Кіріспе

Бактерияларды өлтіретін агент – бактерицид немесе бактериоцид, кейде Bcidal деп қысқартылады, ол бактерияларды өлтіретін зат. Бактерицидтер – дезинфекциялау құралдары, антисептиктер немесе антибиотиктер. Дегенмен, материалдың беті тек оның физикалық құрылымы арқасында бактерицидтік қасиеттерге ие болуы мүмкін, мысалы, жәндіктердің қанаттары сияқты биоматериалдар.

Антибиотиктер

Бактерицидті антибиотиктер бактерияларды өлтіреді, бактериостатикалық антибиотиктер олардың өсуін немесе көбеюін баяулатады. Жасуша қабырғасының синтезін тежейтін бактерицидті антибиотиктер: бета-лактамалық антибиотиктер (пенициллин туындылары (пенамдар), цефалоспориндер (цефемдер), монобактамалар және карбапенемдер) және ванкомицин. Сондай-ақ бактерицидтік препараттар – даптомицин, фторхинолондар, метронидазол, нитрофурантоин, ко-тримоксазол, телитромицин. Аминогликозидті антибиотиктер әдетте бактерицидті деп саналады, бірақ олар кейбір организмдерде бактериостатикалық болуы мүмкін. 2004 жылдан бастап бактерицидті және бактериостатикалық агенттердің арасындағы айырмашылық негізгі/клиникалық анықтама бойынша анық көрінді, бірақ бұл тек қатаң зертханалық жағдайларда ғана қолданылады және микробиологиялық және клиникалық анықтамаларды ажырату маңызды. Агенттерді клиникалық жағдайларда жіктеген кезде бұл айырмашылық көбірек шартты болып табылады. Бактерицидтік агенттердің бактериостатикалық агенттерге қарағанда артықшылығы, әсіресе грам-оң бактериялармен туындаған және ауыр емес инфекциясы бар, сондай-ақ иммундық жүйесі бұзылмаған пациенттерде, көптеген инфекцияларды емдеуде маңызды емес. Бактериостатикалық агенттер бактерицидтік белсенділік қажет деп есептелетін емдеулерде тиімді қолданылған. Сонымен қатар, бактериостатикалық деп саналатын антибактериалды агенттердің кейбір кең топтары in vitro зерттеулерде MBC/MIC көрсеткіштері бойынша кейбір бактерияларға қарсы бактерицидтік белсенділік таныта алады. Бактериостатикалық агенттер жоғары концентрацияларда кейбір сезімтал организмдерге қарсы бактерицидтік әсер етеді. Кез келген инфекцияны емдеудегі басты өлшем – клиникалық нәтиже.

Беттері

Материалдардың беттері кристаллографиялық құрылымының есебінен бактерицидтік қасиеттерді көрсете алады. 2000 жылдардың ортасында металл нанобөлшектер бактерияларды өлтіре алатыны көрсетілді. Мысалы, күміс нанобөлшегінің әсері оның мөлшеріне байланысты, бактериялармен өзара әрекеттесу үшін артықшылықты диаметрі шамамен 1–10 нм құрайды. 2013 жылы цикада қанаттарының физикалық беттік құрылысына негізделген, грам-теріс бактерияларға қарсы селективті бактерицидтік әсерге ие екені анықталды. Қанаттағы көбінесе қатаң наноқұрылымдардың механикалық деформациясы энергияны босатып, бактерияларды бірнеше минут ішінде соққыға түсіріп өлтіреді, осылайша механобактерицидтік әсер деп аталады. 2020 жылы зерттеушілер катиондық полимерлерді адсорбциялау және фемтосекундтық лазерлік беттік құрылымдауды біріктіріп, боросиликатты шыны беттерінде грам-оң Staphylococcus aureus және грам-теріс Escherichia coli бактерияларына қарсы бактерицидтік әсерді тудырды, бұл бактериялардың беттік өзара әрекеттесуін зерттеу үшін практикалық платформаны ұсынады.