Кіріспе

"Кроатоан" – американдық жазушы Харлан Эллисонның 1975 жылы «The Magazine of Fantasy and Science Fiction» журналында жарияланған, «Strange Wine» антологиясына енген және 1978 жылы «Heavy Metal» журналында суреттерімен бірге жарық көрген қысқа әңгімесі. Бұл әңгіме «Locus» сыйлығына ие болды. Стивен Кинг «Danse Macabre» еңбегінде осы әңгімені талдау мысалы ретінде де пайдаланған.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Гейбті гистериялық қызы түсік тастаған ұрығын унитаздан төгіп жібергеннен кейін, оны Нью-Йорк қаласының канализациясына түсуге мәжбүр етеді. Ол жерге жеткенде, канализацияны ұрықтар мен олардың мінген крокодилдер мекендейтінін көреді, сондай-ақ канализация кіреберісінің жанындағы қабырғада "Croatoan" деген сөзді дөңгелек әріптермен жазылған күйінде табады.

Қабылдау

"Кроатоан" 1976 жылы «Ең үздік қысқа әңгіме» номинациясы бойынша Locus сыйлығын жеңіп алды және 1976 жылғы «Ең үздік қысқа әңгіме» номинациясы бойынша Hugo сыйлығының финалисі атанды.

Тақырыптар мен құрылым

"Кроатоан" сюжетіне аборт қатысты болғанымен, оның айналасындағы мәселелер оқиғаның негізгі тақырыбы емес. Оқиғаның кіріспесінде Эллисон бұл оқиғаның абортты қолдамайтынын да, қарсы болмайтынын да, ең бастысы жеке жауапкершілікті насихаттайтынын айтады (кейін ол оқиғаны жазғаннан соң вазектомия жасағанын жеткізеді). Оқиға кейіпкерлердің өміріне негізделген, Гейбтің жыныстық қанағат пен бей-жай қарым-қатынастардан әрі, әкелікке және есейюге ұмтылуына баса назар аударады. Сыншы Джозеф Патруч бұл оқиғадағы әке болу жауапкершілігі мен есейюді іздеу тақырыбы, Эллисонның көптеген туындыларында кездесетін әкелік бейнесін іздеу тақырыбымен үйлеседі деп санайды. Патруч сондай-ақ, оқиғаның құрылымы іс-әрекеттерге қарағанда кейіпкерге көбірек мән беретінін атап көрсетеді. Гейбтің мінезін одан да тереңдету үшін повесть барысында үш түрлі кері көрініс (флешбек) пайдаланылады. Сюжеттің дамуы сыртқы жағдайларға емес, Гейбтің өсуіне байланысты. "Кроатоанның" сызықты емес повестьтік құрылымы Эллисон стиліне тән және оның көптеген белгілі туындыларының айрықша ерекшелігі болып табылады.