Нана Фаднавис: Маратха мемлекет қайраткерінің өмірі мен қызметі

Кіріспе

Тарихи үнді мемлекет қайраткері (1742–1800)

Нана Фаднавис (айтылуы: [naːna pʰəɖɳəʋiːs, fəɖ ]; сондай-ақ Фаднавис, Фурнувис және қысқартылған түрі – Фаднаис) (12 ақпан 1742 – 13 наурыз 1800), туған кезде Балажи Джанардхан Бхану аталған, Үндістанның Пуне қаласындағы Пешва әкімшілігі кезінде Маратха министрі және мемлекет қайраткері болған. Джеймс Грант Даффтың сөзіне сүйенсек, еуропалықтар оны "Маратха Макиавеллиі" деп атаған.

Ерте өмір

Балажи Жандардан Бхану 1742 жылы Сатарада Читпаван брахман отбасында дүниеге келді және оған «Нана» деген лақап ат қойылды. Оның әкесі Балажи Махадажи Бхану, бірінші Пешва Балажи Вишванат Бхаттың тұсында Шриварданға жақын Велас деген ауылдан көшіп келген. Бхаттар мен Бханулардың арасында туыстық байланыс және жақын достық болды. Екі отбасы Велас және Шривардан қалаларының «Махажан» немесе ауыл басшысы лауазымдарын мұраға алды. Балажи Махадажи бір кезде Пешваны моғолдардың қастандығынан құтқарған. Сондықтан Пешва Чаттрапати Шахуға Бхануға Пхаднавис (Аштапрадханның бірі) атағын беруді ұсынды. Кейін Пешва де-факто мемлекет басшысы болғанда, Пхаднавис Маратха империясының әкімшілік және қаржы салаларын басқарған басты министр болды. Нана Балажи Махадажи Бханудың немересі болды және дәстүрді сақтап, әкесінің атын мұра етті. Пешва оны отбасының бір мүшесі сияқты қарады және оның ұлдары Вишвасрао, Мадхаврао және Нараянрао сияқты білім алуға және дипломатиялық дайындыққа тең мүмкіндіктер берді. Ол Пешваның Пхаднависі, яғни қаржы министрі қызметін атқаруын жалғастырды.

Пешуа әкімшілігі

1761 жылы Нана Панипаттың үшінші шайқасынан Пунеге қашып, Маратха конфедерациясының істерін басқаратын жетекші тұлғаға айналды. Бірақ ол өзінің өмірінде ешқашан әскерде болған емес. Бұл саяси тұрақсыздық кезеңі болды, себебі бір Пешвадан кейін екіншісі тез алмастырылып, биліктің көптеген даулы ауысулары орын алды. Нана Пхаднавис ішкі келіспеушіліктер мен Британдық Шығыс Үндістан компаниясының күшейіп келе жатқан ықпалы кезінде Маратха конфедерациясын біріктіруде маңызды рөл атқарды. Нананың әкімшілік, дипломатиялық және қаржылық қабілеттері Маратха империясына гүлдену әкелді, ал сыртқы істерді басқару арқылы Маратха империясын Британдық Шығыс Үндістан компаниясының ықпалынан алшақ ұстады. Ол Маратха әскерлерінің Хайдарабад низамына, Хайдар Әліге және Майсур сұлтаны Типуға, сондай-ақ ағылшын армиясына қарсы жеңген шайқастардағы соғыс шеберлігін көрсетті. Алайда, Нананың Типу Сұлтанға қарсы үшінші англо-майсур соғысында Хайдарабад пен британдықтармен одақ құрып, күресу саясаты Типу Сұлтанның күшін әлсіретті. Сонымен қатар, оның төртінші англо-майсур соғысында британдықтар мен Типу Сұлтан арасында бейтараптық саясатын ұстануы, соңғысының қолдауын әлсіретіп, Үндістан субконтинентінде британдық үстемдікке жол ашты. Типудің қазасы туралы естіген Нана, маратхалар енді олардың кезегі келгенін түсінді, және «осы тағдырдан құтылудың жолы жоқ» деді. 1773 жылы Пешва Нараянраоның қазасынан кейін Нана Пхаднавис Барабхай кеңесі деп аталатын он екі мүшелі регенттік кеңес көмегімен мемлекеттік істерді басқарды. Бұл кеңес Нананың Пешва отбасының ішкі қақтығыстарынан Нараянраоның жесірі Гангбайдан туған ұлы Мадхаврао II-ні қорғау үшін жасаған жоспары еді. Барабхай кеңесі – Нана басқарған ықпалды сардарлардың (генералдардың) одағы. Кеңес мүшелері: Харипант Пхадке, Мороба Пхаднис, Сакарам Бапу Бокиль, Тримбакраома Пете, Махаджи Шинде, Тукоджирао Холкар, Фалтанкар, Бхагванрао Пратинидхи, Малоджи Горпаде, Сардар Расте және Бабуджи Наик. Осы кезеңде Маратха империясы кең аумақты алып жатты, көптеген вассалдық мемлекеттер Пешваны жоғарғы билік ретінде мойындаған қорғаныс шартына бағынды. 1798 жылы Даулат Рао Синдияның лагеріне барған кезде Нана кенеттен тұтқындалды, бұл Пунада бұрын-соңды болмаған тонау мен тәртіпсіздікке әкелді. Бірнеше айдан кейін босатылды. 1800 жылдың 13 наурызында Пунада қысқа аурудан кейін Нана қайтыс болды. Оның қайтысынан кейін Пешва Баджи Рао II өзін британдықтардың қолына тапсырып, Маратха конфедерациясының ыдырауына әкеп соққан екінші англо-маратха соғысын бастады.

In 1761, Nana escaped to Pune from the Third Battle of Panipat and rose to great heights, becoming a leading personage directing the affairs of the Maratha Confederacy, although he was never a soldier himself. This was a period of political instability as one Peshwa was rapidly succeeded by another, and there were many controversial transfers of power. Nana Phadnavis played a pivotal role in holding the Maratha Confederacy together in the midst of internal dissension and the growing power of the British East India Company. Nana's administrative, diplomatic, and financial skills brought prosperity to the Maratha Empire and his management of external affairs kept the Maratha Empire away from the thrust of the British East India Company. He displayed his best warfare skills in various battles won by Maratha forces against the Nizam of Hyderabad, Hyder Ali and Tipu Sultan of Mysore, and the English Army. However, Nana's policy of fighting the Mysoreans, forming a confederation against Tipu Sultan in the Third Anglo Mysore War with Hyderabad and the British, weakened Tipu Sultan, whose advanced armies had at that point been the bulwark against British control. Furthermore, his policy of remaining neutral in the Fourth Anglo Mysore War, between the British and Tipu Sultan, weakened support for the latter, paving the way for British dominance in the Indian subcontinent. On hearing of the death of Tipu, Nana remarked that the Marathas had only now realized that they were next, and there was "no escape from [this] destiny". After the assassination of Peshwa Narayanrao in 1773, Nana Phadnavis managed the affairs of the state with the help of a twelve member regency council known as the Barabhai council. The council was Nana's mastermind plan to protect Madhavrao II, son of Narayanrao, born posthumously to Gangabai, the widow of Narayanrao, from the Peshwa family's internal conflicts. The Barabhai Council was an alliance of influential Sardars (generals) led by Nana. Other members of the council were Haripant Phadke, Moroba Phadnis, Sakaram Bapu Bokil, Trimbakraomama Pethe, Mahadji Shinde, Tukojirao Holkar, Phaltankar, Bhagwanrao Pratinidhi, Maloji Ghorpade, Sardar Raste, and Babuji Naik. During this time, the Maratha Empire was significant in size with a number of vassal states under a treaty of protection who recognized the Peshwa as the supreme power. While visiting Daulat Rao Sindhia's camp one day in 1798, Nana was suddenly imprisoned, leading to unprecedented looting and anarchy in Pune. He was released a few months later. After a short illness, Nana died at Pune on 13 March 1800. Following his death, Peshwa Baji Rao II placed himself in the hands of the British, provoking the Second Anglo Maratha War that began the breakup of the Maratha confederacy.

Менавали сарайы

Бхаван Рао Тримбак Пант Пратенидхи Аунда және Рагхунатх Ганшям Мантри (Сатара) 1768 жылдың желтоқсанында Нана Пхаднависке Менавали ауылын сыйға берді. Нана Пхаднавис ауылды қоныстандырып, Уада (ішкі ауласы бар сарай), сарайдан Кришна өзеніне түсетін Гхат (сатылар), сондай-ақ Вишну құдайына және Менешвар (मेणेश्वर) Шива құдайына арналған екі ғибадатхана салды. Уада типті тұрғын үй, су жағасындағы гхат және ғибадатхананың сәулеттік үйлесімі Пешва дәуіріне тән еді. Алайда, Үндістан 1947 жылы республика болғаннан кейін үкімет иелерінің жерлерін алып қойғаннан кейін осы сарайлардың көпшілігі пайдаланылмай, құлдырап қалды. Кришна өзенінің жағасындағы Нана Пхаднавис вадасы – мұндай үйлесімділік толық сақталған сирек орындардың бірі. Нана Пхаднавис вадасы – алты төртбұрышты ауласы және периметрлік қоршау қабырғасы бар үлкен құрылыс. Бұл кешеннің құрылысы шамамен 1780 жылы аяқталды. Жақын маңдағы басқа да танымал вадалар – Вайдағы Расте вадасы және Ранаде вадасы. 1800 жылы Нана Пхаднавис қайтыс болғаннан кейін Пешва Баджи Рао II ваданы тәркіледі. Генерал-губернатор Уэлсли (Веллингтон герцогының ағасы) 1804 жылдың 25 наурызында мүлікті Нананың әйелі Жейубайға қайтарды. Оның қайтысынан кейін сэр Бартл Фрере (Бомбей губернаторы) мүлікті Нананың ұрпақтарына тапсырды. Нана Пхаднавис вадасы бүгінгі күні оның ұрпақтарының меншігінде. Олар мүліктің көп бөлігін бөлісіп алғанмен, вада әлі де олардың барлығына бірлесіп тиесілі. Гхаттар, бастапқыда өзенге түсетін қарапайым тас сатылардан ғана тұрған, Пешва дәуірінде суға шомылу, кір жуу, су толтыру және діни қағидаларды орындау сияқты әртүрлі іс-әрекеттерге арналған бөлек аймақтары бар кең жазықтықтарға айналды. Ғибадатханалар дәстүрлі түрде гхаттарда салынды. Нана, Пешвалардың «Паднависи» болғандықтан, олардың есептері мен әкімшілік хаттарын ежелгі «Моди» әрпімен көшіріп, сақтады. Бұл құжаттар, атақты «Менавали даптары» деп белгілі, Менавалидегі вадада сақталды. Метрлік қабырғаның ішінде жасырылған қараңғы, ылғалды, тар және тік баспалдақ бар, ол жоғары қабатқа апарады. Бұл баспалдақ бір кезде құпия болған және оңай қорғалатын, Нана Пхаднавистің дарбар залына бір уақытта бір адам ғана кіре алатын. Нана Пхаднавистің қабылдау залында терек ағашынан жасалған төсек-орыны бар бөлме бар. Төсегі – әсем ойылған төрт тіректі төсек. Еден саз және сиыр тынысымен қапталған. Вадалар – қауіпсіздігі күшейтілген ашық аулалар жүйесі. Нананың жоғарғы қабаттағы дәліздері тик ағашынан жасалған торымен әсемделген. Қабырғадағы жасырылған эвакуациялық баспалдақ вададан шығады. Тас сатылармен төмен түссеңіз, Кришна өзеніндегі гхатқа жетесіз. Сатылардан түсіп, оңға бұрылсаңыз, алыста Пандавгархтың тыныш және сәл көңілсіз көрінісін көресіз. Менешвар ғибадатханасының қоңырау шалу бөлмесінде алты жүз елу килограмдық қоңырау орналасқан. Бұл қоңырау Баджирао I-нің інісі Чимаджи Аппа Бассейндегі португалдық бекіністегі собордан тартып алған. 1707 жылдан бері сақталған бес қоспалы қоңыраудың бетінде Мәриямның Иса Мәсіхті ұстап тұрған бейнесі бейнеленген. Ваданың өзімен бірдей ескілікті платформасы бар, үлкен конус тәрізді сабағы бар ежелгі ағаш бар. Бұл ағаш Болливудтың «Свадес» фильмінде түсірілген. Фильмде ауылдық ақсақалдар осы ағашқа айналған тасты платформада панчаят өткізеді. «Юдх» (Джеки Шрофф / Тина Муним), «Мритюданд» (Мадури Диксит), «Гунж Ути Шехнай», «Джис Деш Мейн Ганга Рехта Хейн» (Говинда), «Гангжаал» (Аджей Девган), «Саржа» (Аджинкья Део) және «Свадес» (Шахрух Хан, Гаятри Джоши) сияқты бірнеше Болливуд фильмдері ваданы экзотикалық орын ретінде пайдаланып, сонда түсірілді. «Свадес» фильмінің түсіру тобы кейде кадрларды түсіру үшін гхатта лагерь құрды. Топ гхаттың және ғибадатханалардың ескі тас қабырғаларын тазалап, бояды.

Bhavan Rao Trymbak Pant Pratinidhi of Aundh and Raghunath Ghanshyam Mantri (of Satara) bestowed the village of Menavali upon Nana Phadnavis in December 1768. Nana Phadnavis settled the village and built a Wada (A mansion with inner courtyards), a Ghat (steps) leading from the mansion to the Krishna river, and two temples, one dedicated to Lord Vishnu and another to Meneshwar (मेणेश्वर) Lord Shiva. The architectural combination of a wada type residence, a ghat on a waterbody, and a temple was typical of the Peshwa era. However, most of these palatial structures fell into disuse and disrepair after the lands and estates of the owners were taken away by the government after India became a republic in 1947. The Nana Phadnavis Wada on the bank of the river Krishna at Menavali is one of the very rare places where such a combination is preserved intact. The Nana Phadnavis wada is a large structure with six quadrangles, or courtyards, and a perimeter protection wall. This construction of the complex was completed around 1780. Other notable wadas nearby are the Raste Wada and Ranade wada in Wai. After Nana Phadnavis died in 1800, the Peshwa Baji Rao II confiscated the wada. Governor General Wellesley (brother of the Duke of Wellington) returned the property to Nana's wife Jeeubai on 25 March 1804. After her death, Sir Bartle Frere (Governor of Bombay) handed over the property to Nana's descendants. The Nana Phadnavis wada today remains with his descendants. Having split the major part of his properties between themselves, the wada is still owned jointly by them all. Ghats, which were originally nothing more than simple stone steps descending into a river, evolved during the Peshwa era into an elaborate arrangement of terraces with separate areas for different activities such as bathing, washing, filling water, and performing religious rites. Temples were traditionally built on ghats. Nana, being the Peshwas' "Phadnavis", transcribed and maintained their documents of accounts and administrative letters in the ancient "Modi" script. These documents, known as the famous "Menavli Daptar", were preserved in the wada at Menavali. There is a dark, musty, narrow, steep staircase concealed in the metre thick wall, leading to the floor above. The staircase was once secret and easily secured, admitting only one person at a time into Nana Phadnavis's darbar hall. Nana Phadnavis's reception "darbar" hall has an attached bedroom with a teakwood bedstead. The bedstead is an intricately carved four poster. The floor is paved with clay and cow dung. Wadas are systems of open courtyards with increased security. Nana's corridors on the upper floor are lined with teakwood lattice work. A concealed escape stairway in the wall leads out of the wada. Descending the stone steps leads to the ghat on the river Krishna. On descending the steps and turning right, one sees a peaceful and rather drab view of Pandavgarh in the distance. The bell house of the Meneshwar temple houses a six hundred and fifty kilogram bell. This bell was captured by Bajirao I's brother Chimaji Appa from a cathedral in the Portuguese fort at Bassein. Dating from 1707, the five alloy bell bears a bas relief of Mary carrying the infant Jesus Christ cast into it. An ancient tree with a massive coniform trunk has a platform constructed around it as old as the wada itself. This tree featured in the Bollywood movie Swades. In the movie, the village elders hold a Panchayat on the stone platform around this tree. Several Bollywood movies have been shot there, using the wada as an exotic location, notably Yudh (Jackie Shroff/Tina Munim), Mrityudand (Madhuri Dixit), Goonj Uthi Shehnai, Jis Desh Mein Ganga Rehta Hain (Govinda), Gangaajal (Ajay Devgan), Sarja (Ajinkya Deo), and Swades (Shahrukh Khan, Gayatri Joshi). The film crew of the movie Swades once camped at the ghat to shoot some footage. The crew cleaned and painted the old stone walls of the ghat and the temples.

Танымал мәдениетте

1994 жылы "Ұлы Маратха" хинди телесериалында Нана рөлін Хариом Парашар сомдады.