Кіріспе
Америка Құрама Штаттарының Ұлттық монета жасау орталығы
Филадельфия монетасы – Америка Құрама Штаттары Монета жасау орталығының Филадельфиядағы филиалы. Ол 1792 жылғы Монета жасау туралы заңға сәйкес, Америка Құрама Штаттарында ұлттық ерекшелік пен сауда қажеттіліктерін қанағаттандыру мақсатында 1792 жылы салынған. Бұл – алғашқы және ең көне ұлттық монета жасау мекемесі.
Бірінші ғимарат (17921833)
1792 жылғы Монета жасау туралы заң 2 сәуірде күшіне енді, ол АҚШ монетасын құруды жариялады. Филадельфия сол кезде елдің астанасы болды, ал алғашқы монета ағарту орны сонда салынды. Америкалық ғалым Дэвид Риттенхаус президент Джордж Вашингтон тарапынан монета ағарту орнының бірінші директоры болып тағайындалды. 1792 жылдың 18 шілдесінде Риттенхаус Филадельфиядағы Седьмая көшесі мен 631 Филберт көшесінде 4 266,67 долларға екі учаске сатып алды. Келесі күні осы жердегі тастап кетілген виски дистилляциясын бұзу жұмыстары басталды. 31 шілдеде негіз салу жұмыстары басталды; 7 қыркүйекте алғашқы ғимарат балқыту пешін орнатуға дайын болды. Балқыту үйі АҚШ үкіметі салған алғашқы қоғамдық ғимарат болды. Бірнеше айдан кейін Седьмая көшесіне қарап тұрған үш қабатты кірпіштен салынған құрылыс пайда болды. Оның көшедегі ені шамамен 11 метр (37 фут) ал тереңдігі 10 метр (33 фут) болды. Монета ағарту орны үшін алтын мен күміс жертөледегі сақтау орындарында сақталды. Бірінші қабатта депозиттік және салмақтау бөлмелері, сондай-ақ монета соғу бөлмесі орналасқан. Монета ағарту орнының кеңселері екінші қабатта, ал сынақ кеңсесі үшінші қабатта болды. Седьмой көшедегі ғимараттың 1908 жыл шамасында түсірілген суреті сол кезде ғимараттың қасбетіне 1792 жыл және «Ye Olde Mint» (тырнақшалармен) деген сөздер боялған екенін көрсетеді. Балқыту үйі мен Седьмой көшедегі ғимараттың арасында диірмен үйі салынды. Жертөледегі жылқылар бірінші қабатта орналасқан айналмалы диірменді қозғалтты. 1816 жылдың қаңтар айында балқыту және диірмен үйлері өрттен қирады. Балқыту үйі ешқашан жөнделмеді және барлық балқыту басқа жерде жүзеге асырылды. Толығымен қираған диірмен үйінің орнына көп ұзамай үлкен кірпіштен салынған ғимарат салынды. Ол жабдықтарды қуаттандыру үшін жертөледе жаңа бу машинасына ие болды. 1833 жылға дейін осы үш ғимарат АҚШ-ты нақты валютамен қамтамасыз етті. 1833 жылы операциялар екінші Филадельфия монета ағарту орнына көшірілді, ал алғашқы монета ағарту орнының жері сатылды. 19 ғасырдың соңында немесе 20 ғасырдың басында бұл мүлік Франк Стюартқа сатылды, ол қалаға жүгініп, тарихи ғимараттарды сақтау немесе оларды басқа жерге көшіруді сұрады. Үкімет тарапынан ешқандай көмек болмағандықтан, алғашқы монета ағарту орны 1907-1911 жылдар аралығында бұзылды. Қазір сол орында оқиғаны еске алу үшін шағын тақташа ғана қалды.
Екінші ғимарат (1833-1901)
1829 жылғы 4 шілдеде Честнат және Жунипер көшелерінің қиылысында ғимараттың іргетасы салынды. Оны Уильям Стрикленд жобалаған. Филадельфияның екінші монета соғу орталығы, "Грек ғибадатханасы", алдыңғы және артқы жағында классикалық грек стиліндегі бағандары бар ақ мәрмәрден тұрғызылды. Ені 46 метр, тереңдігі 62 метр болатын бұл ғимарат, кеңістігі де, сыртқы келбеті де бірінші орталықтан әлдеқайда жақсы болды. 1833 жылдың қаңтар айында ашылған орталықтың өндірісі бірінші монета соғу орталығынан әкелінген ескірген жабдықтармен шектелді. Франклин Пил монета соғудың жаңа технологияларын зерттеу үшін Еуропаға жіберілді, ол технологиялар қайта әкелініп, енгізілді, бұл өнімділікті және сапаны арттырды. 1902 жылы сатылған екінші монета соғу орталығы тез арада бұзылып кетті. 1829 жылы жерленген іргетас қазылып алынды, ішінде таспен тығынланған қант консервісі бар құты табылды. Құтының ішінде үш монета, бірнеше газет және бірінші және екінші монета соғу орталықтары туралы ақпарат жазылған парқылдаған қағаз болды. 1914 жылдан бері бұл жерде 19 қабаттан тұратын Уайденер ғимараты орналасқан, Честнат көшесі, 1339-шы үй.
Үшінші ғимарат (19011969)
Үшінші Филадельфия монетаханасы 1700 Спринг-Гарден көшесінде салынды және 1901 жылы ашылды. Оны Қаржы министрлігінің сәулетшісі Уильям Мартин Эйкен жобалаған, бірақ құрылысын Джеймс Нокс Тейлор басқарды. Монетахана бір жылдың ішінде 501 миллион монета (АҚШ-тың соғылған монеталарының 5/7 бөлігі) және шетелдік елдерге 90 миллион монета шығарды. Шамамен бір қалалық блоктан тұратын алып құрылыс, бірден көзге түсетін ескереулі орынға айналды, оның фасады римдік ғибадатхана стилінде салынған. Келушілер Луи С. Тиффани жасаған, алтын жалатылған күмбезді төбедегі жеті түрлі шыны мозаикаларды тамашалады. Мозаикаларда ежелгі римдіктердің монета дайындау әдістері бейнеленген. Бұл монетахана бүгінге дейін толығымен сақталған, сонымен қатар ішкі бөлігінің көп бөлігі де түгелдей сақталған. 1971 жылы Филадельфия қауымдастық колледжі оны сатып алып, тарихына құрмет ретінде галереясын сақтап қалды.
constructed under James Knox Taylor. In one year alone, the mint produced 501 million coins (5/7 of the U. S. currency minted), and 90 million coins for foreign countries. A massive structure nearly a full city block, it was an instant landmark, characterized by a Roman temple facade. Visitors enjoyed seven themed glass mosaics designed by Louis C. Tiffany in a gold backed vaulted ceiling. The mosaics depicted ancient Roman coinmaking methods. This mint still stands intact, and much of the interior is intact, as well. It was acquired by the Community College of Philadelphia in 1971 which retains a gallery in tribute to its history.
Төртінші және қазіргі ғимарат (1969 жылдан қазіргі уақытқа дейін)
Бірінші монетаханадан екі блок қашықтықта, төртінші және қазіргі Филадельфия монетаханасы 1969 жылы есігін ашты. Оны Филадельфия архитектор Винсент Г. Клинг жобалаған, ол сонымен қатар Бес Пенн орталығын, Орталық алаңын және Аненберг сахналық өнер орталығын жобалауға көмектесті. Үшінші монетаханадан алынған Тиффани шыны мозаикалары жаңа ғимаратқа қайта орнатылды. Салынған кезде ол әлемдегі ең ірі монетахана болды және 2017 жылдың қазанына дейін осы мәртебесін сақтап келді. Филадельфия монетаханасы 30 минут ішінде 1 миллионға дейін монета шығара алады. Монетахана сонымен қатар әскери, мемлекеттік және азаматтық қызметкерлерге арналған медальдар мен наградалар да шығарады. Барлық штамптар мен матрицалар мұнда ғана жасалады. Мұнда соғылған, айналымға шығарылмаған монеталардың үстінде "P" белгісі болады, ал 1980 жылға дейін шығарылған айналымдағы монеталарда, 1942–1945 жылдары соғылған Джефферсон никельдері мен 1979 жылғы Сьюзан Б. Энтони долларынан басқа белгі болмаған. 1980 жылдан бері, онда соғылған барлық монеталар "P" белгісімен таңбаланады, бірақ центтерде (2017 жылғы центтерді қоспағанда) белгі жоқ. Филадельфия монетаханасы бойынша экскурсиялар ұйымдастырылады, онда монета дайындау процесінің барлық кезеңдері түсіндіріледі және бұрынғы жабдықтар көрсетіледі. Бұл монета дайындау орнатылысының үстінен жабық галерея арқылы жүзеге асырылады. Саяхат маршруты бойында түрлі бейне станциялар орналасқан, онда келушілер монета дайындау процесінің әртүрлі кезеңдері туралы бейнелерді көру үшін түймелерді баса алады. Экскурсиядағы бейнелердің көп бөлігін Бейсбол Даңқы залының мүшесі, "Филадельфия Филлис" командасының және NFL Films телеарнасының комментаторы Гарри Калас баяндаған.
19 ғасыр
1858 жылдың 19 тамызында екі жақсы киінген ұры монета шабу залына саяхаттап, жалған кілтті пайдаланып көрме жақтағы шкафты ашты. Олар 265 долларлық алтын монеталарды ұрлап кетті, бірақ монеталардың сирек болуына байланысты, олар оларды жергілікті дүкендерде жұмсауға тырысқанда тез ұсталды. 1893 жылы Генри С. Кокран, салмақ өлшеуші, 8-10 жыл бойы монета қоймасынан 134 000 долларлық алтын таяқшаларын жымқырғандығы анықталды. Оның үйінен және монета шабу залының желдету жүйесіндегі жасырын сақталған жерден барлығы 107 000 доллар табылды.
20 ғасыр
1933 жылы шамамен 445 мың қос бүркіт монетасы соғылды, бірақ олардың тек біреуі ғана заңды түрде таратылды. Мысыр патшасы Фарук сол кездегі АҚШ Ақша соғу бюросының директоры Нелли Тайло Россқа хабарласып, өзінің бай монеталар жинағы үшін 1933 жылғы қос бүркіт монетасын сұрады. 1933 жылғы монеталар айналымға шығарылмағандықтан, ол бір монетаны Смитсондар институтына алып барып, оның сирек екенін растайтын құжат алды. Содан кейін ол Мысыр патшасына монетаны алуға рұқсат беретін экспорттық құжат ресімдеді. Фарук және корольдің жинағын мұра еткен генералдың қайтыс болғаннан кейін, монета еуропалық коллекционердің қолына өтті. Ол Стивен Фентон монетаны сатып алғаннан кейін қайта пайда болды. Ол оны аукционға шығарған кезде, ол да, аукционшы да тұтқындалды және монета тәркіленді. Монета Құпия қызмет кеңсесінің Дүниежүзілік сауда орталығындағы қассасына салынды. Меншік құқығын растайтын құжаттар мен монетаның тегі соттарда талқыланды, содан кейін монета одан әрі сақтау үшін Форт-Нокске жеткізілді. Осы жылы Дүниежүзілік сауда орталығына шабуыл жасалып, қиратылды.
21 ғасыр
Кейін АҚШ федералды үкіметі мен Стивен Фентон арасында келісімге қол жеткізілді, онда Фентон Фарук, 2002 жылы аукционға 7,9 миллион долларға, 10% аукционшы сыйлықақысы және монетаны монеталандыру үшін 20 доллар сатылды. Фентон мен үкімет аукционнан түскен кірісті бөлісті, сондай-ақ 1933 жылғы кез келген қосымша "қос бүркіт" монеталары тәркіленіп, аукционға шығарылмауы керектігін қарастырды. 2003 жылы Филадельфия қаласында Джоан Свит Лангборд есімді әйел әкесіне тиесілі сақтау қорапшасынан он "1933 жылғы қос бүркіт" монетасын тапты; оларды бағалауға әкелгенде, АҚШ қазынашылығы оларды ұрланған мүлік деп танып, тәркіледі. Тергеушілер Лангбордтың әкесі Израиль Свитт монетаханадағы қызметкермен бірлесіп монеталарды ұрлағанын мәлімдеді. Ол бұрын да осы қылмыс үшін тергелген, нәтижесінде бірнеше алтын монета тәркіленген, бірақ мерзімі өткендіктен сотқа берілмеген. Лангборд монеталарды қайтару үшін сотқа шағымданып арыз берді. Алайда, 2011 жылдың шілдесінде федералды сот ұрланған монеталардың АҚШ үкіметіне тиесілі екенін шешті. 2011 жылдың қыркүйегінде бұрынғы монетахана қызметкері Уильям Грей федералды сотта 2,4 миллион долларлық құны бар қателік монеталарды ұрлап, оларды дистрибьюторға сатқаны үшін кінәлі деп танылды.