Кіріспе

Малайзиялық исламдық феминистік азаматтық қоғам ұйымы Sisters in Islam (SIS) – Малайзияда тіркелген, Малайзиядағы әйелдердің құқықтарын ілгерілетуге арналған компания. Оның мұсылман әйелдерінің құқықтарын қорғауға бағытталған күш-жігері, Құранда белгіленген теңдік, әділдік және еркіндік принциптеріне негізделген. SIS-тің жұмысы, әйелдерді кемсітетін ислам атынан қабылданған заңдар мен саясатқа қарсы тұруға бағытталған. Осыған байланысты, Малайзияның исламдық отбасы және шариғат заңдарына жататын мәселелерді қарастырады, мысалы: көп әйел алу, балалар некесі, моральдық полиция, ислам құқығының теориясы мен юриспруденциясы, хиджаб және ұяттылық, әйелдерге қарсы зорлық-зомбылық және худуд. SIS исламдық феминистік зерттеулерімен және құқық қорғау қызметімен танымал.

Тарих

Егер Құдай ислам сияқты әділ болса, неге ислам атынан қабылданған заңдар мен саясаттар әділетсіздік тудырады? Осы сұрақ "Исламдағы әйел бауырлар" (SIS) ұйымын құрған мүшелерді мазалады, олар ислам атынан әйелдерге жасалған кемсітушілік мәселесін шешуге тырысты. SIS 1988 жылы құрылып, 1993 жылы "SIS Forum Malaysia" деген атпен коммерциялық емес ұйым ретінде тіркелді. "Sisters in Islam" атауы авторлық құқық ретінде сақталды. "Исламдағы әйел бауырлар" ұйымын құруға жеті әйел атсалысты: Зайна Анвар, Әмина Вадуд, Аскиа Адам, Норани Осман, Рашида Абдулла, Роза Исмаил және Шарифә Зурья Алжеффри. Сонымен қатар, Тони Касим сияқты белсенділер де ұйымға мүше болды.

Зәйнә Әнуар

Зайна Анвар мұсылмандық ортада өмір сүретін әйелдерге теңдік пен әділдікті қамтамасыз ету үшін, Ислам дінін құқықтар тұрғысынан қарастыратын екі (2) жаңашыл әйелдер тобының негізін қалады. 1987 жылы ол Малайзияда «Исламдағы әйел бауырластар» (SIS) ұйымын құрды және 1999-2008 жылдар аралығында оның тұңғыш атқарушы директоры болды. Сондай-ақ, ол мұсылман отбасындағы теңдік пен әділдік үшін жаһандық «Мусава» қозғалысын құрды және 2009-2021 жылдар аралығында оның тұңғыш атқарушы директоры қызметін атқарды. Қазір ол оның Басқарма мүшесі. «Мусава» білімді дамыту, қабілетін арттыру және халықаралық деңгейде әсер ету салаларында жұмыс істейді. Олар Исламдағы теңдік пен әділдіктің мүмкіндігі мен қажеттілігі туралы білімді арттыру және осы мақсатта науқан жүргізумен айналысады, сондай-ақ үкіметтер мен мемлекеттік емес ұйымдардың дінді әйелдерге қарсы кемсітушілікті ақтау үшін және заң реформаларына қарсы тұру үшін пайдалануын тоқтатуға шақырады. 2018 жылы Гарвард құқық мектебі оны заң және саясат саласында әлемдегі «өзгерістерге ұмтылған» 25 әйелдің бірі деп мойындады. 2019 жылы Зайна адам құқықтары мен негізгі бостандықтар саласындағы 2030 жылға дейінгі тұрақты даму жоспарына қосқан үлесі үшін Біріккен Ұлттар Ұйымының Малайзия сыйлығына ие болды. Ал 2023 жылы Жохор Баруда туған Зайна «Мұсылман 500: Әлемдегі ең ықпалды 500 мұсылман» 2024 тізіміне енді. «Newsweek» және «The Daily Beast» журналдары Зайнаны «әлемді шайқалдырған» 150 әйелдің бірі деп атады, «Women Deliver» оны әйелдер мен қыздардың құқықтарын қорғаудағы 100 ең шабыттандыратын адамның бірі деп таныды, ал онлайн Халықаралық әйелдер мұражайы оны әлемдік деңгейдегі ең ықпалды 10 мұсылман әйелінің бірі деп жариялады.

Розана Иса

Розана Иса қазіргі уақытта «Исламдағы әйелдер» атқарушы директоры болып қызмет етеді – бұл Малайзияның әйелдер құқықтары үшін Ислам шеңберінде жұмыс істейтін үкіметтік емес ұйымы. Ол 1999 жылы әйелдерге қарсы зорлық-зомбылық мәселелерін шешу үшін Малайзияның әйелдер құқықтары қозғалысына қосылды. Бұл оған демократиялық елде параллель заң жүйелері бар жағдайда мұсылман әйелдерінің құқықтарын мойындату және іске асырудағы қиындықтарын көрсетті. Ол қоғамда гендерлік, этникалық және діни әртүрлілік танылып, кейде құрметтелгенімен, олардың Малайзия азаматы ретінде немесе жалпы адам ретіндегі құқықтары саясаттардың, заңдардың және тәжірибелердің әртүрлі деңгейлерінде әлі де жиі жоққа шығарылатынын байқады. SIS басшылығына тағайындалмас бұрын Розана түрлі ұлттық, аймақтық және халықаралық әйелдер құқықтарын қорғау ұйымдарында жұмыс істеді.

Іс-шаралар

SIS жұмысының салалары демократия, адам құқықтары және конституционализм мәселелерін қамтиды, сондай-ақ адам құқықтары принциптерін және Малайзия үкіметі қол қойған халықаралық шарттар мен конвенцияларды сақтауға шақырады. Содан кейін SIS исламнан кетуге тырысқан мұсылмандарды қудалауға және исламдағы түрлі пікірлерді үндемеуге жасалған әрекеттерге қарсы маңызды қоғамдық ұстанымдарды қабылдауға кірісті. "Telenisa" – әйелдерге (сондай-ақ еркектерге) шариғатқа сәйкес Ислам отбасылық құқығы бойынша тегін заң кеңесін телефон және WhatsApp арқылы ұсынатын қызмет. Осы қызметтердің негізінде SIS-тің, жақсы қоғам құруға ұмтылатын, өзін-өзі қамқорлайтын топ ретінде, елдегі адам құқықтары және демократия қозғалыстарынан оқшаулана алмайтынына деген берік сенім жатты. Гендерлік әділдік үшін күрес қозғалысы, міндетті түрде, үлкен адам құқықтары қозғалысының бір бөлігі болуы керек, және керісінше. Азаматтық қоғамның гүлденуіне мүмкіндік беретін демократиялық кеңістікті қорғау және кеңейту, "сондай-ақ Малайзия Конституциясының негізгі бостандықтарын сақтау" – барлық азаматтардың жауапкершілігі, себебі осы бостандықтар ғана SIS сияқты ұйымдардың өмір сүруіне мүмкіндік береді. Мұфассира (тафсир, "түсіндіру" саласындағы маман) Әмина Уаддудтың біліктілігі арқасында, ұйым Құранның жалпы және жеке аяттарының әлеуметтік-тарихи контекстін зерттейтін Құрандық герменевтика моделімен белсенді айналысты. Ұйым мәтіннің тілін, синтаксистік және грамматикалық құрылымын зерттеді, сондай-ақ оның дүниетанымын түсіну үшін мәтінді тұтас қарастырды. Бұл біріктірілген әдістеме теология мен түсіндірудің, бір жағынан, және қазіргі әлеуметтік-құқықтық аядағы мұсылман әйелдерінің күнделікті өмірінің, екінші жағынан, қызықты байланысын құруға мүмкіндік берді. Білімдерімен күш алған әйелдер өздерінің талдауларын қоғаммен бөлісуге ұмтылды, ислам әйелдерді кемсітеді деген басым пікірді жоюға тырысты. Олардың миссиясы – Исламның гендерлік теңдік, әділдік, бостандық және қадір-қасиет принциптерін насихаттау және әйелдерді өзгерістердің жақтаушылары болуға баулу. Олар әйелдердің тәжірибесі мен шындығын ескеретін исламдағы әйелдер құқықтарының аясын дамытуға ұмтылады; әйелдерді ерлерге қарағанда төмен санау арқылы туындайтын әділетсіздік пен кемсітуді жоюды қалайды; сондай-ақ, исламдағы әділдік пен теңдік аясында заңдар мен саясатты реформалау және қоғамның білімін арттыруды көздейді. Исламдағы әйел бауырластар ұйымының басшылары былай деп мәлімдейді: "Біз 1400 жыл бұрын әйелдердің мәртебесін көтерген революциялық рухты қолдаймыз. Біз ислам әйелдерді қанауды және олардың теңдік пен адамдық қадір-қасиет құқықтарынан айыруды қолдамайды деп сенейміз. Біз діннің әйелдерді еркектерге қарағанда төмен санап, бағынышты етуші мәдени үрдістер мен құндылықтарды ақтау үшін пайдаланылуына қатты қайғырамыз және бұл еркектердің Құран мәтінін түсіндіруге толық бақылау жасауының нәтижесінде болды деп санаймыз".

Сын

ШИМ-нің көзқарастары консервативті мұсылман мемлекеттік және мемлекеттік емес тұлғалардың сынына ұшырады. Мысалы, оның моногамияны Құрандық идеал ретінде насихаттауына Ислам даму департаменті (JAKIM) қарсылық білдірді. Бұл ұйым сонымен қатар, ПМҮП-нің (PAS) 1993 жылғы Келантан Шариғат қылмыстық кодексін (H) малайзиялық әйелдерді кемсітеді және діннен бас тарту үшін өлім жазасын қарастырады деген негізде сынға алғандықтан, PAS-тың наразылығына түсті. 2009 жылы PAS, ШИМ-ді тергеуге және оның мүшелерін "қайта оқытуға" шақырды. 2010 жылы Малайзия мешіттері жастарының ассамблеясы (MAMY) ШИМ-ге қарсы сотқа шағымданып, ұйым атында "Ислам" сөзін дұрыс пайдаланбады деп айыптады. Алайда, Жоғарғы сот бұл шағымды қарастырмады. Басқа да оңшыл топтар, ШИМ-нің шариғат сотының сыра ішкені үшін сотталған әйелді қамшымен соғуын тоқтатуға жасаған әрекетіне жауап ретінде діни принциптерді бұрмалап түсіндіреді деп мәлімдеді. 2014 жылы Селангор Ислам діни кеңесі (MAIS) ШИМ-нің, сондай-ақ діни либерализм мен плюрализмді насихаттайтын кез келген ұйымның Ислам ілімінен ауытқитынын жариялаған фетва шығарды. Бұл жарлыққа сәйкес, либералды және плюралистік діни ой-пікірді насихаттайтын жариялымдар заңсыз деп танылып, тәркіленеді, ал әлеуметтік желілер де бақыланады және шектеледі. Фетвалар Малайзияда заңды күшіне енгендіктен, ШИМ оған конституциялық негізде қарсы шығып отыр.