Зина: Ислам құқығындағы заңсыз жыныстық қатынас

Кіріспе

Исламдық заң термині заңсыз жыныстық қатынасқа қатысты. Зина (زِنَاء) немесе зина (زِنًى немесе زِنًا) – исламдық заң термині, заңсыз жыныстық қатынасқа қатысты. Дәстүрлі заңға сәйкес, зинаға неке бұзушылық, бой беріп жіберу, зорлау, туысқандық жыныстық қатынас және жануарлармен жыныстық қатынас кіруі мүмкін. Зинаны төрт мұсылманның актінің өзіне куәлік етуі, немесе қайтарылмаған төрт рет қайта мойындауы арқылы дәлелдеу керек. Қажетті куәгерлерді ұсынбастан зина жасады деп айыптау қадф (القذف) деп аталады, бұл өзі худуд қылмысы болып табылады. Зина үшін таспен атқылау жазасының заңды түрде орындалған мысалдары өте сирек. 20 ғасырда бірнеше елде енгізілген заңдық реформаларға дейін, зина қылмысын таспен атқылау жазасын қолдану үшін қажетті деңгейде дәлелдеудің процедуралық талаптары іс жүзінде орындалмайтын болды. Зина ислами қозғалыстар мен үкіметтер қоғамдық бұзықшылыққа қарсы айқын сынға қатысты болғандықтан, қазіргі заманда маңызды мәселеге айналды. Нигерияда жергілікті соттар бірнеше таспен атқылау үкімдері шығарды, бірақ олардың барлығы апелляцияда жойылды немесе орындалмады. Пакистанда 1979 жылғы Худуд жарлықтары зорлауды зина санатына енгізіп, зорлауды дәлелдеуді өте қиын етіп, зорлықпен жасалған жыныстық қатынасты мойындаған құрбандарды түрмеге қамауға алып келді. Адам құқықтары ұйымдарының мәліметінше, Сауд Арабиясында да зина үшін таспен атқылау жазасы орындалған.

Ислам жазбалары

Мұсылман ғалымдары тарихи тұрғыдан зинаны Аллаға қарсы жасалған хадуд қылмысы деп қарастырған. Ол туралы Құранда да, Хадистерде де айтылған.

Кіріспе және анықтама

Құран зина туралы бірнеше жерде айтады. Біріншіден, мұсылмандарға зина жасауға тыйым салатын Құранның жалпы ережесі:

Хадистерде зинаның анықтамасы некеден тыс барлық жыныстық қатынас түрлері – енгізілген немесе енгізілмеген – ретінде сипатталған.

Құран

Зина үшін таспен жазалау, яғни үлкен күнә жасағандарға қолданылатын өлім жазасының бір түрі, Құранның канондық мәтінінде есімдері тілмеленбеген. Зина, неке бұзушылық және күйеудің әйеліне немесе қауымның адал әйелдеріне қарсы жасалған жалған айыптауларға қатысты көптеген ережелер "Нұр" сүресінде кездеседі. Бұл сүре зинаға берілетін жаза туралы нақты ережелермен басталады:

Джонатан А.К. Браун айтуынша, "Ниса" сүресінің 4:25 аятында жыныстық қылмыс жасаған құл әйелге еркін әйелге қарағанда екі есе жеңіл жаза беріледі:

«Егер сіздердің біреуіңіз еркін, мүмін әйелге үйленуге шамасы келмесе, онда сіздердің иелігіңіздегі мүмін құл әйелге үйленсін. Алла сіздердің және олардың иманын жақсы біледі. Сіздер бір-біріңізденсіздер. Сондықтан оларды иелерінің рұхсатымен үйлендіріңіздер және оларға адал әйелдерге берілетін құдалықты әділдікпен беріңіздер. Егер олар адал болса, яғни бойын бермейтін және жасырын қарым-қатынас жасай бермейтін болса. Егер олар үйленгеннен кейін зина жасаса, оларға еркін әйелдерге берілетін жазаның жартысы беріледі. Бұл - күнәға ұшыраспаудан қорқатындар үшін. Егер сіздер сабырлы болсаңдар, бұл сіздер үшін жақсы. Алла – Кешірімді және Мейірімді.» Құран 4:25.

Зорлау

Зорлау дәстүрлі ислам мәтіндерінде зина әл-джабр (күштеп жасалған заңсыз жыныстық қатынас) деп анықталған. Мұхаммедтің (ﷺ) заманында зорлау туралы аз ғана хадис кездеседі. Төменде келтірілген ең көп тараған хадис зорлаушыға таспен ату жазасын қарастырады, бірақ зорлау құрбаны үшін ешқандай жаза көзделмеген және төрт куәгер талабы да қойылмайды. Хадистерде еркін немесе құл әйелді зорлау – зина болып есептеледі.

Инцест

Хадис маһрамдар арасындағы жинстік қатынасты (зина биль махарим) тыйымдайды және жаза ретінде өлім жазасын белгілейді. Бірнеше хадис осы көзқарасты қолдайды. Мұхаммед пайғамбардың: «Бұл сіздің сұйықтығыңыз немесе мүшеңіз, қалағаныңізді істей беріңіз», – деген сөзі жеткізілген. Мастурбацияны тыйым салу үшін фиқһ (ислам құқығы) ғалымдары (уламалар) мұсылмандардың өз жыныс мүшелерін заңды жұбайларынан (азважиһимнен) немесе оң қолының меншігіндегілерден басқалардан қорғауы керек деген Құранның (Құран 23:1 6) бұйрығына сілтеме жасаған болуы мүмкін. Малики мазһабының ғалымдары да осылай істеп, мастурбацияны толығымен тыйымдайды. Әбу Бәкр әл-Араби осы амалды шайтанның (шайтанның) енгізгенін айтып, оны жамандыққа толы деп сипаттайды. Шафии мазһабы маликилермен келіседі, ал олардың кейбіреулері мастурбацияны зенаның жеңіл түрі деп санайды.

Айыпталу процесі мен жаза

Ислам заңы бойынша, зина жасағаны үшін ер немесе әйел жазалануы үшін дәлелдер қажет. Олар:

Мұсылман зина жасағанын төрт рет мойындауы керек. Бірақ, егер мойындаған адам жаза орындалу алдында немесе жаза кезінде сөзін қайтарып алса, ол босатылып, бостандыққа шығады. Шын мәнінде, мойындаған адамды мойындауын қайтарып алуға көңіл болады. Дәлелді өмірінде адал болған, толыққанды ересек, төрт мұсылман еркек куәгерлер. Олар заңсыз жыныстық қатынасқа түсіп жатқандарын күмәнданбай, анық көргендерін куәландыруы керек. Олар олардың жеке мүшелерінің "көзге салынатын қаламның құтыға кіргені сияқты" кездескенін көргендерін айтуы керек. Көптеген жағдайлардағы куәгерлерден айырмашылығы, олар заңды түрде де, моральдық тұрғыдан да куәлік беруге міндетті емес, тіпті заңды мәтіндерде олардың куәлік бермегені жақсырақ екені айтылған. Егер куәгерлердің біреуі жаза орындалу алдында куәлігін қайтарып алса, жаза тоқтатылады және куәгерлер жалған айыптау қылмысы үшін жазаланады. Куәгерлер куәлігін мүмкіндігінше ертерек беруі керек. Егер қылмыскер таспен ұрып өлтірілсе, куәгерлер тас лақтыруы керек. Егер жүкті әйел баласының заңсыз қатынастан туғанын мойындаса, онда ол ислам сотында сотталады. Куәгерлер мен мойындаулар болмаған жағдайда, әйел жүкті болғандықтан ғана жазаланбайды. Әйелдер заңсыз жыныстық қатынас жасамай-ақ жүкті болуы мүмкін. Әйел зорлыққа ұшырауы немесе мәжбүрленуі мүмкін. Бұл жағдайда ол қылмыстың құрбаны, емес, жасаушысы. Сондықтан оны тек жүкті болғандықтан жазалауға немесе жаман мінез-құлықпен айыптауға болмайды. Зина үшін төрт куәгердің болуы Құранның 24:11-24:13 аяттарында және түрлі хадистерде көрсетілген. Зина және басқа да хадд қылмыстары бойынша әйелдердің және мұсылман емес адамдардың куәлігі қабылданбайды. Егер біреу мұсылманды зина жасады деп айыптаса, бірақ шариғат сотының алдында төрт ересек, адал еркек куәгерді ұсынбаса, онда ол жалған айыптау (қадф, القذف) қылмысын жасаған болады, оған халық алдында сексен қамшымен жаза беріледі. Осы талаптар зинаны іс жүзінде дәлелдеуді өте қиын етіп қойды. Ислам құқығының кейбір мектептері (фикх) шубха (күмәндану) принципін жасады. Бұл принципке сәйкес, егер қылмыскер жыныстық актінің заңсыз екендігіне күмәнданатын болса, ол хадд жазасын алмауы керек, бірақ судьяның қалауынша жеңілірек жаза алуы мүмкін. Бұл принцип мұндай актілерді заңды деп санамайтынын атап өту маңызды: олар қылмыс болып қала береді және жазалануы мүмкін, бірақ 100 қамшымен соғу немесе таспен ұру жазасына жауапты емес.

A Muslim confesses to zina four separate times. However, if the confessor takes back his words before the punishment is enforced or during the punishment, he/she will be released and set free. The confessor is in fact encouraged to take back their confession. Four free adult male Muslim witnesses of proven integrity. They must testify that they observed the couple engaged in unlawful sexual intercourse without any doubt or ambiguity. They are able to say that they saw their private parts meet "like the Kohl needle entering the Kohl bottle." Unlike witnesses in most other circumstances, they are neither legally nor morally obliged to testify, and in fact legal texts state that it is morally better if they don't. If any of the witnesses take back their testimony before the actual punishment is enforced, then the punishment will be abandoned, and the witnesses will be punished for the crime of false accusation. The witnesses must give their testimony at the earliest opportunity. If the offense is punished by stoning to death, the witnesses must throw the stones. If a pregnant woman confesses that her baby was born from an illegal relationship then she will be subject to conviction in the Islamic courts. In cases where there are no witnesses and no confession then the woman will not receive punishment just because of pregnancy. Women can fall pregnant without committing illegal sexual intercourse. A woman could be raped or coerced. In this case, she is a victim and not the perpetrator of a crime. Therefore, she cannot be punished or even accused of misconduct merely on the strength of her falling pregnant. The four witnesses requirement for zina is revealed by Quranic verses 24:11 through 24:13 and various hadiths. The testimony of women and non Muslims is not admitted in cases of zina or in other hadd crimes. Any witness to or victim of non consensual sexual intercourse, who accuses a Muslim of zina, but fails to produce four adult, pious male eyewitnesses before a sharia court, commits the crime of false accusation (Qadhf, القذف), punishable with eighty lashes in public. These requirements made zina virtually impossible to prove in practice. Some schools of Islamic jurisprudence (fiqh) created the principle of shubha (doubt). According to this principle, if there is room for doubt in the perpetrator's mind about whether the sexual act was illegal, he or she should not receive the hadd penalty, but could receive a less severe punishment at the discretion of the judge. It is important to note that this principle did not mean that such acts were treated as legal: they remained offenses, and could be punished, but they were not liable for the hadd penalty of 100 lashes or stoning.

Шииттер

Зинаның дәлелі ретінде төрт еркек куәгердің куәлігі қажет. Шииттер, егер кем дегенде бір еркек куә болса, алты әйелдің куәлігін де қабылдайды. Барлық куәгерлер осы әрекеттің ең жақын бөлшектерінде, яғни жыныстық қатынас кезінде көрген болуы керек (фиқһ кітаптарында көрсетілгендей, "қолы жете бермейтін таяқ сияқты"). Егер куәліктері талаптарға сай келмесе, олар неке бұзушылық (қадф) үшін сексен қамшымен жазалануы мүмкін. Айыпталушы өзінің кінәсін мойындаса, мойындауды сүннилердегідей төрт рет қайталау керек. Жалғыз әйелдің жүктілігі оның зина жасағанының жеткілікті дәлелі саналады. Шариғат заңдарына бағынатын елдердегі зина және зорлау заңдары жаһандық адам құқықтары бойынша пікірталас тудырып отыр. Ауғанстан түрмелеріндегі жүздеген әйел зорлау мен отбасылық зорлық-зомбылықтың құрбаны болып отыр. 2005 жылы Пәкістанның сот жүйесінде 200 мыңнан астам зина ісі қаралып жатқан. Зинаға қатысты айыптаулар бойынша сотталуды күтіп отырған мыңдаған әйел түрмеде отырғанымен, зорлық-зомбылық туралы хабарлауға да тартыншақтық байқалады, себебі құрбан болған әйел зина үшін айыпталудан қорқады, себебі Пәкістанның жыныстық қатынасқа қатысты заңдары ислами емес. Ислам заңдары бойынша зорлау зина емес және жәбірленуші жазаланбайды. Алайда, 1980 жылдары қабылданған Пәкістан заңнамасы бойынша зорлау зина ретінде қарастырылады және кейде жазаға тартылады. Иран көптеген зина ісін тергеді және 2001 мен 2010 жылдар аралығында айыпталушыларды таспен атқылау жазасын қолданды. Зина заңдары – Исламды реформалау және секуляризациялау мәселелерінің бірі. 20 ғасырдың басында колониалдық кезеңнің ықпалымен көптеген қылмыстық заңдар мен сот жүйелері мұсылман көпшілігіндегі шариғаттан алыстатылды. Керісінше, 20 ғасырдың екінші жартысында тәуелсіздік алғаннан кейін Пәкістан, Малайзия және Иран сияқты бірқатар үкіметтер Исламның қасиетті мәтіндерін дәстүрлі түсіндірумен шариғатқа қайта оралды. Зина және худуд заңдары қайтадан қабылданды және күшіне енгізілді. Қазіргі заманғы адам құқықтарын қорғайтын белсенділер бұл жағдайды Исламдағы гендерлік саясаттың жаңа кезеңі, мұсылман әлеміндегі дәстүршілдік пен модернизм күштерінің арасындағы күрес және гендерлік зорлық-зомбылықты санкциялау үшін Исламның діни мәтіндерін мемлекеттік заңдар арқылы пайдалану деп сипаттайды. Адам құқықтарын қорғайтын белсенділерден өзгеше, ислам ғалымдары мен ислами саяси партиялар "жалпыға бірдей адам құқықтары" туралы пікірлерді мұсылман халқына мұсылман емес мәдениетті таңу, Исламның негізгі мәдени үрдістері мен жыныстық кодекстерін құрметтемеу деп санайды. Зина заңдары худудқа жатады және Аллаға қарсы жасалған қылмыс ретінде қарастырылады. Исламшылар осы қысымды және зина және басқа да заңдарды реформалау ұсыныстарын Исламға қайшы деп есептейді. Халықаралық құқық қорғау ұйымдарының ислами заңдарды реформалау әрекеттері исламшылдардың саяси науқандар кезінде жиналу алаңына айналды.

Again, minimal proof for zina is the testimony of four male eyewitnesses. The Shi'is, however, also allow the testimony of women, if there is at least one male witness, testifying together with six women. All witnesses must have seen the act in its most intimate details, i. e. the penetration (like "a stick disappearing in a kohl container," as the fiqh books specify). If their testimonies do not satisfy the requirements, they can be sentenced to eighty lashes for unfounded accusation of fornication (kadhf). If the accused freely admits the offense, the confession must be repeated four times, just as in Sunni practice. Pregnancy of a single woman is also sufficient evidence of her having committed zina.]] The zina and rape laws of countries under Sharia law are the subjects of a global human rights debate. Hundreds of women in Afghan jails are victims of rape or domestic violence. In Pakistan, over 200,000 zina cases against women, under its Hudood laws, were under process at various levels in Pakistan's legal system in 2005. In addition to thousands of women in prison awaiting trial for zina related charges, there has been a severe reluctance to even report rape because the victim fears of being charged with zina, because of the un Islamic nature of Pakistani laws regarding sexual intercourse. Under Islamic laws, rape is not considered to be zina and no punishment falls on the victim. But rape falls under zina in Pakistani law introduced in the 1980s and sometimes becomes punishable. Iran has prosecuted many cases of zina, and enforced public stoning to death of those accused between 2001 and 2010. Zina laws are one of many items of reform and secularization debate with respect to Islam. In the early 20th century, under the influence of the colonial era, many penal laws and criminal justice systems were reformed away from Sharia in Muslim majority parts of the world. By contrast, in the second half of the 20th century, after respective independence, a number of governments including Pakistan, Malaysia and Iran have reverted to Sharia with traditional interpretations of Islam's sacred texts. Zina and hudud laws have been re enacted and enforced. Contemporary human right activists refer this as a new phase in the politics of gender in Islam, the battle between forces of traditionalism and modernism in the Muslim world, and the use of religious texts of Islam through state laws to sanction and practice gender based violence. In contrast to human rights activists, Islamic scholars and Islamist political parties consider 'universal human rights' arguments as impositions of a non Muslim culture on Muslim people, a disrespect of customary cultural practices and sexual codes that are central to Islam. Zina laws come under hudud seen as a crime against Allah; the Islamists refer to this pressure and proposals to reform zina and other laws as contrary to Islam. Attempts by international human rights to reform religious laws and codes of Islam has become the Islamist rallying platforms during political campaigns.

Танымал мәдениетте

Сорая М. тас атқылау – 2008 жылы парсы тілінде түсірілген американдық драмалық фильм. Ол француз-ирандық журналист Фрейдун Сахабжамның 1990 жылы жарық көрген "La Femme Lapidée" кітабы негізінде, жалған зина айыптауынан туған қате жаза туралы әңгімелейді.