eastern countries. In Belgium, four patients with severe musculoskeletal infections received bacteriophage therapy with concomitant antibiotics. After a single course of phage therapy, no recurrence of infection occurred and no severe side effects related to the therapy were detected.

Журналдар

16 минуттық антибиотиктерден кейінгі әлем туралы фильм. Шолу: