Кіріспе

Химиялық қосылыстар тобы
химиялық қосылыс

Бета-лактам (β-лактам) сақинасы – төрт мүшелі лактам. Лактам – циклдік амид, ал бета-лактамдар осылай аталады, себебі азот атомы карбонилге қатысты β-көміртек атомына байланысқан. Ең қарапайым β-лактам – 2-азетидинон. β-лактамдар дәрілік заттардың маңызды құрылымдық бөліктері болып табылады, бұл көптеген β-лактам антибиотиктерінде көрініс тапқан. 1970 жылға дейін β-лактамдарға қатысты зерттеулердің көп бөлігі пенициллин және цефалоспорин топтарына арналған, бірақ содан бері әртүрлі құрылымдар сипатталды.

Клиникалық маңызы

β лактамалық сақина бірнеше антибиотиктер отбасының негізгі құрылымының бөлігі болып табылады, олардың бастылары – пенициллиндер, цефалоспориндер, карбапенемдер және монобактамалар, сондықтан олар β лактамалық антибиотиктер деп те аталады. Бұл антибиотиктердің көбі бактериялық жасуша қабырғасының биосинтезін тежеу арқылы әрекет етеді. Бұл бактериялар үшін өлімге алып келеді, бірақ кез келген бактерия популяциясында әдетте β лактамалық антибиотиктерге төзімді бір топ кездеседі. Бактериялық резистенттілік β лактамазаларды – β лактамалық сақинаны бұзатын ферменттер класын өндіруге жауапты көптеген гендердің экспрессиясы нәтижесінде пайда болады. Бактериялардың әртүрлі түрлерінде 1800-нен астам әртүрлі β лактамаза ферменттері анықталған. Бұл ферменттер химиялық құрамы және каталитикалық тиімділігі жағынан кең ауқымда өзгеше. Бактериялық популяцияларда осы төзімді топтар болғанда, β лактамамен емдеу төзімді штаммның көбеюіне және, демек, оның вируленттілігінің артуына әкелуі мүмкін. β лактамалық антибиотиктер ең маңызды антибиотиктер кластарының бірі болып саналады, бірақ клиникалық резистенттілікке бейім. β лактама пенициллинді байланыстыратын ақуыздар (PBP) деп аталатын ферменттер тобының табиғи d Ala d Ala субстратын имитациялап, антибиотикалық қасиеттерін көрсетеді, олардың функциясы бактерия жасушасының пептидогликан бөлігін байланыстыру болып табылады. β лактамалық сақина басқа да препараттарда, мысалы холестериннің сіңуін тежейтін езетимибте де кездеседі.