Кіріспе

Британдық таушы Алан Пол Роуз (19 желтоқсан 1951 – 10 тамыз 1986) әлемдегі екінші биік тау – К2 шыңына шыққан алғашқы британдық таушы болды, бірақ түсіп келе жатқанда қаза тапты.

Білім

Роуз Уоллсидеде дүниеге келді және 15 жасында альпинизммен айналыса бастады, көп ұзамай Солтүстік Уэльстегі ең қиын жолдардың көптерін бағындырды. Ол 1963 жылдан 1970 жылға дейін Биркенхед мектебінде, ал 1973 жылға дейін Кембридждегі Эммануэль колледжінде оқыды. Кембриджде оқуға қызығушылығы төмендеп, альпинизм мен гедонистік өмір салтына ден қойды. Ол өте әлеуметтік, бірақ көп ішетін; өзі мойындағандай, ол 'әйелдерге құмар' еді және 'қауіпті жағдайларда өмір сүруді' ұнататын. Осының салдарынан, математикадан үміт көрсеткеніне қарамастан, тек қарапайым диплом алды. Кембриджді қалдырғаннан кейін ол уақыт-уақыт мұғалім болып жұмыс істеді, бірақ көбінесе альпинистік экспедицияларға қатысып тұратын.

Тау-кен көтеру

Роуз – өзінің буынының ең үздік тау-шаруаларының бірі болды. Ол «Helsby» тауындағы «The Beatnik» және «Clogwyn Du'r Arddu» тауындағы «The Boldest» жолына жеке өрмелеу арқылы ерекше дарын иесі екенін көрсетті. Ол замандастарының (Клифф Филлипс, Эрик Джонс, Пит Минкс, «Ричард» Макхарди сияқты) тобының мүшесі болды, олардың бәсекеге құштарлығы оларды сол кездегі ең қиын жолдарды жалғыз өтуге жетеледі. Роуз (Минкспен бірге) 1971 жылы «Positron» жолына шығу арқылы Гогарт теңіз жартастарындағы стандарттарды көтерген деп есептеледі. Оның жеке өрмелеуі тек Уэльске ғана шектелмеді, сонымен қатар әрқашан сәтті аяқталған жоқ. Оңтүстік беткейіндегі «American Route» жолына жасаған әрекеті, көмекші құрал ретінде пайдаланылған кішкентай питон шыңға жақын тұрғанда сәтсіз аяқталды. Роуз 5 метр ғана құлап, білезігін сындырып, барлық жол бойы 17 рет түсіп келуге мәжбүр болды, көбінесе тек тізелерін пайдаланды. Роуз ақырында кәсіби альпинист болып, лекция оқыды, жетекшілік жасады, жазды және сыртқы жабдықтар саудасына кеңесші болды. Ол Пик-Дистрикт тауларына жақын болу үшін Шиффилдке көшті. Роуз Шотландия, Солтүстік Уэльс, Патагония, Перу, Альп, Анд, Жаңа Зеландия және Непал сияқты алыс аймақтарда жоғары тәжірибелі альпинист болды. Ол сондай-ақ Британдық Альпинистік Кеңесінің вице-президенті болып сайланды. 1980 жылы Роуз, доктор Майкл Уорд және Крис Бонингтон Қытайдың биік тауларына сапар шеккен аз еуропалықтардың қатарында болды, олардың кейбіреулерін шетелдік альпинистерге қайта ашты. 1980–1981 жылдардың қысында Роуз оттегі мен шерпаларды пайдаланбастан, Эверест тауының батыс қырымен көтерілу үшін британдық экспедицияны жетектеді. Сапар сәтті болмады, бірақ 1981 жылдың жазында ол Боннингтон, Джо Таскер және Питер Бордманмен бірге Қытайдың батысындағы бұрын ешкім шықпаған «Kongur Tagh» шыңына көтерілді.

1986 жылғы К2 апаты

K2, Жердегі екінші ең биік тау, ең биік тау Эверестке қарағанда әлдеқайда қиынға соқтығып, қаза болу көрсеткіші жоғары. 1983 жылы Руз халықаралық командамен бірге оңтүстік жотаға жаңа бағытпен көтеріліп, K2-ге алғашқы рет талпыныс жасады. 1986 жылы Руз британдық экспедицияның жетекшісі ретінде оралды және дәстүрлі Абруцци қыранына қарағанда қиын Солтүстік-Батыс қырқасына көтерілуге рұқсат алды. Олар таңдаған бағытында лагерь құруға бірнеше рет сәтсіз тырысқаннан кейін, британдық команда мүшелері – Руз бен бірге альпинист және экспедиция операторы Джим Курраннан басқа – кетіп қалды. Руз бен британдық экспедиция Солтүстік-Батыс қырқасын сынағанда, басқа экспедициялар да түрлі бағыттарды сынады, оттегімен де, оттегісіз де. Команда мүшелері таудан кеткеннен кейін, Руз және осы экспедициялардың алты альпинисі рұқсатсыз дәстүрлі бағытты сынап көру үшін бірікті. Олардың арасында төрт австриялық – Альфред Имицер, Ханнес Визер, Вилли Бауэр және Курт Димбергер, поляк әйел Доброслава Миодович Вольф және британдық Жюли Таллис болды. Олар IV лагерьге (8,157 метр, 26,760 фут) жетті, бұл саммитқа дейінгі соңғы тіреу. Әлі күнге дейін түсініксіз себептермен, бұл команда саммитқа соңғы қадамды жасау үшін бір күн күтуге шешім қабылдады. Абруцци қыранындағы альпинистердің ешқайсысы 3 тамызда оттегімен көмектесіп, үш корей альпинисінен тұратын команданың соңынан ермеді, тіпті олар үшін қардан жол ашу қажет болса да. Келесі күні ауа райының нашарлап бара жатқаны анық болды, бірақ Руз бен Вольф саммитқа шықты. Вольф тез шаршап, артқа қалды, ал Руз жалғастырды. Ол жалғыз өзі жол ашып бара жатқанда, австриялық альпинистер Вилли Бауэр мен Альфред Имицер оны саммиттан 100 метрдей төмен ұстап алды. Руз австриялықтардың артынан түсіп, соңғы кезеңде көтерілуін жеңілдетті, ал үшеуі 1986 жылдың 4 тамызында бірге саммитқа жетті. Төмен түсіп келе жатқанда олар Вольфті қарда ұйықтап жатқан күйінде тауып, оны төмен түсуге көндірді. Олар сондай-ақ Курт Димбергер мен Жюли Таллиспен кездесті, олар әлі де жолға шығып жатқан еді және оларды төмен түсуге көндіруге тырысты, бірақ сәттілік болмады. Димбергер мен Таллис та саммитқа шықты, бірақ кеш, шамамен сағат 7-де батқан күнге дейін. Төмен түсіп келе жатқанда Таллис құлады. Ол тірі қалғанмен, Таллис пен Димбергер түнді ашыққанда өткізді. Ақырында, барлық альпинистер Ханнес Визер күткен IV лагерьге жетті. Жетіуі дауылдың басылуын күтті. Оның орнына, дауыл күшейді, қар жауып, желдің жылдамдығы 160 км/сағ-тан асып, температура нөлден төмен түсті. Тамақ пен газдың жетіспеуінен, пештерде қарды ерітіп су жасауға газ болмағандықтан, жағдай тез өмірге қауіпті айналды. Таллис 6 тамыздан 7 тамызға дейінгі түнде қайтыс болды, себебі жоғары биіктіктегі өкпе ісінуі (HAPE) болуы мүмкін, бұл өте биік биіктікте оттегінің жетіспеуі мен ауа қысымының төмендеуінен туындайтын жиі кездесетін салдар. Қалған алты альпинист келесі үш күн бойы қалып, бірақ есін жоғалтқан күйде болды. 10 тамызда қар жауу тоқтады, бірақ температура төмендеді, ал жел әлі де басылмады. Альпинистер қатты әлсірегенімен, төменгі лагерьге түсуден басқа амалдары жоқ екенін түсінді. Руз есін білгенде қатты ауырып, басқа альпинистер өз өмірін сақтау үшін оны тастап кетті. 4 және 5 тамызда IV лагерьге жеткен жеті альпинисттің ішінде Диембергер мен Бауэр ғана Базалық лагерьге жетті. Руз 1986 жылдың 10 тамызында қайтыс болды деп есептеледі. Ол өзінің әйелдігі Дебора Суинимен бірге өмір сүрді, ол үш аптадан кейін олардың қызы Холлиді дүниеге әкелді.

Еске алу

Британдық альпинистік кеңестің кітапханасы Алан Раустың есімімен аталады. 2018 жылы Уолл-Сейдегі Брекке ескерелік бақша мен тақта орнатылды.