Кіріспе

Құлық Энергия Корпорациясы (QEC; ; Inuinnaqtun: Qulliq Alruyaktuqtunik Ikumadjutiit; ) – Канаданың Нунавут аймағындағы электр энергиясын өндіру және тарату жөніндегі жалғыз корпорация. Ол толығымен Нунавут үкіметіне тиесілі. Корпорацияның атауы инуиттер мен басқа да Арктика халықтары қолданған дәстүрлі майлы шам – құлликтен алынған. Штаб-пәтері Нунавуттың Бейкер-Лейк қаласында орналасқан.

Тарих

Qulliq Energy 2001 жылы, Канаданың Нунавут аумағы 1999 жылы құрылғаннан кейін екі жыл өткен соң, Солтүстік-Батыс территорияларының Электр энергетикасы корпорациясының (өзі Солтүстік Канада Электр энергиясы комиссиясының мұрагері) активтерін қабылдау мақсатымен, Нунавут Электр энергетикасы заңымен (қазіргі Qulliq Energy Corporation заңы) құрылды. Оның бастапқы атауы Нунавут Электр энергетикасы корпорациясы болды және 2003 жылы Qulliq Energy Corporation деп қайта аталды. Корпорацияның міндеттері энергияны үнемдеу және баламалы энергияны дамытуды қамту үшін кеңейтілді. Qulliq Energy 2006 жылы халыққа түсіндіру жұмыстары арқылы энергияны үнемдеуге бағытталған бөлім ретінде Нунавут Энергия орталығын құрды. Орталық 2009 жылдың 31 наурызында жабылды және оның функциялары аумақтық үкімет департаменттеріне берілді.

Операциялар

Халықтың аздығы, қатал ауа райы және көлік пен құрылыс технологияларының қашықтығы алысқа таралатын жоғары кернеулі электр желілерін тиімсіз етеді. Нунавуттың әрбір қауымы жазғы кеме қатынасы маусымында жыл сайынғы теңіз арқылы жабдықтаумен қамтамасыз етілетін дербес дизельдік генераторларға тәуелді. Дизельге тәуелділік өз экологиялық және экономикалық салдарына ие, бұл аумақты әлемдік энергия бағаларының өзгеруіне осал етеді. Компания құрылғаннан берігі алғашқы жаңа қуат өндіру нысаны – Икалуит электр станциясын кеңейту болды. Нунавуттың географиясы гидроэлектр станцияларын салуға ерекше қиындықтар туғызады, бірақ компания Икалуиттің, аумақтық астананың маңында 12-20 МВт қуаттылықтағы гидроэлектр құрылыстарын салу үшін жерді тексеру жұмыстарын белсенді түрде жүргізуде. ГЭС-тер Фробишер шығанағының оңтүстік жағалауындағы Джейнс-Инлет және Армшоу-Саут аймақтарында салынуы жоспарлануда. 1970 жылдары NCPC көптеген шалғайдағы елді мекендерде электр энергиясын өндіру үшін «баяу» ядролық генераторларды пайдалану туралы ұсыныстар жасаған болатын. Компания құрылғаннан бері Нунавуттың отын жеткізу функцияларын Qulliq Energy компаниясының біріктіру мүмкіндігі тақырыбы мерзімді түрде талқыланып келеді.

Икалуит су электр станциясы жобасы

2005 жылы Quilliq Energy Икалуит маңындағы су электр стансасын салу үшін ықтимал жерлерді зерттеуді бастады. Jaynes Inlet және Armshow South деген екі орын жан-жақты зерттеулерден кейін ең тиімді және мүмкіндігі бар шешімдер ретінде таңдалды. Jaynes Inlet орнында 12,5 МВт су электр стансасы салынуы жоспарлануда, ол Икалуиттің қазіргі энергия қажеттілігін қамтамасыз етеді деп күтілуде. Armshow South орнында 7,3 МВт су электр стансасы салынуы керек, ол қосымша қуат қажет болған кезде дамытылады. Алайда, Quilliq Energy компаниясының жобаны өз қаражатымен қаржыландыруға жеткілікті кіріс қоры немесе кредит алу мүмкіндігі жоқ, әсіресе аумақтағы 25 дизельдік электр стансасының 13-і жаңартуды қажет етеді. Осының салдарынан 2014 жылы су электр стансасы жобасы мерзімізсіз тоқтатылды. Манитобаға беру желісін ұзарту мүмкіндігі Манитоба Hydro компаниясының су электр энергиясын Нунавуттың Киваллик аймағында пайдалануға мүмкіндік береді. Фотоэлектрлік күн энергиясының артықшылығы – оның конструкциялық-механикалық күрделілігінің болмауы. Жаздың ұзақ күндерін ескере отырып, кейбір қауымдастықтарда мұндай панельдерді орнату дизельдік генераторларды бірнеше сағатқа сөндіруге мүмкіндік береді. Бұдан бөлек, Нунавут мектептерде, денсаулық сақтау орталықтарында және муниципалдық ғимараттарда күн панельдері арқылы тәуелсіз энергия өндіруді қолдап келеді. 2023 жылы Санкилуак қауымдастығына жел турбинасы орнатылды, ол "жүйе жағдайына қарай" дизельдік стансаларға тәуелділіксіз жаңартылатын энергияны өндіретін аумақтағы алғашқы құрылғы болды. Ол 2024 жылдың соңына қарай пайдалануға беріледі деп күтілуде.

Даулар

2010 және 2011 жылдары Qulliq Energy компаниясына қарсы бұрынғы қызметкерлер бес сотқа жүгінді, олардың талаптары негізсіз босату немесе жұмыстан конструктивті босату болды. Сонымен қатар, басқа бұрынғы жұмыскерлер компанияны жұмыс орнында инуиттердің құқықтарын бұзғаны үшін кінәлады.