Зинақорлық және оның салдары

Кіріспе

Некеден тыс жыныстық қатынастың түрі – некеден тыс жыныстық қатынас немесе адалдық бұзу.

Адалдық бұзу – әлеуметтік, діни, моральдық немесе заңдық тұрғыдан жағымсыз саналатын некеден тыс жыныстық қатынас. Адалдық бұзуды құрайтын жыныстық әрекеттер мен оның әлеуметтік, діни және заңдық салдары әртүрлі болғанымен, бұл ұғым көптеген мәдениеттерде кездеседі және христиандық, иудаизм және ислам діндерінде ұқсас белгілері бар. Көптеген мемлекеттерде адалдық бұзу некелік қарым-қатынастың бұзылуы ретінде қарастырылады. Тарихи тұрғыдан алғанда, көптеген мәдениеттерде адалдық бұзу өте ауыр қылмыс саналған, кейде оған қатаң жазалар – әсіресе әйелдерге, ал кейде еркектерге де – қолданылған, оның ішінде өлім жазасы, мүше кесілу немесе азаптау. Мұндай жазалаулар, әсіресе 19 ғасырдан бастап Батыс елдерінде бірте-бірте қолданудан шығарылған. Адалдық бұзу әлі де қылмыс саналатын елдерде жазалар айыппұлдан бастап, дене жазасына (дүре соғу) және тіпті өлім жазасына дейін жетеді. 20 ғасырдан бері адалдық бұзуға қарсы қылмыстық заңдар көбінесе дау тудырып келеді, көптеген Батыс елдері оны қылмыстық қылмыс деп танымайды. Дегенмен, адалдық бұзуды қылмыстық қылмыс деп танымаған мемлекеттерде де оның заңдық салдары болуы мүмкін, әсіресе кінәлі ажырасу заңдары бар жерлерде, онда адалдық бұзу ажырасуға негіз болып табылады және мүлікті бөлу, балаларға қамқорлық беру, алимент төлеу және т.б. мәселелерде маңызды рөл атқарады. Егер мемлекет кінәсіз ажырасу моделін қабылдаған болса, адалдық бұзу ажырасуға негіз болып табылмайды. Халықаралық ұйымдар адалдық бұзуды қылмыстық қылмыс деп тануды тоқтатуға шақырып келеді, әсіресе кейбір елдерде болған таспен атқылау сияқты резонанстық оқиғаларға байланысты. Біріккен Ұлттар Ұйымының әйелдерге қатысты кемсітушілік заңдарды жоюмен айналысатын сарапшылар тобының басшысы Камала Чандракирана: «Адалдық бұзу ешқандай жағдайда қылмыстық құқық бұзушылық ретінде қарастырылмауы керек» деп мәлімдеді. Біріккен Ұлттар Ұйымының заң жүзінде және іс жүзінде әйелдерге қатысты кемсітушілік мәселелерімен айналысатын жұмыс тобының бірлескен мәлімдемесінде: «Адалдық бұзуды қылмыстық қылмыс деп тану әйелдердің адам құқықтарын бұзады» делінген. Шариғат заңын қолданатын мұсылман елдерінде адалдық бұзу үшін жаза ретінде таспен атқылау қарастырылған. Қазіргі уақытта он бес елде таспен атқылау заңмен рұқсат етілген, бірақ соңғы кезде ол тек Иран мен Сомалиде ғана қолданылған. Адалдық бұзуды қылмыс деп санайтын елдердің көпшілігінде ислам діні басым, сондай-ақ Сахара асты Африкасындағы христиан дінін ұстанатын елдерде де осы жағдай байқалады, бірақ бұл ережеден ерекшеліктер де бар, мысалы, Филиппин және АҚШ-тың бірнеше штаттары. Кейбір мемлекеттерде патшаның немесе оның үлкен ұлының әйелімен жыныстық қатынас жасау мемлекетке қарсы қылмыс болып саналады.

Adultery is extramarital sex that is considered objectionable on social, religious, moral, or legal grounds. Although the sexual activities that constitute adultery vary, as well as the social, religious, and legal consequences, the concept exists in many cultures and shares some similarities in Christianity, Judaism and Islam. Adultery is viewed by many jurisdictions as offensive to public morals, undermining the marriage relationship. Historically, many cultures considered adultery a very serious crime, some subject to severe punishment, usually for the woman and sometimes for the man, with penalties including capital punishment, mutilation, or torture. Such punishments have gradually fallen into disfavor, especially in Western countries from the 19th century. In countries where adultery is still a criminal offense, punishments range from fines to caning and even capital punishment. Since the 20th century, criminal laws against adultery have become controversial, with most Western countries decriminalising adultery. However, even in jurisdictions that have decriminalised adultery, it may still have legal consequences, particularly in jurisdictions with fault based divorce laws, where adultery almost always constitutes a ground for divorce and may be a factor in property settlement, the custody of children, the denial of alimony, etc. Adultery is not a ground for divorce in jurisdictions which have adopted a no fault divorce model. International organizations have called for the decriminalisation of adultery, especially in the light of several high profile stoning cases that have occurred in some countries. The head of the United Nations expert body charged with identifying ways to eliminate laws that discriminate against women or are discriminatory to them in terms of implementation or impact, Kamala Chandrakirana, has stated that: "Adultery must not be classified as a criminal offence at all". A joint statement by the United Nations Working Group on discrimination against women in law and in practice states that: "Adultery as a criminal offence violates women’s human rights". In Muslim countries that follow Sharia law for criminal justice, the punishment for adultery may be stoning. There are fifteen countries in which stoning is authorized as lawful punishment, though in recent times it has been legally carried out only in Iran and Somalia. Most countries that criminalize adultery are those where the dominant religion is Islam, and several Sub Saharan African Christian majority countries, but there are some notable exceptions to this rule, namely Philippines, and several U. S. states. In some jurisdictions, having sexual relations with the king's wife or the wife of his eldest son constitutes treason.

Шолу

Неке адалдығын бұзу – бұл үйленген адамның өз жұбайынан басқа біреумен жыныстық қатынасқа түсуі. Ол түрлі жағдайларда кездесуі мүмкін. Қылмыстық құқық бойынша, бұрын көптеген елдерде неке адалдығын бұзу қылмыс саналған, және кейбір елдерде бүгінге дейін қылмыс ретінде қарастырылады. Отбасы құқығында неке адалдығын бұзу ажырасуға негіз болуы мүмкін, ал заң бойынша неке адалдығын бұзудың анықтамасы – «жат және заңсыз мүшемен денелік байланыс». Бірақ кейбір елдерде қазіргі таңда неке адалдығын бұзудың өзі ажырасуға себеп бола бермейді. Осы анықтамаға сай келмейтін неке сыртындағы жыныстық қатынастар «негізсіз мінез-құлық» деп есептеліп, ажырасуға да себеп болуы мүмкін. Тағы бір маңызды мәселе – баланың кімге тиесілігін анықтау. Осы терминнің қолданылу себебі – «үйленген әйелмен қылмыстық қатынас жасау нәтижесінде, әйелдің күйеуінің балаларының тегі бұзылып, ол басқа адамның баласын асырап-қамтамасыз етуге мәжбүр болуы мүмкін» деген ойға байланысты. Осылайша, некедегі балалардың «тазалығы» бұзылып, мүліктік құқықтар өзгереді. Ескі заңдарда неке адалдығын бұзудан туындаған «қылмыстық сөйлесу» деген құқықтық норма болған, мұнда «сөйлесу» дегеніміз жыныстық қатынасқа эвфемизм ретінде қолданылған. Бұл – күйеудің неке қатынасына кедергі келтірген үшінші тұлғаға (басқа еркекке) қарсы арыз беруімен байланысты болған. Кейбір заңдар қатысушылардың жынысына қарай ерекшеленеді, сондықтан олар жиі кемсітушілік деп қарастырылады және кейбір соттарда, әсіресе әйелдерді кемсіткендіктен, жойылған. Неке адалдығын бұзу – ресми түрде заңдастырылмаған жыныстық қатынастарды білдіреді; мысалы, көп әйел алу (ер адам бір уақытта бірнеше әйелге үйленгенде, полигиния деп аталады) немесе көп күйеу алу (әйел бір уақытта бірнеше күйеуге үйленгенде, полиандрия деп аталады) жағдайларындағы жыныстық қатынастар осыған жатпайды.

Анықтамалар мен құқықтық құрылымдар

Дәстүрлі ағылшын заңына сәйкес, неке адалдығын бұзу қылмыс болып саналды. Зина жасаудың заңдық анықтамасы әр елде әртүрлі болғанымен, жалпы тақырып – некеден тыс жыныстық қатынас. Дәстүр бойынша, көптеген мәдениеттерде, әсіресе Латын Америкасында, ерлер мен әйелдердің неке адалдығын бұзуына қатысты екі түрлі стандарт болған, соңғысы әлдеқайда ауыр бұзушылық ретінде қарастырылған. Некеде тұрған әйелдің күйеуінен басқа еркекпен зина жасауы өте ауыр қылмыс саналған. 1707 жылы ағылшын Лорд-бас судьясы Джон Холт басқа еркектің әйелімен жыныстық қатынаста болған еркектің "мүліктік ең жоғары шабуыл" жасағанын мәлімдеді және ренжіген күйеу туралы "ер адам одан артық ашуға түсе алмайды" деген пікір білдірді (қаза немесе адам өлтіру ісінде). Дидро мен д’Алембер энциклопедиясы, 1-том (1751), сондай-ақ зина жасауды ұрлықпен теңестіріп, "зина жасау – адам өлтіруден кейін барлық қылмыстардың ең жазаланатыны, себебі ол барлық ұрлықтардың ең қатыгездігі және кісі өлтіруге, ең қайғылы жағдайларға итермелейтін қорқыныштылық" деп жазған. Зина жасаудың заңдық анықтамалары әртүрлі. Мысалы, Нью-Йорк штатында зина жасаушы деп "өзінің немесе жұбайының тірі кезінде басқа адаммен жыныстық қатынасқа түсетін адамды" айтады. Солтүстік Каролина штатының заңына сәйкес, зина жасау – еркек пен әйелдің "әдепсіздікпен және құмарлықпен бірге болып, бірге жатып, бірге өмір сүруі". Миннесота штатының заңы (2023 жылы күшін жойды) былай демелі: "Ерлі-зайыпты әйел күйеуінен басқа ер адаммен жыныстық қатынасқа түсіп, некеде болса да, болмаса да, екеуі де зина жасаған болып есептеледі". 2003 жылы Нью-Гэмпшир Жоғарғы Сотының Blanchflower v. Blanchflower ісінде әйелдердің бір жынысты жыныстық қатынасы 1961 жылғы Webster's Third New International Dictionary анықтамасына сәйкес жыныстық қатынас болып табылмайды деп шешім қабылданды; осылайша ажырасу ісіндегі айыпталушы әйел зина жасауда кінәлі емес деп танылды. 2001 жылы Вирджиния штатында заңгер Джон Р. Бушиді зина жасауы үшін соттады, ол кінәлі деп танылып, 125 доллар айып төледі. Зина жасау АҚШ әскерінің заңдарына қайшы. Ортақ құқық елдерінде зина жасауды "қылмыстық әңгіме" деп те атаған. Бұл зина жасаудан туындайтын азаматтық құқық бұзушылықтың атауы болды, ол екінші жұбайының зиянын өтеуге негізделген. Қылмыстық әңгімелерді заңгерлер көбінесе "crim. con." деп атаған, ол Англияда 1857 жылы, Ирландия Республикасында 1976 жылы жойылды. Тағы бір құқық бұзушылық – күйеуінің сүйіспеншілігінен айырылу. Бұл әрекет дезертирлік ретінде де белгілі болды, ол көбінесе қылмыс саналды. Аз ғана юрисдикцияларда әлі де қылмыстық әңгімелерге және/немесе сүйіспеншілікті алшақтатуға талап қоюға рұқсат етіледі. АҚШ-та алты штат әлі де осы құқық бұзушылықты сақтайды. Егер екі жұбай алдын ала бір-бірінің басқа біреумен жыныстық қатынасқа түсуіне келісіп алса, онда мұндай неке "ашық неке" немесе "серуендеу өмір салты" деп аталады. Полиамория, яғни басқа жыныстық немесе интимдік қатынастармен шектелмейтін, барлық қатысушылардың білімі мен келісімімен интимдік қатынастарды жүзеге асыру, құмарлық немесе қабылдау, кейде мұндай некелерді қамтиды. Серуендеу және ашық некелер – моногамия емес формасы, және жұбайлар мұндай жыныстық қатынасты жамандық деп қарамайды. Алайда, серіктестердің мәлімдемелеріне қарамастан, некеден тыс қатынастар зина жасауды қылмыстық деп санайтын кейбір заңдық юрисдикцияларда қылмыс болып саналуы мүмкін. Канадада ажырасу туралы заңның жазбаша анықтамасында некеден тыс қатынас қарама-қарсы жынысты адаммен қатынас жасауды білдірсе де, Британдық Колумбияның судьясы 2005 жылғы азаматтық неке туралы заңды қолданып, әйелге басқа еркекпен зина жасаған күйеуінен ажырасуға рұқсат берді, бұл судьяның пікірінше, одақты бұзуға бірдей себеп болды. Англия мен Уэльсте сот шешімдері зина жасауды некедегі еркек пен әйелдің жыныстық қатынасына дейін шектейді, жұбайлардың жынысы қандай болса да. Бір жынысты адаммен адалсыздық ажырасуға негіз бола алады, өйткені бұл ақылға сыймайтын мінез-құлық; бұл мәселе Неке (Бір жынысты жұптар) туралы заң жобасы бойынша пікірталас кезінде кеңінен талқыланды. Алайда, 2022 жылдың сәуірінде кінәсіз ажырасу енгізілгеннен кейін бұл практикалық әсері тоқтатылды, яғни ақылға сыймайтын мінез-құлық ажырасуға негіз бола алмады. Үндістанда зина жасау – ер адамның әйелінің күйеуінің келісімінсіз жыныстық қатынас жасауы, егер мұндай жыныстық қатынас зорлауға жатпаса, ол қылмыстық құқық бұзушылық болып саналды; Үндістан Жоғарғы Соты 2018 жылдың 27 қыркүйегінде зина жасау заңын күштен шығарды.

In the traditional English common law, adultery was a felony. Although the legal definition of adultery differs in nearly every legal system, the common theme is sexual relations outside of marriage, in one form or another. Traditionally, many cultures, particularly Latin American ones, had strong double standards regarding male and female adultery, with the latter being seen as a much more serious violation. Adultery involving a married woman and a man other than her husband was considered a very serious crime. In 1707, English Lord Chief Justice John Holt stated that a man having sexual relations with another man's wife was "the highest invasion of property" and claimed, in regard to the aggrieved husband, that "a man cannot receive a higher provocation" (in a case of murder or manslaughter). The Encyclopedia of Diderot & d'Alembert, Vol. 1 (1751), also equated adultery to theft writing that, "adultery is, after homicide, the most punishable of all crimes, because it is the most cruel of all thefts, and an outrage capable of inciting murders and the most deplorable excesses." Legal definitions of adultery vary. For example, New York defines an adulterer as a person who "engages in sexual intercourse with another person at a time when he has a living spouse, or the other person has a living spouse." North Carolina defines adultery as occurring when any man and woman "lewdly and lasciviously associate, bed, and cohabit together." Minnesota law (repealed in 2023) provided: "when a married woman has sexual intercourse with a man other than her husband, whether married or not, both are guilty of adultery." In the 2003 New Hampshire Supreme Court case Blanchflower v. Blanchflower, it was held that female same sex sexual relations did not constitute sexual intercourse, based on a 1961 definition from Webster's Third New International Dictionary; and thereby an accused wife in a divorce case was found not guilty of adultery. In 2001, Virginia prosecuted an attorney, John R. Bushey, for adultery, a case that ended in a guilty plea and a $125 fine. Adultery is against the governing law of the U. S. military. In common law countries, adultery was also known as criminal conversation. This became the name of the civil tort arising from adultery, being based upon compensation for the other spouse's injury. Criminal conversation was usually referred to by lawyers as crim. con., and was abolished in England in 1857, and the Republic of Ireland in 1976. Another tort, alienation of affection, arises when one spouse deserts the other for a third person. This act was also known as desertion, which was often a crime as well. A small number of jurisdictions still allow suits for criminal conversation and/or alienation of affection. In the United States, six states still maintain this tort. A marriage in which both spouses agree ahead of time to accept sexual relations by either partner with others is sometimes referred to as an open marriage or the swinging lifestyle. Polyamory, meaning the practice, desire, or acceptance of intimate relationships that are not exclusive with respect to other sexual or intimate relationships, with knowledge and consent of everyone involved, sometimes involves such marriages. Swinging and open marriages are both a form of non monogamy, and the spouses would not view the sexual relations as objectionable. However, irrespective of the stated views of the partners, extra marital relations could still be considered a crime in some legal jurisdictions which criminalize adultery. In Canada, though the written definition in the Divorce Act refers to extramarital relations with someone of the opposite sex, a British Columbia judge used the Civil Marriage Act in a 2005 case to grant a woman a divorce from her husband who had cheated on her with another man, which the judge felt was equal reasoning to dissolve the union. In England and Wales, case law restricts the definition of adultery to penetrative sexual intercourse between a man and a woman, no matter the gender of the spouses in the marriage. Infidelity with a person of the same gender can be grounds for a divorce as unreasonable behavior; this situation was discussed at length during debates on the Marriage (Same Sex Couples) Bill. However, the practical effect of this ceased with the introduction of no fault divorce in April 2022, which meant that unreasonable behavior ceased to be grounds for divorce. In India, adultery was the sexual intercourse of a man with a married woman without the consent of her husband when such sexual intercourse did not amount to rape, and it was a non cognizable, non bailable criminal offence; the adultery law was overturned by the Supreme Court of India on 27 September 2018.

Ауру таралуы

Дюрекстің Дүниежүзілік сексуалдық сауалнамасы бойынша, әлем бойынша сауалнамаға қатысқан адамдардың 22% -ы басқа біреумен жыныстық қатынасқа түскенін мойындады. 2015 жылы Durex және Match.com жүргізген зерттеуге сәйкес, Таиланд пен Дания ең көп адалсыздық тіркелген елдер болып табылды. Америка Құрама Штаттарында Альфред Кинси өз зерттеулерінде ерлердің 50% және әйелдердің 26% өмірінде кем дегенде бір рет басқа біреумен жыныстық қатынасқа түскенін анықтады. Әртүрлі зерттеулерге сүйенсек, ерлердің 22,7% және әйелдердің 11,6% басқа біреумен жыныстық қатынасқа түскен. 1990 жылдары АҚШ-та жүргізілген үш зерттеуде, ұлттық өкілдік үлгілерді пайдалану арқылы, әйелдердің 10-15% және ерлердің 20-25% басқа біреумен жыныстық қатынасқа түскенін мойындады. Стандартты мәдениеттер аралық үлгіде 50-ден астам өнеркәсіпке дейінгі мәдениеттерде басқа біреумен жыныстық қатынастың болуы сипатталған. Ерлер арасындағы басқа біреумен жыныстық қатынас 6 мәдениетте "жалпыға тараған", 29 мәдениетте "орташа", 6 мәдениетте "сирек", 10 мәдениетте "көңілсіз" деп сипатталған. Әйелдер арасындағы басқа біреумен жыныстық қатынас 6 мәдениетте "жалпыға тараған", 23 мәдениетте "орташа", 9 мәдениетте "сирек", 15 мәдениетте "көңілсіз" деп сипатталған.

Грек-рим әлемі

Грек-рим әлемінде неке адалдығын бұзуға қарсы қатаң заңдар болған, бірақ олар тек үйленген әйелмен жыныстық қатынас жасауға қатысты. Ерте рим заңында jus tori күйеуге тиесілі болды. Сондықтан, күйеудің құл немесе бойжеткен әйелмен жыныстық қатынаста болуы әйелге қарсы қылмыс есәптелмеді. Римдік күйеулер көбінесе заңдық иммунитетінен пайдаланды. Сондықтан тарихшы Спартиан, Марк Аврелийдің әріптесі Верус, кінәлі әйеліне: "Uxor enim dignitatis nomen est, non voluptatis" ("Әйел – мәртебе атауы, ләззат емес", немесе тура мағынасында "Әйел – мәртебеліліктің аты, бақыт емес") деуден тартынбады (Verus, V). Кейін рим тарихында, Уильям Э. Х. Лекки көрсеткендей, күйеудің әйелінен талап етілгендей адалдыққа ұмтылуы керек деген ой, кем дегенде теорияда, кеңінен тараған болуы керек. Лекки Ульпианның заңдық қағидасынан: "Адамның өзі сақтамайтын пәктікті әйелінен талап етуі өте әділетсіз көрінеді" деген қорытынды жасады. Плутархтың айтуынша, Ликург кейбір халықтар арасында әйелдерді беру салтын қолдаған, бірақ бұл амалдың себебі басқаша болған (Плутарх, Ликург, XXIX). Грек күйеуінің еркіндігін Неэраға қарсы айтылған жалған Демосфеннің сөйлеуінен көруге болады: "Біз ләззатымыз үшін сүйіктілерді, тұрақты қызмет үшін кәнизақтарды ұстаймыз, ал әйелдерді – заңды балалар тудыру және үйді адал басқару үшін аламыз. Бірақ тек күйеуге жасалған зұлымдық үшін ғана афиналық заңгер Солон, оны іс жүзінде ұстаған адамға неке адалдығын бұзғанды өлтіруге рұқсат берді" (Плутарх, Солон). Римдік Лекс Юлия, Лекс Юлия де Адультерис Коерцендис (б.з.д. 17 ж.), неке адалдығын бұзуды жер аударумен жазалады. Екі кінәлі тарапты әртүрлі аралдарға ("dummodo in diversas insulas relegentur") жіберіп, олардың мүлкінің бір бөлігі тәркіленді. Ал еркек тараптың некеде болуы маңызды емес (ол өзі басқа әйелмен үйленген болуы мүмкін). Егер үйленген әйелді күйеуі емес ер адам зорласа, онда тек зорлаушы ғана неке адалдығын бұзуы үшін жазаланады. Жәбірленуші жазаланбайды: Киелі кітапта айтылғандай, "Бұл адамның өзге біреуге қарсы тұрып, оны өлтіруімен тең". Сол сияқты, өлтірілген адам өзінің өлтірушісі емес, зорланған әйел де неке адалдығын бұзған емес. Майкл Куганның жазуынша, мәтінде әйелдер күйеуінің меншігі, ал неке – мүліктің берілуі (әкеден күйеуге), ал неке адалдығын бұзу – күйеудің мүліктік құқығын бұзу. Сонымен қатар, Куганның кітабын Филис Трибл сынға алды, ол патриархатты Құдай бұйырған жоқ, тек сипаттаған деп санайды. Ол апостол Павелдің де Куган сияқты қателік жасағанын айтады, оның жазасына Дәуіттің әйелдерін зорлау да кірді. Дженнифер Райт Кнусттың пікірінше, Дәуіттің әрекеті заңның сөзіне емес, рухына ғана қайшы келетін неке адалдығын бұзу болды, өйткені Урия яһуди емес еді, ал (Кнусттың сөзіне сүйенсек) Киелі кітап кодекстері тек израильдіктерге ғана қатысты. Алайда, Якоб Милгромның айтуынша, яһудилер мен тұрақты шетелдіктер Киелі кітап заңдары бойынша тең қорғауға ие болды. Қалай болғанда да, Вавилон Талмудында айтылғандай, Урия шынымен де яһуди болған және соғысқа аттанар алдында ажырасу туралы уақытша құжат жазған, егер ол шайқаста қаза болса, ажырасу құжаты күшіне енеді деп көрсеткен.

In the Greco Roman world, there were stringent laws against adultery, but these applied to sexual intercourse with a married woman. In the early Roman Law, the jus tori belonged to the husband. It was therefore not a crime against the wife for a husband to have sex with a slave or an unmarried woman. The Roman husband often took advantage of his legal immunity. Thus we are told by the historian Spartianus that Verus, the imperial colleague of Marcus Aurelius, did not hesitate to declare to his reproaching wife: "Uxor enim dignitatis nomen est, non voluptatis." ('Wife' connotes rank, not sexual pleasure, or more literally "Wife is the name of dignity, not bliss") (Verus, V). Later in Roman history, as William E. H. Lecky has shown, the idea that the husband owed a fidelity similar to that demanded of the wife must have gained ground, at least in theory. Lecky gathers from the legal maxim of Ulpian: "It seems most unfair for a man to require from a wife the chastity he does not himself practice". According to Plutarch, the lending of wives practiced among some people was also encouraged by Lycurgus, though from a motive other than that which actuated the practice (Plutarch, Lycurgus, XXIX). The recognized license of the Greek husband may be seen in the following passage of the pseudo Demosthenic Oration Against Neaera:

We keep mistresses for our pleasures, concubines for constant attendance, and wives to bear us legitimate children and to be our faithful housekeepers. Yet, because of the wrong done to the husband only, the Athenian lawgiver Solon allowed any man to kill an adulterer whom he had taken in the act. (Plutarch, Solon)

The Roman Lex Julia, Lex Iulia de Adulteriis Coercendis (17 BC), punished adultery with banishment. The two guilty parties were sent to different islands ("dummodo in diversas insulas relegentur"), and part of their property was confiscated. ), while the marital status of the male participant is irrelevant (he himself could be married or unmarried to another woman). If a married woman was raped by a man who is not her husband, only the rapist is punished for adultery. The victim is not punished: as the Bible declares, "this matter is similar to when a man rises up against his fellow and murders him"; just as a murder victim is not guilty of murder, a rape victim is not guilty of adultery. Michael Coogan writes that according to the text wives are the property of their husband, marriage meaning transfer of property (from father to husband), and adultery is violating the property right of the husband. In addition, Coogan's book was criticized by Phyllis Trible, who argues that that patriarchy was not decreed, but only described by God. She claims that Paul the Apostle made the same mistake as Coogan. whose punishment included the ravishment of David's own wives. According to Jennifer Wright Knust, David's act was adultery only according to the spirit and not the letter of the law, because Uriah was non Jewish, and (according to Knust) the Biblical codes only technically applied to Israelites. However, according to Jacob Milgrom, Jews and resident foreigners received equal protection under Biblical law. In any case, according to the Babylonian Talmud, Uriah was indeed Jewish and wrote a provisional bill of divorce prior to going out to war, specifying that if he fell in battle, the divorce would take effect from the time the writ was issued.

Иудаизм

Леуіліктер 20:10-да неке бұзу үшін өлім жазасы қарастырылса да, заңдық процедуралық талаптар өте қатаң болған, сотталу үшін жақсы мінез-құлқы бар екі куәгердің куәлігі қажет болған. Сондай-ақ, қылмысты жасау алдында күйеуіне ескерту жасалуы тиіс еді. Өлім жазасы тек қасиетті ғибадатхана тұрған кезде және Санхедрин соты ғибадатхана кешеніндегі өз бөлмесінде отырып сот отырғанда ғана шығарылуы мүмкін еді. Техникалық тұрғыдан алғанда, қазір өлім жазасын қолдану мүмкін емес. Неке бұзған әйелге өлім жазасы көбінесе мойынды қысып өлтіру арқылы берілетін, бірақ егер ол Кохеннің қызы болса, онда Киелі кітапта айтылғандай, оны қорғасынмен құю (қорғасынды жұтқыншағына құю) жазасы күтіп отырды. Ал никеге тұрмаған, бірақ келісім шарты жасасқан әйел болса, онда ер және әйел екеуі де таспен жазаланатын. Азаматтық деңгейде, яһуди заңы (халаха) еркекті неке бұзған әйелімен бірге өмір сүруден тыйым салады және одан ажырасуға міндеттейді. Сондай-ақ, неке бұзған әйелге неке бұзған еркекке үйленуге рұқсат етілмейді, бірақ (оның басқа біреуге үйленуге немесе оның балаларының мәртебесіне қатысты кез келген күмәнді болдырмау үшін) көптеген дін ғалымдары оны үйленгендей ажырату керектігін айтады. Яһуди дінінде Нұхтың жеті заңы барлық адамзатқа қолданылады; бұл заңдар неке бұзуды яһудилерге де, яһуди емес адамдарға да тыйым салады. Некеден тыс жыныстық қатынас, некедегі ер адам үшін библиялық немесе кейінгі яһуди заңдарында қылмыс деп есептелмейді. Неке бұзу туралы бұл түсінік израильдік некенің экономикалық жағынан туындайды, онда күйеу әйеліне толық құқыққа ие, ал әйел күйеуінің меншігі болғандықтан, күйеуіне толық құқыққа ие болмайды.

Христиандық

Неке адалдығын бұзу христиандар тарапынан әдепсіздік және күнә деп есептеледі, бұл негізінен 1 Коринфтерге 6:9–10 (NIV) сияқты өлеңдерге негізделген. Дегенмен, 1 Коринфтерге 6:11 (NIV) «…сіздердің кейбіреулерің сондай болды. Бірақ жуылдыңыз…» дейді, бұл неке адалдығын бұзудың әдепсіздік және күнә екенін мойындайды. Католицизм өз Катехизисінде некеден тыс жыныстық қатынасты алтыншы қағиданы бұзумен байланыстырады. Бірнеше онжылдықтарға дейін неке адалдығын бұзу христиан діні басым көптеген елдерде, әсіресе Рим-католик елдерінде (мысалы, Австрияда 1997 жылға дейін) қылмыстық құқық бұзушылық болып саналды. Чилиде 1994 жылы, Аргентинада 1995 жылы, Бразилияда 2005 жылы және Мексикада 2011 жылы неке адалдығын бұзу қылмыстан босатылды, бірақ Филиппин сияқты кейбір католик елдерінде ол әлі де заңсыз болып табылады. Мормон кітабы да неке адалдығын бұзуға тыйым салады. Мысалы, Абинади Нұх патшаның дін қызметкерлерін әдепсіздік жасады деп айыптап, Он қағиданы келтіреді. Иса Мәсіх Америкаға келгенде заңды күшейтеді және оларға жоғары заңды үйретеді (Жаңа өсиетте де кездеседі):

Міне, бұрынғыларда «Неке адалдығын бұзма!» деп жазылған, бірақ Мен сізге айтам: кімде-кім әйелге құмарлықпен қараса, ол жүрегінде-ақ неке адалдығын бұзған болады. Кейбір шіркеулер, мысалы, Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуі «неке адалдығын бұзу» терминін некеден тыс барлық жыныстық қатынастарды, қатысушылардың некеде болуына қарамастан қамтиды деп түсіндіреді. Мормон кітабының пайғамбарлары мен азаматтық басшылары неке адалдығын бұзуды кісі өлтіру, тонау және ұрлықпен бірге заңсыз әрекеттердің қатарына жатқызады.

Индуизм

Индуистік санскрит мәтіндері неке адалдығын бұзу туралы әртүрлі пікірлерді ұсынады, кең ауқымды ұстанымдарды көрсетеді. Ригведаның 4.5.5 шумағы неке адалдығын бұзуды папа (жамандық, күнә) деп сипаттайды. Басқа Ведалық мәтіндер де неке адалдығын бұзуды, адам өлтіру, туысқа отыру, ашу, жаман ойлар және алдау сияқты күнә деп атайды. Ведалық мәтіндер, оның ішінде Ригведа, Атхарваведа және Упанишадтар, ер және әйелдердің сүйіктілерінің болуын адам өмірінің қарапайым шындығы ретінде мойындайды, содан кейін белгілі бір рәсімдер (яджна) кезінде некеден тыс жыныстық қатынастан аулақ болу қажеттігін ұсынады. Ригведадағы көптеген салыстыруларда әйелдің сүйіктісімен кездесуге деген құштарлығы суреттеледі, ал бір шумақта құдайлардан жүкті әйелдің ұрығын күйеуімен және басқа сүйіктілерімен бірге ұйықтағанда қорғауын тілейді. Зина жасау дхармашастра мәтіндерінде Стрисанграхана деп аталады. Бұл мәтіндер көбінесе неке адалдығын бұзуды айыптайды, бірақ мұрагерді дүниеге келтіру мақсатындағы өзара келісіммен жасалған жыныстық қатынас және ниога (әйелдің күйеуінен туған інісімен неке) сияқты кейбір ерекшеліктер бар. Апастамба Дхармасутраға сәйкес, ең ерте дабылған индуистік заң мәтіні бойынша, касталық шекараны кесіп өтетін неке адалдығын бұзу (әр түрлі касталардан шыққандар арасындағы неке адалдығын бұзу) жазаланатын қылмыс болып табылады, онда неке адалдығын бұзған ер адам неке адалдығын бұзған ария әйелінен гөрі әлдеқайда қатаң жаза алады. Гаутама Дхармасутра касталық шекараны кесіп өтетін неке адалдығын бұзу жағдайларында жазаны сақтайды, бірақ Вишну Дхармашастра мен Манусмритиде ол жалпыланған сияқты. Манусмрити неке адалдығын бұзуды "ауыр күнә" деп санамайды, бірақ оны кастадан айыруға әкелетін "екінші дәрежелі күнә" деп атайды. Кітапта жазаны анықтауда ниет және өзара келісім рөлі бар. Зорлау әйел үшін неке адалдығын бұзу болып есептелмейді, ал зорлаушы қатаң жазаланады. Неке адалдығын бұзуға келісіммен түскен жағдайда жаза жеңілдетіледі, сондай-ақ неке адалдығын бұзудың күнасы үшін "кәпарат" та ұсынылады, тіпті бір кастадағы ер адаммен қайта-қайта зина жасаған жағдайда да. 8.362-363 аяттарда автор саяхатшы суретшінің әйелімен жыныстық қатынас жасаудың күнә емес екенін айтады және мұндай қарым-қатынастардан босатылады. Манусмритидің 5.154 аятында әйел күйеуін құдай сияқты құрметтеуі және оның неке адалдығын бұзса да, толық адал болуы керек делінеді. Кітап неке адалдығын бұзу туралы екі көзқарас ұсынады. Жаңа үйленген жұбайлар өмір бойы бір-біріне жыныстық қатынаста адал болуы керек деп ұсынады. Сонымен қатар, неке адалдығын бұзушы қарым-қатынастардың болатынын, мұндай қарым-қатынастардан балалардың туатынын мойындайды, содан кейін бала жүкті әйелдің заңды күйеуіне тиесілі екенін, ал биологиялық әкесіне емес екенін дәлелдейді. Дхармашастраның басқа мәтіндері де неке адалдығын бұзуды жазаланатын қылмыс ретінде сипаттайды, бірақ әртүрлі егжей-тегжейлі мәліметтер келтіреді. Нарадасмритиде (12.61-62) басқа біреудің қорғауындағы әйелмен жыныстық қатынас жасаса, ол неке адалдығын бұзу болып саналады. Нарадасмритиде неке адалдығын бұзу ұғымы тек некедегі ер адамның басқа еркектің әйелімен қарым-қатынасына ғана қатысты емес. Ол қорғалған кез келген әйелмен, оның ішінде әйелдермен, қыздармен, басқа туыстармен және қызметшілермен жыныстық қатынасты қамтиды. Егер әйелдің күйеуі оны жаман мінезі үшін тастап кеткен болса, немесе ол эвнух болса, немесе күйеуінің қамқорлық танытпауы, әйелдің өз еркімен бастама көтерген жағдайында неке адалдығын бұзу жазаланбайды. Егер некелі ер адам басқа еркекке тиесілі емес және брахман емес әйелмен жыныстық қатынас жасаса, әйел еркектен жоғары кастаға жатпаса, онда неке адалдығын бұзу жазаланбайды. Брихаспати смритиде ежелгі Үндістандағы неке адалдығын бұзушылыққа қатысты жергілікті әдет-ғұрыптар туралы айтылады, содан кейін "осылар (адамдар) мұндай әрекеттер үшін өкініш пен дүниелік жазаға ұшырамайды" деп мәлімдейді. Каутильяның "Арташастра" кітабында күйеуі неке адалдығын бұзған әйелін кешірген жағдайда, әйел мен оның сүйіктісін босату керек деген ереже бар. Егер күйеуі кешірмесе, Арташастрада неке адалдығын бұзған әйелдің мұрны мен құлағын кесіп тастау, ал оның сүйіктісін өлтіру ұсынылады. Камасутра, Веда немесе Пураналар сияқты діни мәтін емес, бірақ махаббат пен жыныстық қатынас туралы көне мәтін, Вацьяна неке адалдығын бұзу туралы айтады және еркекке үйленген әйелді азғыруға рұқсат етілген себептерді (карана) санауға он бес сутрадан кем емес (1.5.6–20) жұмсайды. Венди Донигердің сөзінше, Камасутра еркектің араласып қалған әйелге көмектесуге, оның жауына қарсы жұмыс істеуге және оның табыстарын жеңілдетуге ынталандыру үшін зиналық жыныстық қатынасты құрал ретінде қарастырады. Сондай-ақ, әйелдің зиналық қатынасқа түсуге ниеттілігінің көптеген белгілері мен себептерін, және оның мұндай қатынасқа түскімсіздігінің шарттарын түсіндіреді. Камасутра зиналық қатынасқа түсу стратегияларын үйретеді, бірақ жыныстық қатынасқа қатысты тарауын осылай аяқтайды: зиналық қатынасқа түспеу керек, өйткені ол некенің екі жағының біреуін ғана қуантады, екіншісіне зиян келтіреді, сондай-ақ дхарма мен артаға қарсы келеді. Карл Олсеннің пікірінше, классикалық индуистік қоғам неке адалдығын бұзуды жыныстық бұзушылық ретінде қарастырған, бірақ оған белгілі бір деңгейде төзімділікпен қараған. Неке адалдығын бұзбаған, бірақ басқа біреу туралы ойлайтын немесе неке адалдығын бұзуды жоспарлап отырған некелі адамға да кәпарат ұсынылады. Басқа индуистік мәтіндерде құдайлардың түрлі себептермен неке адалдығын бұзуы сипатталған, осыдан күрделі мінез-құлық және мифологиялық үлгілер көрінеді. Мысалы, Кришна неке адалдығын бұзады және Бхагавата Пурана оны Вишну адам түріне келгенде күтуге болатын нәрсе деп ақтайды, дәл сияқты аскеттер де бақылауын жояды. Трейси Колеманның сөзінше, Радха және басқа гопилер Кришнаның сүйіктілері, бірақ бұл према немесе "өзімшілдіксіз, шынайы махаббат", емес, жануарлық құштарлық. Индуистік мәтіндерде гопилер мен Кришна арасындағы қарым-қатынас құпия түнгі кездесулерді қамтиды. Кейбір мәтіндер оны құдайлық неке адалдығын бұзу деп сипаттайды, ал басқалары оны рухани берілудің және діни құндылықтың символы ретінде қарастырады. Кришнаның неке адалдығын бұзуының мысалы Бенгалдың Сахаджия индуистері өздерінің негізгі индуистік нормадан өзгеше мінез-құлқына қатысты дәлелдеме ретінде қолданылады, Донигердің сөзінше.

The Hindu Sanskrit texts present a range of views on adultery, offering widely differing positions. The hymn 4.5.5 of the Rigveda calls adultery as pāpa (evil, sin). Other Vedic texts state adultery to be a sin, just like murder, incest, anger, evil thoughts and trickery. The Vedic texts, including the Rigveda, the Atharvaveda and the Upanishads, also acknowledge the existence of male lovers and female lovers as a basic fact of human life, followed by the recommendation that one should avoid such extra marital sex during certain ritual occasions (yajna). A number of simile in the Rigveda, a woman's emotional eagerness to meet her lover is described, and one hymn prays to the gods that they protect the embryo of a pregnant wife as she sleeps with her husband and other lovers. Adultery is termed as Strisangrahana in dharmasastra texts. These texts generally condemn adultery, with some exceptions involving consensual sex and niyoga (levirate conception) in order to produce an heir. According to Apastamba Dharmasutra, the earliest dated Hindu law text, cross varna adultery (adultery across castes) is a punishable crime, where the adulterous man receives a far more severe punishment than the adulterous arya woman. While Gautama Dharmasutra reserves the punishment in cases of cross class adultery, it seems to have been generalized by Vishnu Dharmasastra and Manusmiriti. The Manusmriti does not include adultery as a "grievous sin", but includes it as a "secondary sin" that leads to a loss of caste. In the book, the intent and mutual consent are a part that determine the recommended punishment. Rape is not considered as adultery for the woman, while the rapist is punished severely. Lesser punishment is recommended for consensual adulterous sex. as well as "penance" for the sin of adultery. even in cases of repeated adultery with a man of the same caste. In verses 8.362 363, the author states that sexual relations with the wife of traveling performer is not a sin, and exempts such sexual liaisons. The verse 5.154 of Manusmirti says a woman must constantly worship her husband as a god and be completely faithful even if he commits adultery. The book offers two views on adultery. It recommends a new married couple to remain sexually faithful to each other for life. It also accepts that adulterous relationships happen, children are born from such relationships and then proceeds to reason that the child belongs to the legal husband of the pregnant woman, and not to the biological father. Other dharmasastra texts describe adultery as a punishable crime but offer differing details. According to Naradasmriti (12.61 62), it is an adulterous act if a man has sexual intercourse with the woman who is protected by another man. The term adultery in Naradasmriti is not confined to the relationship of a married man with another man's wife. It includes sex with any woman who is protected, including wives, daughters, other relatives, and servants. Adultery is not a punishable offence for a man if "the woman's husband has abandoned her because she is wicked, or he is eunuch, or of a man who does not care, provided the wife initiates it of her own volition". Adultery is not a punishable offence if a married man engages in intercourse with woman who doesn't belong to other man and is not a Brahmin, provided the woman is not of higher caste than the man. Brihaspati smriti mention, among other things, adulterous local customs in ancient India and then states, "for such practices these (people) incur neither penance nor secular punishment". Kautilya's Arthashastra includes an exemption that in case the husband forgives his adulterous wife, the woman and her lover should be set free. If the offended husband does not forgive, the Arthashastra recommends the adulterous woman's nose and ears be cut off, while her lover be executed. In Kamasutra which is not a religious text like Vedas or Puranas but an ancient text on love and sex, Vatsyayana discusses adultery and devotes "not less than fifteen sutras (1.5.6–20) to enumerating the reasons (karana) for which a man is allowed to seduce a married woman". According to Wendy Doniger, the Kamasutra teaches adulterous sexual liaison as a means for a man to predispose the involved woman in assisting him, working against his enemies and facilitating his successes. It also explains the many signs and reasons a woman wants to enter into an adulterous relationship and when she does not want to commit adultery. The Kamasutra teaches strategies to engage in adulterous relationships, but concludes its chapter on sexual liaison stating that one should not commit adultery because adultery pleases only one of two sides in a marriage, hurts the other, it goes against both dharma and artha. According to Carl Olsen, the classical Hindu society considered adultery as a sexual transgression but treated it with a degree of tolerance. Penance is also recommended to a married person who does not actually commit adultery, but carries adulterous thoughts for someone else or is thinking of committing adultery. Other Hindu texts present a more complex model of behavior and mythology where gods commit adultery for various reasons. For example, Krishna commits adultery and the Bhagavata Purana justifies it as something to be expected when Vishnu took a human form, just like sages become uncontrolled. According to Tracy Coleman, Radha and other gopis are indeed lovers of Krishna, but this is prema or "selfless, true love" and not carnal craving. In Hindu texts, this relationship between gopis and Krishna involves secret nightly rendezvous. Some texts state it to be divine adultery, others as a symbolism of spiritual dedication and religious value. The example of Krishna's adulterous behavior has been used by Sahajiyas Hindus of Bengal to justify their own behavior that is contrary to the mainstream Hindu norm, according to Doniger.

Буддизм

Буддалық мәтіндер, мысалы Дигха Никая, неке адалдығын бұзуды жыныстық қатынасқа байланысты дұрыс емес әрекеттердің бір түрі ретінде сипаттайды, ол ізгіліксіздік пен қайғы-қасірет тізбегінің бір буыны болып табылады. Венди Донигердің айтуынша, неке адалдығын бұзудың жамандық екендігі туралы көзқарас ерте буддалық мәтіндерде бұрынғы өмірдегі ашкөздіктен туындаған деп есептеледі. Бұл идея сол кезде кең таралған индуизм мен буддизм ойларын біріктіреді. Буддизмде жарыққа шығу үшін үйленбеу – монахтардың жоғары идеалы. Егер адам өзін үйленбеуге қабілетсіз сезінсе, онда ол басқа біреудің әйелімен неке адалдығын бұзудан аулақ болуы керек. Некеден тыс жыныстық қатынасқа түсу, басқа ер адамның әйелімен, некеге тұруға дайын қызбен, туыстары (әкесі немесе ағасы) қорғаған қызбен, немесе жезөкшелермен жыныстық қатынасқа түсу, соңында басқа адамдарға және өзіне азап сыйлайды. Буддалық канондық мәтіндер осыдан сақтануға кеңес береді. Буддалық және индуистік мәтіндер арасында неке адалдығын бұзудың анықтамасы мен салдары туралы кейбір айырмашылықтар бар. Мысалы, Хосе Игнасио Кабезонның айтуынша, индуистік "Нарадасмирити" кітабында белгілі бір жағдайларда (мысалы, ер адам әйелін тастап кеткен жағдайда) еркек пен әйелдің арасындағы некеден тыс жыныстық қатынас жазаланатын қылмыс емес деп қарастырылады, бірақ буддалық мәтіндер "ешқандай жағдайда неке адалдығын бұзуды ақтамайды". "Нарадасмиритидегі" неке адалдығын бұзу термині буддалық көздерге қарағанда кең ауқымды. Мәтінде жасырын кездесулер, хаттар мен сыйлықтар алмасу, "жеткіліксіз әрекеттер" және неке адалдығын бұзу туралы жалған айыптау сияқты әртүрлі әрекеттер неке адалдығын бұзу деп есептеледі, ал буддалық мәтіндер бұл әрекеттерді неке адалдығын бұзу деп танымайды. Кейінгі мәтіндер, мысалы Дхаммапада, Панкассиксанусамса сутрасы және бірнеше Махаяна сутралары "басқа еркектің әйеліне құмарлықпен еретін абайсыз адам" жамандыққа ұшырайды, кінәлі болады, мазасыздыққа беленіп, тозақта қайта туылады деп мәлімдейді. Басқа буддалық мәтіндер неке адалдығын бұзу үшін заңдық жазалар туралы ештеңе айтпайды. Ацтектерде неке адалдығын бұзған әйелдер кейде бағанаға шаншалып өлтірілген, бірақ көбінесе таспен ұрып өлтіру жазасы қолданылған. Хаммурапи кодексі – ежелгі Месопотамияның жақсы сақталған вавилондық заң кодексі, шамамен б.з.д. 1772 жылға дейін сақталған. Көптеген өркениеттерде, соның ішінде ежелгі Үндістанда, ежелгі Мысырда, гректер мен римдіктерде, Византияда және арабтарда неке адалдығын бұзу үшін мұрынды кесу жазасы қолданылған. Х ғасырда араб саяхатшысы Ибн Фадлан оғыз түрктерінің арасында неке адалдығын бұзу белгісіз екенін айтқан. Ибн Фадлан "олардың арасында неке адалдығын бұзу туралы ештеңе білінбейді, бірақ егер олар осы әрекетке қатысқан адамды тапса, оны екіге бөліп алады. Олар екі ағаштың бұтақтарын біріктіріп, оған байлап, содан кейін екеуін де босатып, екіге бөліп жібереді". Орта ғасырлардағы Еуропада ертедегі еврей заңдары неке адалдығын бұзған әйел мен оның серігін таспен ұрып өлтіруді бұйырған. Англияда және оның мұрагерлерінде патшаның әйелімен, оның үлкен ұлының әйелімен және оның үлкен тұрмысқа шықпаған қызымен неке адалдығын бұзу – мемлекетке қарсы қылмыс саналған. Заңгер сэр Уильям Блэкстоун "осы заңның мақсаты корольдік қанды кез келген күмәнділіктерден сақтау, осылайша тәж мұрагерлігі күмәнді болмайды" деп жазған. Неке адалдығын бұзу тәж мұрагерлігі мәселесіне тікелей қатысты. Францияның Филипп IV барлық үш келінін түрмеге қамаған, екеуін (Бургундияның Маргарет және Бургундияның Бланша) неке адалдығын бұзды деген айыппен, ал үшіншісін (Бургундияның Жанна) олардың неке адалдығын бұзуы туралы білгені үшін. Патшаның келіндерімен қарым-қатынас жасады деп айыпталған екі бауырлас ұсталғаннан кейін бірден өлім жазасына кесілді. Филипп IV-тің үлкен ұлының әйелі қызды дүниеге әкелді, болашақ Наварраның Иоанна II, оның тегі мен мұрагерлік құқығы өмір бойы даулы болды. Еуропаның христиандануы, теория бойынша, римдіктерден айырмашылығы, барлық жағдайда бірдей жыныстық стандарт болуы керек еді, онда неке адалдығын бұзу – күнә және шіркеудің үйретіміне қайшы, оған қатысушылардың жынысына қарамастан. Бірақ іс жүзінде шіркеу әйелдің неке адалдығын бұзуын ер адамның неке адалдығын бұзуынан ауыррақ жазалайтын дәстүрлі екі стандартты қабылдаған сияқты көрінеді. Германдық тайпалардың әрқайсысының неке адалдығын бұзуға қатысты өз заңдары болды, және олардың көптегені күйеуге әйеліне қарсы зорлық-зомбылық жасауға рұхсат берді. Орта ғасырларда Венада неке адалдығын бұзуға өлім жазасы – бағанаға шаншалып өлтіру жазасы тағайындалған. Австрия Батыс елдерінің арасында неке адалдығын бұзуды қылмыстан шығаруды соңғы елдердің бірі болды, ол 1997 жылы жасалды. Дидро мен Д’Аламбердің энциклопедиясы, 1 том (1751) сол кездегі заңдық екі стандартты атап өтті. Кейбір Азия елдерінде сауатсыздыққа ұшырау жазасы бар. Он бес елде неке адалдығын бұзу азаматтық құқық бойынша салдарға әкелуі мүмкін, тіпті қылмыстық құқықпен қорғалмаған жағдайларда да. Мысалы, ажырасу заңдары кінәлілік негізінде болған елдерде ол кінәлілікке дәлел бола алады немесе зиян келтіру үшін негіз болуы мүмкін. Кейбір юрисдикцияларда "үшінші тұлға" (басқа әйелмен қарым-қатынас жасаған адам) жазаланады, ал емес, неке адалдығын бұзған әйел. Мысалы, Оңтүстік Суданның қылмыстық кодексінің 266-бабында былай делінген: "Егер ер адам немесе әйел басқа біреудің әйелімен немесе күйеуімен келісіммен жыныстық қатынас жасаса және оның бұл адамның әйелі немесе күйеуі екенін білуіне себеп болса, ол неке адалдығын бұзу қылмысын жасайды". Сол сияқты, Үндістандағы неке адалдығы заңы (Үнді қылмыстық кодексінің 497-бабы, 2018 жылы Жоғарғы сот тарапынан жойылғанға дейін) үйленген әйелге күйеуінің келісімінсіз жыныстық қатынас жасаған ер адам үшін қылмыстық құқық бұзушылық болып саналды (үйленген ер адам мен үйленбеген әйел арасындағы неке адалдығын бұзу жағдайында ешкім қылмыстық жазаға тартылмады).

Buddhist texts such as Digha Nikāya describe adultery as a form of sexual wrongdoing that is one link in a chain of immorality and misery. According to Wendy Doniger, this view of adultery as evil is postulated in early Buddhist texts as having originated from greed in a previous life. This idea combines Hindu and Buddhist thoughts then prevalent. Buddhism considers celibacy as the monastic ideal. For he who feels that he cannot live in celibacy, it recommends that he never commit adultery with another's wife. Engaging in sex outside of marriage, with the wife of another man, with a girl who is engaged to be married, or a girl protected by her relatives (father or brother), or extramarital sex with prostitutes, ultimately causes suffering to other human beings and oneself. It should be avoided, state the Buddhist canonical texts. There are some differences between the Buddhist texts and the Hindu texts on the identification and consequences of adultery. According to José Ignacio Cabezón, for example, the Hindu text Naradasmriti considers consensual extra marital sex between a man and a woman in certain circumstances (such as if the husband has abandoned the woman) as not a punishable crime, but the Buddhist texts "nowhere exculpate" any adulterous relationship. The term adultery in Naradasmriti is broader in scope than the one in Buddhist sources. In the text, various acts such as secret meetings, exchange of messages and gifts, "inappropriate touching" and a false accusation of adultery, are deemed adulterous, while Buddhist texts do not recognize these acts under adultery. Later texts such as the Dhammapada, Pancasiksanusamsa Sutra and a few Mahayana sutras state that "heedless man who runs after other men's wife" acquire demerit, blame, discomfort and are reborn in hell. Other Buddhist texts make no mention of legal punishments for adultery. Among the Aztecs, wives caught in adultery were occasionally impaled, although the more usual punishment was to be stoned to death. The Code of Hammurabi, a well preserved Babylonian law code of ancient Mesopotamia, dating back to about 1772 BC, provided drowning as punishment for adultery. Amputation of the noserhinotomywas a punishment for adultery among many civilizations, including ancient India, ancient Egypt, among Greeks and Romans, and in Byzantium and among the Arabs. In the tenth century, the Arab explorer Ibn Fadlan noted that adultery was unknown among the pagan Oghuz Turks. Ibn Fadlan writes that "adultery is unknown among them; but whomsoever they find by his conduct that he is an adulterer, they tear him in two. This comes about so: they bring together the branches of two trees, tie him to the branches and then let both trees go, so that he is torn in two." In medieval Europe, early Jewish law mandated stoning for an adulterous wife and her partner. In England and its successor states, it has been high treason to engage in adultery with the King's wife, his eldest son's wife and his eldest unmarried daughter. The jurist Sir William Blackstone writes that "the plain intention of this law is to guard the Blood Royal from any suspicion of bastardy, whereby the succession to the Crown might be rendered dubious." Adultery was a serious issue when it came to succession to the crown. Philip IV of France had all three of his daughters in law imprisoned, two (Margaret of Burgundy and Blanche of Burgundy) on the grounds of adultery and the third (Joan of Burgundy) for being aware of their adulterous behaviour. The two brothers accused of being lovers of the king's daughters in law were executed immediately after being arrested. The wife of Philip IV's eldest son bore a daughter, the future Joan II of Navarre, whose paternity and succession rights were disputed all her life. The christianization of Europe came to mean that, in theory, and unlike with the Romans, there was supposed to be a single sexual standard, where adultery was a sin and against the teachings of the church, regardless of the sex of those involved. In practice, however, the church seemed to have accepted the traditional double standard which punished the adultery of the wife more harshly than that of the husband. Among Germanic tribes, each tribe had its own laws for adultery, and many of them allowed the husband to "take the law in his hands" and commit acts of violence against a wife caught committing adultery. In the Middle Ages, adultery in Vienna was punishable by death through impalement. Austria was one of the last Western countries to decriminalize adultery, in 1997. The Encyclopedia of Diderot & d'Alembert, Vol. 1 (1751) noted the legal double standard from that period, it wrote:) to caning in parts of Asia. In fifteen countries Adultery may have consequences under civil law even in countries where it is not outlawed by the criminal law. For instance it may constitute fault in countries where the divorce law is fault based or it may be a ground for tort. In some jurisdictions, the "intruder" (the third party) is punished, rather than the adulterous spouse. For instance art 266 of the Penal Code of South Sudan reads: "Whoever, has consensual sexual intercourse with a man or woman who is and whom he or she has reason to believe to be the spouse of another person, commits the offence of adultery [ ]". Similarly, under the adultery law in India (Section 497 of the Indian Penal Code, until overturned by the Supreme Court in 2018) it was a criminal offense for a man to have consensual sexual intercourse with a married woman, without the consent of her husband (no party was criminally punished in case of adultery between a married man and an unmarried woman).

Аталықпен байланысты құқықтық мәселелер

Тарихи тұрғыдан алғанда, неке бұзудан туған балалардың әкесін анықтау маңызды мәселе болып келген. Қазіргі заманғы жетістіктер, мысалы, сенімді контрацепция және әкелік тестілеу жағдайды өзгертті (Батыс елдерінде). Дегенмен, көптеген елдерде заң бойынша әйелдің күйеуі некеде туған балалардың әкесі деп есептеледі. Бұл көбінесе жоққа шығарылатын болжам болғанымен, көптеген юрисдикцияларда заңдық жоққа шығару мүмкіндігін шектейтін заңдар бар (мысалы, бала туылғаннан бастап белгілі бір жылдар ішінде әкелікті даулап алуға уақыт белгілеу арқылы). Дұрыс әкелікті анықтау мұрагерлік сияқты маңызды құқықтық салдарларға алып келуі мүмкін. Неке бұзудан туған балалар бұрын заңдық және әлеуметтік жағынан кері салдарларға ұшырады. Мысалы, Францияда 2001 жылға дейін мұндай жағдайда туған баланың мұрагерлік құқығы, некедегі ата-ана тарапынан, қалыпты жағдайға қарағанда екі есе кем болатын заң күшінде болды. Бірақ Франция Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық соттың (АҚЕҚ) шешімімен 2001 жылы оны өзгертуге мәжбүр болды (және 2013 жылы АҚЕҚ 2001 жылғы жаңа ережелерді 2001 жылға дейін туған балаларға да қолдануға тиіс деп шешті). Соңғы жылдары баланың биологиялық әкесімен қарым-қатынас құқығын заң жүзінде қолдау, "әлеуметтік" отбасының сыртқы бейнесін сақтаудан басымдық алып келеді. 2010 жылы АҚЕҚ Германия азаматының пайдасына шешім шығарды, ол үйленген әйелден егіздердің әкесі болған болатын. Оған, анасы мен күйеуі балаларын көруіне тыйым салғанмен, егіздермен байланыс құру құқығы берілді.

Неке адалдығын бұзу заңдарын сынға алу

Отау бұзуға қарсы заңдар шектеулі үкімет қағидаларымен үйлесімсіз және жеке өмірге тікелей араласушы болып танылды. Сыни пікірлердің көп бөлігі либертариандық көзқарасқа негізделген, олардың арасындағы консенсус үкіметтің күнделікті жеке өмірге араласпауы және мұндай даулардың мемлекеттік органдар арқылы қудаланбастан, жеке шешілуі керек деген келісім бар. Сондай-ақ, отау бұзу заңдары діни доктриналарға негізделгендігі де айтылады, бұл зайырлы мемлекет үшін қабылданбас нәрсе. Тарихи тұрғыдан алғанда, көптеген мәдениеттерде отау бұзуға қарсы заңдар негізінен әйелдердің, ал емес еркектердің, өз жұбайларынан басқа біреумен жыныстық қатынас жасауына тыйым салу мақсатында қабылданған, отау бұзу көбінесе үйленген әйел мен оның күйеуінен басқа ер адам арасындағы жыныстық қатынас ретінде анықталған. Көптеген мәдениеттерде бұл қылмыс үшін жаза – және бүгінгі күнге дейін кейбір жерлерде солай болып табылады – өлім жазасы болған. Сонымен қатар, еркектерге әйелдермен жыныстық қатынас жасауға (полигиния) рұхсат етілген, егер әйелдердің күйеуі немесе "иесі" болмаса. Шындығында, Киелі кітапта кеңінен қолданылатын בעל (ба`ал) иврит сөзі "күйеу" мағынасын қатар "ие" мағынасын да білдіреді. Бұл заңдар көбінесе қызғаныш пен күдік тудырғандықтан қабылданған. Көптеген халықтық әдет-ғұрыптар, мысалы, әйелдердің қынап мүшелерін кесу және тіпті менструальдік шектеулер, отау бұзудың алдын алу мақсатында пайда болған деген теория бар. Бұл жағдайды көптеген қазіргі заманғы зиялылар айыптап келеді. Отау бұзу заңдарына қарсы шығушылар бұл заңдар әйелдерге қарсы зорлық-зомбылықты, кемсітушілікті және қанауды ақтауға негіз болатын әлеуметтік нормаларды сақтайды деп мәлімдейді; мысалы, таспен атқылау, жазалау немесе асып тастау сияқты мемлекеттік санкцияланған зорлық-зомбылық түрлері, немесе күйеулер мен туыстар тарапынан әйелдерге қарсы жасалған зорлық-зомбылық әрекеттері, мысалы, "намыс үшін өлтіру", құмарлық қылмыстары және ұрып-соғу. БҰҰ Әйелдері отау бұзуды қылмыстан босатуға шақыруда. Адам құқықтары ұйымдары жыныстық қылмыстарға қатысты заңнама келісімге негізделуі керек және келісімнің маңыздылығын мойындауы керек, оны төмендетуге болмайды, әйтпесе заңдық, әлеуметтік немесе этикалық бұзушылықтарға әкелуі мүмкін. Amnesty International отау бұзуға қатысты таспен атқылау заңдарын айыптай отырып, "егер бұл ересектер арасындағы келісіммен жасалған жыныстық қатынас болса, онда ол ешқашан қылмыстық құқық бұзушылық болып саналмауы керек" деп мәлімдеді. Amnesty International бас хатшысы Салил Шетти: "ХХІ ғасырда кейбір елдердің балалар некесі мен күйеуімен зорлауды қолдауына сену қиын, ал басқалары абортты, некеден тыс жыныстық қатынасты және тіпті өлім жазасымен қудаланатын бір жынысты жыныстық қатынасты заңсыз деп санайды". "Менің денеме, менің құқығым" кампаниясы жеке жыныстық және репродуктивті шешімдерге мемлекеттік бақылауды айыптап, "Дүние жүзінде адамдар өз денелері мен өмірлері туралы шешімдер қабылдағаны үшін мәжбүрленеді, қылмыстық жауапкершілікке тартылады және кемсітіледі" деп мәлімдеді.

Laws against adultery have been named as invasive and incompatible with principles of limited government. Much of the criticism comes from libertarianism, the consensus among whose adherents is that government must not intrude into daily personal lives and that such disputes are to be settled privately rather than prosecuted and penalized by public entities. It is also argued that adultery laws are rooted in religious doctrines; which should not be the case for laws in a secular state. Historically, in most cultures, laws against adultery were enacted only to prevent women—and not men—from having sexual relations with anyone other than their spouses, with adultery being often defined as sexual intercourse between a married woman and a man other than her husband. Among many cultures the penalty was—and to this day still is, as noted below—capital punishment. At the same time, men were free to maintain sexual relations with any women (polygyny) provided that the women did not already have husbands or "owners". Indeed, בעל (ba`al), Hebrew for husband, used throughout the Bible, is synonymous with owner. These laws were enacted in fear of cuckoldry and thus sexual jealousy. Many indigenous customs, such as female genital mutilation and even menstrual taboos, have been theorized to have originated as preventive measures against cuckolding. This arrangement has been deplored by many modern intellectuals. Opponents of adultery laws argue that these laws maintain social norms which justify violence, discrimination and oppression of women; in the form of state sanctioned forms of violence such as stoning, flogging or hanging for adultery; or in the form of individual acts of violence committed against women by husbands or relatives, such as honor killings, crimes of passion, and beatings. UN Women has called for the decriminalization of adultery. Human rights organizations have stated that legislation on sexual crimes must be based on consent, and must recognize consent as central, and not trivialize its importance; doing otherwise can lead to legal, social or ethical abuses. Amnesty International, when condemning stoning legislation that targets adultery, among other acts, has referred to "acts which should never be criminalized in the first place, including consensual sexual relations between adults". Salil Shetty, Amnesty International's Secretary General, said: "It is unbelievable that in the twenty first century some countries are condoning child marriage and marital rape while others are outlawing abortion, sex outside marriage and same sex sexual activityeven punishable by death." The My Body My Rights campaign has condemned state control over individual sexual and reproductive decisions; stating "All over the world, people are coerced, criminalized and discriminated against, simply for making choices about their bodies and their lives".

Жалпы

Әртүрлі себептермен, некеге тұратын көптеген жұбайлар адалдыққа үміт етеді. Зина, көбінесе сенімді бұзу және неке рәсімі кезінде берілген уәденің орындалмауы деп қарастырылады. Зина екі жұбайдың да эмоционалдық жарақатына себеп болып, көбінесе ажырасуға әкеп соғады. Зина кейбір діни немесе әлеуметтік топтардан жаңғырыққа ұшыратуы мүмкін. Зина сонымен қатар, қатыстырылған адамда кінә сезімі мен қызғаныш тудыруы мүмкін. Кейде бұл "үшінші тұлға" ажырасуға (ашық немесе жасырын түрде) ынталандыруы мүмкін. Егер адалсыздық жасаған жұбай ажырасуға баруға уағда берсе, бірақ содан кейін ойын өзгертетін болса, үшінші тұлға алданып қалғандай сезінуі мүмкін. Олар кінә сезімімен жеке қалғандықтан, сүйіктілеріне деген құштарлығын жалғастыра береді, қарым-қатынасты ашуға тырысады немесе сирек жағдайларда зорлық-зомбылыққа немесе басқа да қылмыстарға барады. Ажырасу мен балалардың болашақта қиындықтарға тап болуы арасында байланыс бар.

Жыныстық жолмен берілетін инфекциялар

Кез келген жыныстық қатынас сияқты, некеден тыс жыныстық қатынас та жыныстық жолмен берілетін инфекциялардың (ЖЖБИ) некеге енуіне мүмкіндік жасайды. Көптеген некедегі жұбайлар тұрақты түрде тосқауылдық контрацепция қолданбайтындықтан, әйел немесе ерлігінің қорғанышсыз некеден тыс жыныстық қатынасқа баруы арқылы ЖЖБИ жұқтыру қаупі туындайды. Бұл, ЖЖБИ-дің кең таралған аймақтарында халық денсаулығы мәселесіне айналуы мүмкін, бірақ бұл мәселені шешу өте қиын, себебі заңдық және әлеуметтік кедергілер бар. Бұл жағдай туралы ашық сөйлеу, көбінесе неке адалдығын бұзу фактісін мойындауды білдіреді, ал мұндай нәрсе белгілі бір мәдениеттерде, әсіресе дінге берілгендерде табу болып саналады. Сонымен қатар, әйелдердің құқықтары шектеулі мәдениеттерде некедегі тосқауылдық контрацепция мәселесін қарастыру қиын: әйелдердің күйеулерімен қауіпсіз жыныстық қатынас (немесе жалпы жыныстық қатынас) туралы келіссөздер жүргізу мүмкіндігі көбінесе шектеулі. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) зорлық-зомбылыққа ұшыраған әйелдердің ЖИТС/АИДС қызбасына шалдығу қаупі жоғары екенін анықтады, себебі олар өз серіктерімен қауіпсіз жыныстық қатынас туралы келіссөздер жүргізуде немесе жұқтырған деп ойласа медициналық көмек алуда қиындықтарға тап болады.

Зорлық-зомбылық

Тарихта әйелдердің неке адалдығын бұзуы жиі зорлық-зомбылыққа, оның ішінде кісі өлтіруге (әйелдің, оның сүйіктісінің немесе екеуінің де күйеуі тарапынан) әкеліп соқтыратын. Бүгінде көптеген елдерде отбасылық зорлық-зомбылық заңмен тыйымдалған. Некедегі опасыздық, әсіресе бұрын, кісі өлтіру немесе шабуыл сияқты қылмыстық айыптамаларға қатысты заңды қорғаныс ретінде пайдаланылып келген. Кейбір заң жүйелерінде, провокация қорғанысы ішінара қорғанысқа немесе провокацияға алмастырылған, ал құрбанның мінез-құлқы жазаны жеңілдету факторы ретінде қарастырылуы мүмкін. Соңғы онжылдықтарда феминистер мен әйелдер құқығын қорғау ұйымдары әйелдерге қарсы құмарлықпен жасалған қылмыстарды толеранттықпен қабылдайтын заңдар мен әлеуметтік нормаларды өзгерту үшін жұмыс істеп келеді. БҰҰ Әйелдері мемлекеттерді құмарлық пен провокацияны қорғау және осыған ұқсас заңдарды қайта қарауға шақырды, сондай-ақ мұндай заңдар әйелдерге қарсы зорлық-зомбылыққа қатысты жазасыздыққа алып келмеуін қамтамасыз ету үшін "заңдарда бұл қорғаныс «намыс», неке адалдығын бұзу, отбасылық зорлық-зомбылық немесе кісі өлтіру сияқты қылмыстарға қатысты емес немесе қолданылмайды» деп нақты көрсетілуі керек" деп мәлімдеді. Еуропа Кеңесінің Министрлер Комитетінің мүше мемлекеттерге әйелдерді зорлық-зомбылықтан қорғау туралы 2002 жылғы №5 ұсынымында мүше мемлекеттер «ерлі-зайыптылық адалдығын отбасылық зорлық-зомбылыққа сылтау ретінде пайдаланудан бас тартуы тиіс» делінген.

Қиындықтар

Қызғаныш көбінесе құмарлықпен жасалатын қылмыстарға себеп болады, ал «Human Rights Watch» ұйымының мәліметінше, олардың динамикасы [намыс үшін жасалатын кісі өлтірулерге] ұқсас келеді, себебі әйелдер ер адам туыстары тарапынан өлтіріледі және осы қылмыстар кешірілуге лайық немесе түсінікті деп есептеледі.

Таштай өлтіру

Таспен атқылау, немесе лапидация, – адамды өлтіргенше ұйымдасқан топтың тас лақтыру арқылы жазалау түріне жататын өлім жазасының бір түрі. Сондай-ақ, сотталған адамды тасты еденнен жеткілікті биіктікте орнатылған платформадан итеру арқылы, құлау салдарынан дереу өлімге алып келуі мүмкін. Таспен атқылау әлі де әлемнің кейбір аймақтарында қолданылып келеді. Соңғы кезде Иран, Сомали, Ауғанстан, Судан, Мали және Пәкістан елдеріндегі рулық соттарда зина жасады деген айыппен бірнеше адамға таспен атқылау жазасы берілді.

Қарақпен жазалау

Кейбір мемлекеттерде зына жасағандарға қамшымен жазалау жаза ретінде қолданылады. Сонымен қатар, бейресми діни соттардың шешімімен соттан тыс қамшы салу оқиғалары да болады. 2011 жылы Бангладеште 14 жастағы қыз тұрмысқа шыққан ер адаммен қарым-қатынаста болды деген айыппен көпшілік алдында қамшыланып қайтыс болды. Оның жазасын ауыл тұрғындары шариғат заңы бойынша белгіледі.

Азғын жұптың серіктестері арасындағы зорлық-зомбылық

Некеде тұрған, некеден тыс қарым-қатынас жасайтын немесе басқа біреуге үйленген адаммен қарым-қатынас құрған адамдар мұндай қарым-қатынастарда зорлық-зомбылыққа ұшырауы мүмкін. Көптеген қоғамдарда адалдық бұзушылық ретінде қарастырылатындықтан, бұл типтегі зорлық-зомбылық туралы хабарлау сирек кездеседі немесе хабарланған жағдайда тергеліп жабылмауы мүмкін; ал кейбір елдерде мұндай зорлық-зомбылық ресми некеде тұрған адамдарды қорғауға бағытталған отбасылық зорлық-зомбылыққа қарсы заңдарға қолданылмайды.

Көркем шығармаларда

Зинақорлық тақырыбы көптеген әдеби туындыларда қолданылған және Анна Каренина, Мадам Бовари, Леди Чаттерлидің ғашығы, "Қызыл әріп" және "Зинақорлық" сияқты танымал кітаптардың негізгі тақырыбы болған. Ол сондай-ақ көптеген фильмдерде де көтерілген.