Кіріспе

АҚШ-тың Калифорния штатында бала асырап алуға шолу

Калифорния штатында жыл сайын басқа кез келген штаттан көбірек бала асырап алу оқиғалары тіркеледі (ең жақыны Нью-Йорк штаты). Бала асырап алудың ішкі (АҚШ ішіндегі туыс емес баланы асырап алу), халықаралық (шет елден туыс емес баланы асырап алу), өгей ата-ана (өз жұбайының заңды баласын асырап алу) және ересектерді асырап алу (АҚШ ішіндегі ересек адамды асырап алу) түрлері бар.

Калифорниядағы ішкі асырап алу

Калифорниядағы асырап алудың басым бөлігі – ел ішінде туған балаларды асырап алу, олардың көпшілігі Калифорнияның өзінен. Ел ішіндегі асырап алудың екі негізгі түрі бар: тәуелсіз және агенттік арқылы. Тәуелсіз асырап алуды әдетте адвокат ұйымдастырады, онда биологиялық және асырап алушы ата-аналардың өзара танысуы толыққанды болады. Шындығында, Калифорния заңы тәуелсіз асырап алу кезінде биологиялық ананың асырап алушы ата-аналарды өзі таңдауын талап етеді: ол бұл құқығын ешкімге беруге болмайды. Калифорниядағы жаңа туған балалардың барлық асырап алуларының 85 пайызы тәуелсіз асырап алу арқылы жүзеге асырылады. Агенттік арқылы асырап алудың екі түрі бар: жеке және мемлекеттік/аудандық. Екеуі де балаларды орналастыруға лицензияланған, бірақ олар әртүрлі балаларға көмек көрсетеді. Мемлекеттік/аудандық агенттіктер әдетте мемлекеттік бақылаудағы балаларға үй табуға көмектеседі, бұл балалар көбінесе биологиялық ата-аналарымен бірге тұра алмайтындықтан, асыраушы отбасында тұрады. Мұндай балалар көбінесе үлкен болады, сондай-ақ ерекше ата-аналық күтімді қажет ететін балалар да болуы мүмкін, бірақ мемлекеттік агенттіктер арқылы жаңа туған балалар да орналастырылады. Жеке агенттіктер негізінен жаңа туған балаларды орналастыруға баса назар аударады, тәуелсіз асырап алу сияқты, бірақ олардың көпшілігі күтіп тұрған балаларға да көмек көрсетеді.

Тәуелсіз және агенттік қабылдау арасындағы айырмашылықтар

Агенттік арқылы асырап алу кезінде агенттік Калифорния штатының лицензиясын алуы тиіс. Калифорния штатының әлеуметтік қызметтер департаменті лицензияланған агенттіктердің тізімін ұсынатын веб-сайтты ұсынады. Бұл ретте, ұйымның шынымен лицензияланған агенттік екеніне және агенттік екенін білдіретін атауды қолданатын кәсіпорын емес екеніне назар аудару қажет. Агенттік арқылы асырап алу үшін, асырап алушы ата-ана бала орналастырылғанға дейін үй зерттеуін аяқтауы керек. Содан кейін агенттік биологиялық анадан (әкесі бар болса) бас тартуды қабылдайды. Бала асырап алынғаннан кейін алты ай бойы агенттік орналастыруды қадағалайды, содан кейін сотқа асырап алуды мақұлдау туралы хат жолдай алады. Типик үй зерттеуінде асырап алушы ата-аналардың саусақ іздері алынады (балаларды зәбірлеу тізілімі мен қылмыстық деректер базасы арқылы тексеріледі), ұсыну хаттары ұсынылады, некеде болса неке куәлігі ұсынылады (бірақ жалғыз асырап алушылар да асырап ала алады), денсаулық және әлеуметтік тарихы толтырылады және балаға сүйіспеншілікпен толыққан үйді ұсынуға дайын екендігі көрсетіледі. Содан кейін сот барлық асырап алушы ата-аналар мен баланың қатысуымен қарапайым сот отырысында асырап алуды бекіте алады. Бірақ мемлекеттік агенттік арқылы асырап алу көбінесе жабық болады, биологиялық отбасы мен асырап алушы отбасы арасында байланыс аз немесе мүлдем болмайды. Бұл әдетте баланың биологиялық ата-анасы баладан бас тартқандықтан немесе сот олардың құқықтарын тоқтатқандықтан болады. Жеке асырап алу сәл өзгеше және бюрократиялық талаптар аз. Асырап алушы ата-аналардың орналастырудан бұрын үй зерттеуін жасауы міндетті емес (егер асырап алу штатта емес болса). Теория бойынша, биологиялық ана асырап алушы ата-аналарды тікелей таңдайды, бұл шешімді агенттікке қалдырмайды. Биологиялық ана (кейде әкесі) асырап алушы ата-аналарды жеке таңдайды, әдетте күтіп тұрған асырап алушылардың фотосуреттері көрсетіледі, содан кейін таңдалған отбасын таңдау үшін кейбір отбасылармен жеке кездеседі. Агенттік арқылы асырап алу сияқты, алты айлық үй зерттеуі жүргізіледі. Көптеген округтерде үй зерттеуін Калифорния штатының әлеуметтік қызметтер департаменті жүргізеді. Бірақ кейбір округтерде округтік кеңсе бұл қызметті атқарады. Қалай болғанда да, үй зерттеуінің құны бірдей (төменде қараңыз).

Бала асырап алуды жеңілдететіндерге тыйым салу

2023 жылы мемлекет бала асырап алу процесін жеңілдететін делдалдардың штат ішінде жұмыс істеуіне тыйым салатын жаңа заң қабылдады. Заң 2024 жылдың 1 қаңтарынан бастап күшіне еніп, бұрынғы бала асырап алу процесін жеңілдетуші мемлекеттік бағдарламаны жойды. Осы жаңа заңның орындалуын бақылайтын мемлекеттік орган бала асырап алу процесін жеңілдететін делдалдардың жиі кездесетін іс-әрекеттері мен қызметтерін тізбелейді, оларға: биологиялық ата-ана мен болашақ асырап алушылар арасында байланыс орнату; асырап алуға тараптарды іздеу мақсатында жарнама жасау; асырап алу үшін бала табу; асырап алуға қатысты тараптар арасында делдалдық қызмет атқару; көрсетілген қызметтер үшін ақы немесе басқа да құнды заттар талап ету кіреді. 2024 жылдың 1 қаңтарынан бастап, осы қызметтерді тек лицензиясы бар бала асырап алу агенттіктері ғана жүзеге асыруға құқылы.

Тәуелсіз және агенттікпен бала асырап алу шығындары

Жекеменшік асырап алу кезінде үйдегі зерттеу ақысы 4500 долларға белгіленеді, ол Калифорния әлеуметтік қызметтер департаменті немесе оған баламасы округтік деңгейде жүргізілсе де осылай. Адвокаттың гонорары қажетті қызметтер көлеміне және асырап алудың күрделілігіне байланысты 1000-нан 15000 долларға дейін ауыспайды. Асырап алу қызметтерін ұсынатын маманның консультация ақысы әдетте 700 доллар шамасында болады. Кейбір аналарға жүктілікке байланысты шығындарға (медициналық, тағам және т.б.) көмек қажет болуы мүмкін, мұндай шығындардың сомасы нөлден мыңдаған долларға дейін жетеді. Заң бойынша жүктілік пен асырап алуға қатысты көмек ғана көрсетілуі мүмкін, ал барлық шығындар сотқа міндетті түрде жария етуге тиіс.

Өгей ата-ананың асырап алуы

Үйге орналастыру алдындағы зерттеу қажет емес, бірақ аяқтау рәсімінен бұрын алты айлық бағалау жүргізіледі. Бұл бағалауды әдетте, пробация бөлімі қызметкері сияқты округтік қызметкер жасайды. Ақы 1000 доллардан кем. Ата-аналық құқықтарын сақтап қалғысы келетін және құқықтарынан бас тартып отырған екі ата-ана да жаңа ата-ананың ата-аналық міндеттерді қабылдауына келісуі керек.

Ересектер асырап алуы

Ересектерді асырап алу әдетте үйдегі тексеруді немесе туған ата-ананың келісімін талап етпейді. Бұл бір адамның екіншісінің заңды баласы болуын өзара шешімі.

Федералды асырап алу салықтық шегерім

2013 салық жылында табысы белгілі бір деңгейдегі асырап алушы ата-аналарға 12 970 долларға дейін салық жеңілдігін беруге мүмкіндік беретін федералдық асырап алу салық жеңілдігі бар (есейгендердің немесе туысқанды асырап алудың жағдайларында қолданылмайды).