Филлип Стамма: Шахмат шебері және ойынның жаңа дәуірінің бастаушысы
Philipp Stamma
Филлип Стамма (1705-1755) – Алепподан шыққан шахмат шебері, қазіргі шахматтың негізін қалаушы. «Шахмат ойыны» кітабы арқылы ендшпиль туралы білімді Еуропаға жеткізді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Филипп Стамма (шамамен 1705 - 1755), Сирияның Алеппо қаласында туған, кейін Англия мен Францияда тұрған, шахмат шебері және қазіргі шахматтың негізін қалаушы. Оның аты әсіресе 1737 жылы Францияда жарық көрген «Essai sur le jeu des echecs» (ағылшын тіліне аудармасы: The Noble Game Of Chess, 1745) атты алғашқы шахмат кітабының авторы ретінде танымал. Бұл кітап Таяу Шығысқа тән ойын соңының концепциясын Еуропаға жеткізіп, ойын соңын зерттеуге еуропалықтардың қызығушылығын қайта жақтандырды. Стамма шамамен 1755 жылы Лондонда қайтыс болды, одан екі ұлы қалды.
Philipp Stamma (c. 1705 – c. 1755), a Syriac native of Aleppo, Ottoman Syria, later resident of England and France, was a chess master and a pioneer of modern chess. His reputation rests largely on his authorship of the early chess book Essai sur le jeu des echecs published 1737 in France (English translation: The Noble Game Of Chess 1745). This book brought the Middle Eastern concept of the endgame to the attention of Europe and helped revive European interest in the study of the endgame. Stamma died in London c. 1755, with two sons surviving him.
Қуатты ойыншы
Стама 18 ғасырдағы ағылшын шахмат орталығы – Лондонның Сент-Мартин-Лейн көшесіндегі Slaughter's Coffee House мейрамханасының тұрақты келушісі болған және Англияның ең күшті ойыншыларының бірі саналған. 1747 жылы өткен атақты айқаста ол Филидордан жеңіліске ұшырады, бұл Филидордың даңққа көтерілуінің бастауы болды. Филидордың жоғары шеберлігінен өзге, Людвиг Бледоу мен Отто фон Оппен оның жеңілісіне Стаманың Османдық Сирияда араб шахмат ережелерімен ойнауға үйренгендігі және тек Еуропаға келген соң ғана батыс ережелерімен танысқандығы себеп болуы мүмкін деген болжам жасады. Бледоу мен Оппен сондай-ақ бұл айқас туралы мәліметтердің жеткіліксіз екенін, оны тек Филидордың өмірбаянын жазғандар ғана айтқандарын, ал олардың арасында жиі қайшылықтар болатынын атап өтті.
Stamma was a regular at Slaughter's Coffee House in St Martin's Lane, London, a center of 18th century English chess, and was considered one of England's strongest players. He was defeated quite handily by Philidor in a famous match in 1747, which marked the beginning of Philidor's rise to fame. Apart from the higher skills of Philidor, Ludwig Bledow and Otto von Oppen have suggested that his defeat could be attributed to the fact that Stamma, in Ottoman Syria, was used to playing with the Arabic rules and only after his arrival to Europe got acquainted with the Western rules. Bledow and Oppen also commented that the match was poorly documented, being mentioned only by Philidor's biographers, who frequently contradicted each other.
Басқа мұра
Стамманың кітабы алгебралық шахмат нотациясын, қазір қолданылмайтын сипаттамалық шахмат нотациясы пайда болғанға дейін, дерлік толыққанды дамыған күйде таныстырды. Филидордың еңбектері Стаммадан жеңіске жеткеннен кейін көбірек әсер етті, ал Филидордың тәсіліне негізделген сипаттамалық жүйе ұзақ жылдар бойы үстемдік құрды. Стамманың жүйесі мен қазіргі жүйенің басты айырмашылығы – Стамма пешка қозғалыстарын белгілеу үшін "p" әрпін және фигураның бастапқы әріпінің орнына фигураның бастапқы бағанасын (a-дан h-ға дейін) пайдаланғандығында. Оның есімі Король гамбитіндегі (1. e4 e5 2. f4 exf4 3. h4) Стамма гамбитімен және өте сирек кездесетін Стамманың матымен байланысты.
Stamma's book introduced algebraic chess notation in an almost fully developed form before the now obsolete descriptive chess notation evolved. Philidor's writings had more influence after his victory over Stamma, and the descriptive system based on Philidor's approach was dominant for a long time. The main difference between Stamma's system and the modern system is that Stamma used p for pawn moves and the original file of the piece (a through h) instead of the initial letter of the piece. His name is attached to the Stamma Gambit in the King's Gambit (1. e4 e5 2. f4 exf4 3. h4), and Stamma's mate, a rather rare checkmate.
Стамманың кітабының жаңа басылымы
2015 жылдың қараша айында Филипп Стамманың «Жүз соңғы ойындары» деген атпен Стамманың кітабының жаңа француз тіліне аудармасы жарық көрді.
A new translation of Stamma's book into modern French appeared in November 2015 under the title Les cent fins de parties de Philippe Stamma.