Кіріспе
Жыныстық белсенділіктен бас тарту. Тазалық жүзігін кейбір жастар жыныстық қатынастан аулақ болуға міндеттеніп киеді. Кейбір қоғамдарда некеге дейін жыныстық қатынастан бас тарту әлеуметтік нормалармен, ал кейбір елдерде заңмен талап етіледі. Бұл - ұяттылықтың бір бөлігі. Бас тарту ерікті (адам моральдық, діни, философиялық немесе басқа да себептермен жыныстық белсенділікке түспеуді қалағанда), әлеуметтік жағдайлардың нәтижесінде (ешқандай ықыласты серік таба алмағанда) немесе заңмен міндеттелген (мысалы, некеден тыс жыныстық қатынасқа тыйым салынған елдерде, түрмелерде және т.б.) болуы мүмкін. Нақты бас тарту жүктілікті және жұқпалы аурулардың алдын алады, бірақ бас тартуға тырысудың осы екі жағдайдың да қаупіне әсері шамалы.
[[File:Purity Rings. jpg|thumb|right|Purity rings are worn by some youth committed to the practice of sexual abstinence. Sexual abstinence before marriage is required in some societies by social norms, or by law in some countries. It is a part of chastity. Abstinence may be voluntary (when an individual chooses not to engage in sexual activity due to moral, religious, philosophical, or other reasons), an involuntary result of social circumstances (when one cannot find any willing sexual partners), or legally mandated (e. g. in countries where sexual activity outside marriage is illegal, in prisons etc.). While actual abstinence prevents pregnancy and sexually transmitted infections, attempts at abstinence has little effect on the risk of either.
Некеге дейінгі пәктігі
Көптеген мәдени, этикалық және діни контексттерде некедегі жыныстық қатынас пәктік ұғымына қарсы келмейді. Кейбір діни жүйелер, сондай-ақ бұрынғы заң жүйелері мен қоғамдық нормалар, адамның өзінің жұбайынан басқа біреумен жыныстық қатынасқа түсуіне тыйым салады. Ондай жағдайларда, пәктікті сақтау мақсатында, некеге тұрмаған адамдарға жыныстық қатынастан бас тарту ұсынылған. Пәктік және жыныстық қатынастан бас тарту ұғымдары синоним ретінде қолданылады, олар ұқсас болғамен, әртүрлі мінез-құлық пен шектеулерді қамтиды.
Құқықтық мәселелер
Кейбір елдерде некеден тыс кез келген жыныстық қатынас заңсыз болып табылады. Мұндай заңдар көбінесе дінмен және сол аумақтағы құқықтық және саяси дәстүрлермен байланысты. Заңдар елден елге айтарлықтай өзгеше. Мысалы, Сауд Арабиясы, Пәкістан, Ауғанстан, Иран, Мальдив, Марокко, Мавритания, Катар, Судан, Йемен сияқты елдерде некеден тыс жыныстық қатынастың барлық түрі заңсыз.
Зорлық-зомбылық
Әлемнің кейбір аймақтарында, некеге тұру алдындағы немесе бір жынысты қатынасқа түскен деген күдікпен ұсталған адамдар өз отбасы мүшелері жасаған намыс қылмыстарының құрбаны болуы мүмкін. Сонымен қатар, кейбір жерлерде некеден тыс жыныстық қатынас үшін таспен жазалау да қолданылады.
АҚШ-тағы тек қана жыныстық тәрбие
Тек жыныстық қатынасқа қатысты жыныстық тәрбие – жыныстық қатынастан аулақ болуды үйрететін жыныстық тәрбие түрі. Көптеген басқа жыныстық және репродуктивті денсаулық сабақтарын, әсіресе контрацепция және қауіпсіз жыныстық қатынас туралы ақпаратты жиі қамтымайды. Тек қана жыныстық қатынастан аулақ болуға бағытталған білім беру бағдарламаларының жыныстық белсенділікті кейінге қалдыруға көмектесетіні дәлелденбеген. Мұндай бағдарламалар некеге дейін жыныстық қатынастан аулақ болуды ұсынады және көбінесе контрацепция құралдарын пайдалануды да айыптайды. Ал жан-жақты жыныстық тәрбие контрацепция құралдарын қолдануды, сондай-ақ жыныстық қатынастан аулақ болуды қамтиды. SIECUS сияқты ұйымдар тек жыныстық қатынастан аулақ болу бағдарламаларын «қорқынышқа негізделген» және «жастардың жыныстық мінез-құлқын қорқыныш, ұят және кінә сезімін себу арқылы бақылауға арналған» деп сипаттайды. Автор Джудит Левиннің пікірінше, жыныстық қатынастан аулақ болуды үйретушілер өз хабарларын күшейтуге бейім болуы мүмкін: «Реклама сияқты, ол көріну үшін басқа жарнамалар көбейген сайын өзінің тартымдылығын үнемі арттыруы керек, жыныстық қатынастан аулақ болуды үйрету жынысты одан да қорқынышты етуге және пәктікті одан да тәтті етуге тиіс». Осы сынға қарамастан, федералды үкіметтің қолдауымен АҚШ-та жыныстық тәрбие берудің басты бағыты осы болып табылады, сондықтан қарсыластар жиі былай дейді: жыныстық тәрбие беру тек басқа әдістермен, мысалы, презервативтерді қолдану туралы нұсқаулармен және олардың қолжетімділігімен біріктірілген жағдайда ғана қабылданады. Батыс Еуропаның көптеген елдері одан да жан-жақты шараларды қолданады, ал АҚШ-тағы қызу пікірталасқа қарағанда, жыныстық қатынастан аулақ болу білім беру шарасы ретінде көтерілмейді. 1981 жылы АҚШ федералды үкіметі жасөспірімдерге арналған, некеге дейінгі жыныстық қатынас пен қаламаған жүктілікті болдырмауға бағытталған, тек жыныстық қатынастан аулақ болу бағдарламасын ұсынды. Алайда, Mathematica Policy Research жүргізген соңғы зерттеулер бұл бағдарламаның тиімсіз екенін көрсетті. Сенатор Фрэнк Лаутенберг (Д-НЖ) және өкілдер Барбара Ли (Д-Калифорния) және Кристофер Шейс (Р-Коннектикут) жасқа сай жыныстық тәрбие беруді қолдау үшін «Өмір туралы жауапты білім беру туралы» заң жобасын ұсынды. Бұл бағдарлама жасөспірімдерге жыныстық денсаулық туралы ғылыми негізделген ақпарат беруге бағытталған, осылайша олар жыныстық өміріне қатысты дұрыс шешімдер қабылдай алады. 2006 жылы Джордж Буш әкімшілігі бойдақ ересектерге де некеге дейін жыныстық қатынастан аулақ болуға шақыратын бағдарламаларды енгізу арқылы, жасөспірімдерге арналған бағдарламаларды кеңейтті. Отбасын жоспарлау жақтастары мен зерттеушілер АҚШ-та алғашқы некеге тұру жасының өсуіне байланысты бұл бағдарламаны шындыққа сай емес деп айыптады. 2009 жылы Барак Обама әкімшілігі жыныстық қатынастан аулақ болуға бағытталған білім беруге бөлінетін қаржының көп бөлігін алып тастады және оның орнына ақшаны Жасөспірімдер денсаулығы кеңсесін қаржыландыруға жұмсады, ол дәлелдерге негізделген бағдарламалар арқылы жасөспірімдер жүктілігінің алдын алуға арналған. Ауруларды бақылау және алдын алу орталықтарының мәліметінше, Обама әкімшілігі кезінде 2007 және 2017 жылдар аралығында АҚШ-та жасөспірімдер жүктілігінің көрсеткіші 50%-ға төмендеді.
Танымалдық және тиімділік
ҚЖС-тің пайда болуы жыныстан бас тартуға деген көзқарасты жақсартты. Алайда, Оксфорд университеті 15 000-нан астам адамды қамтыған АҚШ-тың 13 жыныстан бас тарту бағдарламасын қарап шықты, және олар қауіпті жыныстық мінез-құлықты тоқтатпайтынын, немесе қаламаған жүктіліктің алдын алуға көмектеспейтінін анықтады. Басқа зерттеулер көрсеткендей, тек жыныстан бас тарту туралы білім берудің "жыныстық қатынас басталатын жасқа, жыныстық серіктер санына, жыныстан бас тарту деңгейіне, презервативтерді қолдануға, вагинальды жынысқа, жүктілікке және жыныстық жолмен берілетін инфекцияларға (ЖЖИ)" тигізер әсері шамалы. Жақында АҚШ Конгресі де Mathematica Policy Research жүргізген жыныстан бас тарту туралы зерттеуде ұқсас нәтижелерге келді. Қазіргі уақытта, жыныстан бас тарту дегеніміз не – жыныстық қатынастан бас тарту ма, әлде жыныстық мінез-құлықтан бас тарту ма деген мәселелер де бар. Америкадағы "Нағыз махаббат күтеді" сияқты, жасөспірімдерді некеге дейін жыныстан бас тартуға шақыратын қозғалыстарға зор қызығушылық бар, бірақ жыныстық мінез-құлыққа қатысты сауалнамалар ауыздық жыныстың танымал болуы артып келе жатқанын көрсетеді. 2017 жылғы мәліметтер бойынша, "Америкалық жасөспірімдер мен жас ересектер арасында жыныстық жолмен берілетін аурулар мен жүктілік көрсеткіштері басқа да дамыған елдердегі көрсеткіштерге қарағанда жоғары".
Тамақтан аулақ болудың қоғамға әсері
Альфред Кинси американ сексологиясының алғашқы және ең ықпалды тұлғаларының бірі саналады; оның зерттеулері сексологтар мен жалпы халық арасында сексуалдық мәселені тереңірек зерттеуге жол ашқан және әйелдер сексуалдығын азат еткен деп есептеледі. Альфред Кинсидің пікірінше, сексуалдық білімсіздік қоғамда нағыз қиындықтарға әкелді және сексуалдық бостандық, сексуалдық тыйым салуға қарамастан, берік неке мен бақытты өмірдің кілті болды. Кинси тыйым салуды сексуалдық дисфункция деп санады: "Сексуалдық дисфункцияның жалғыз түрлері – сексуалдық қатынастан бас тарту, бойдақ болу және кеш некеге тұру".
Ұзақ уақыт бойы ішімдік ішпеу - өмір салты
Жас буддистік монахтар Тибетте. Кейбір діни ұйымдарда, мысалы джайнизмде, бой тарту міндетті. Өмір бойы (немесе кем дегенде ұзақ мерзімді) қанағат ету, көбінесе философиялық немесе діни аскетизммен байланысты, неке алдындағы ұяттылықтан өзгеше. Қанағат ету көбінесе жыныстық құштарлықты бақылау актісі ретінде қарастырылады. Өзіне үстемдік таныту арқылы, қанағат етушілер өздерінің "жанжалды құштарлықтарын" ұстай алмайтындарға үлгі болады. Кейде қанағат ету материалдық және физикалық әлеммен байланысты болмайтын адамдардың үлкен әлеуметтік дағдысы ретінде қарастырылған. Жыныстық қанағат етуді ұсынатын кейбір топтар мен ұстаздар оны белгілі бір зиялық немесе рухани жағдайға жетудің қажетті құралы деп санайды, немесе ұяттылық адамға қажетті өзін-өзі бақылауға немесе өзін-өзі тануға мүмкіндік береді.
Діндердегі ішімдіктерден аулақ болу
Кейбір діндер пәктікті адал жандардан күтілетін ізгілік деп санайды. Бұл көбінесе үйленбегендердің жыныстық қатынастан бас тартуын және некедегі серігіне адал болуын қамтиды. Кейбір діндердегі белгілі бір топтардың үйленбеуі және мүлдем жыныстық қатынастан аулақ болуы күтіледі. Ондай топтарға индуизм, джайнизм, буддизм және христиан діндерінің әртүрлі бағыттарындағы монахтар, қарындастар және дін қызметкерлері жатады. Аталған діни лауазымдардың пәктігі талап етіледі. Шейкерлер болса, барлық мүшелеріне, тіпті бала тудырудан да бас тартуға дейін, бойжетімдік нысанында пәктікті талап етеді, мысалы кастрация культі сияқты.
Христиандық
Мәсіхшілердің көпшілігі жыныстық қатынастың тек некеде ғана болуы керек деп үйретеді, ал некеден тыс жыныстық қатынастан аулақ болу – қалыпты жағдай саналады. Некеде тұрмаған адамдар арасындағы жыныстық қатынас – адалдықты бұзу немесе күнә болып есептеледі. Ал апостол Пауыл ерлі-зайыптыларға дұға ету үшін уақыт бөлмегеннен басқа, бір-бірінен құрметін аяуды, бас тартпауды кеңес берген. Шығыс православие және Ориент православие шіркеулері некеге дейін тазалықты сақтауды үйретеді. Бірақ тіпті солай болса да, апостол Пауылдың үйретіміне сәйкес, некедегі ерлі-зайыптылар да уақыт-уақыт қанағаттандырудан бас тартуға шақырылады. Дәстүр бойынша, православиелік жұбайлар сейсенбіде (Исаның сатқындыққа ұшыраған күні), жұма күні (Исаның айқышқа шегеленген күні), үлкен мерекелер алдында және төрт ораза кезеңінде (Ұлы ораза, Рождество оразасы, Апостолдар оразасы және Діңгелек оразасы) жыныстық қатынастан аулақ болады. Бұл, сенушілерге «ораза ұстап, дұға етуге уақыт табуға» мүмкіндік береді. Католицизм тазалықты – жыныстық құштарлықты бақылайтын жақсы қасиет деп анықтайды. Некеде тұрмаған католиктер тазалықты жыныстық қатынастан аулақ болу арқылы көрсетеді. Некедегі жыныстық қатынас екі мағынаны сақтайтын болса – біріктіру және ұрпақ жалғастыру – ғана таза болып есептеледі. Сондықтан Католик шіркеуі тіпті некеде де контрацепция қолдануға қарсы. Папа Иоанн Павел II контрацепция туралы айтқанда, оның шіркеу көзінде күнәлі ғана емес, сонымен қатар некелі жұбайларға зиян келтіру қаупі бар екенін де атап көрсетті. Иоанн Павел өмірге ашық болмаса, некедегі сыйлық толыққанды болмайды деді. Дегенмен, Католик шіркеуі әйелдің табиғи цикл кезеңінде бала көтергісі келмейтін жұбайлардың уақытша қанағаттандырудан бас тартуын қолдайды. Бұл – Табиғи отбасы жоспарлауының маңызды бөлігі, ол контрацепциялық шаралардан өзгеше, себебі ол некелік одақтың табиғи тәртібін жасанды тәсілдермен бұзбайды. Католик шіркеуінің контрацепцияға қатысты тұжырымының негізі – Католик шіркеуінің некеге деген көзқарасы, себебі неке – ер және әйел арасындағы жақын адамдық байланыс, онда екеуі бір-біріне толыққанды сыйлықтарын сыйлайды, бір-бірінің игілігі үшін және ұрпақ жалғастыруға ашық өмір сүреді. Методист шіркеуі «барлық адамдар некеде болсын болмасын жыныстық қабілетке ие, бірақ жыныстық қатынас некеде ғана дұрыс деп есептеледі» дегенді үйретеді. Біріккен шіркеу «өз көзқарастарында либералды, әр адам өзінің жыныстық табиғатын қалай білдіру керектігін өзі шешуі керек деп санайды».
Индуизм
Үндістанның Брахмачарья дәстүрінде дене мен сана энергиясын рухани жетілуге жету мақсатында бақылауға ерекше мән беріледі. Ер адамдарда шәует (Вирья) қасиетті саналады, оны сақтау (тек көбею үшін қолданылған жағдайларды қоспағанда) және жоғары тіршілік энергиясына (Оджас) айналдыру, интеллектілік және рухани қабілеттерді дамыту үшін өте маңызды деп есептеледі. Индуистік иконографияда жыныстық және рухани араласу бейнеленген, мысалы, индуистік храмдарда кең таралған фалликалық және вагинальдық бейнелерде, сондай-ақ Қаржурахо және Конарак ортағасырлық храмдарында, онда мыңдаған жұптар түрлі позаларда, тіпті құдайлармен жыныстық қатынаста бейнеленген. Дегенмен, мұндай жыныстық бейнелер еркін жыныстық қатынасқа рұқсат беру ретінде түсінілмейді, керісінше, олар әлемдегі өмірдің ажырамас бөлігі ретінде көбеюді мақтан ету үшін жасалған. Іс жүзінде, ерлер мен әйелдердің некеге дейінгі жыныстық қатынастан аулақ болуы және ұяттылықты сақтауы ұсынылады, бұл дәстүр индуистік мәдениеттерде бүгінгі күнге дейін сақталған.
Ислам діні
Ислам діні некесіз жыныстық қатынасты (зина) тыйым салады. Некеге шамасы келгендердің бәріне күшті түрде үйленуге кеңес беріледі, себебі оның ар-ұятын сақтауға көмектесетіні айтылады. Үйлене алмайтындарға ораза ұстау ұсынылады, ол жыныстық қуатты азайтуға көмектеседі делінеді. Әйелдің менструация кезінде немесе истихадада жыныстық қатынастан бас тарту амалдары орындалады. Ораза ұсталатын күндері таңнан күн батқанға дейін жыныстық қатынастан аулақ болу қағидасы бар, ал ораза кезінде жыныстық қатынасқа қатаң тыйым салынады. Хаж кезінде де жыныстық қатынасқа тыйым салынады, себебі ол ихрамды жояды.
Иудаизм
Яһуди діні некеден тыс жыныстық қатынасқа тыйым салады (бұл зина деп аталады), бірақ бойжеткендік идеалы жоқ. Некеде де әйелдің менструация кезінде және одан кейін ұстану талап етіледі. Әйелдің бала туғыза алмауының (бедеулік) кезінде де күйеуі оған жыныстық қатынастан айыруға құқығы жоқ.
Қатысқан іс-әрекеттер
Кейбір топтар арасында тазалық сақинасын тағу – өзіне және басқаларға жыныстық қатынастан бас тартуды еске салу болып табылады. Жыныстық қатынастан бас тартатындардың кейбіреуі, осы қанағатты сақтау үшін афродизиактардың кері әсер ететін препараттарын қолданады. Тарихи тұрғыдан, кейбір адамдар жыныстық қатынасқа түспеу үшін тазалық белдеуін тағуға белсенді болған. Олар киген адамды зорлаудан немесе құмарлыққа берілуден қорғау үшін қолданылған. Кейбір құрылғылар мастурбацияны болдырмау үшін қосымша мүмкіндіктермен жабдықталған. Тазалық белдеулері ерлер мен әйелдер үшін жасалған, көбінесе тазалықты сақтау мақсатында.
Мастурбация
2010 және 2020 жылдары денсаулыққа зиянды деген желеумен мастурбациядан бас тартуды насихаттау әлеуметтік желілерде миллиондаған қаралым жинады. Кейбір сарапшылар NoFap сияқты мастурбациядан бас тарту форумдарында қалыптасқан еркектік бейнесін зиянды және әйелдерге деген құрметсіздікке ұласатын деп сынады. Дегенмен, тек қана жыныстық қатынастан бас тарту туралы білім берудің, жасөспірімдер арасында жұқпалы сексуалдық аурулардың және жүктіліктің алдын алудағы тиімділігі, толыққанды жыныстық тәрбиеге қарағанда төмен екені дәлелденді.