Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде құрылған, қазіргі кезде жойылған польша әскери бөлімі

"Прусы армиясы" (Armia Prusy) 1939 жылы Польшаға жасалған шабуыл кезінде соғысқан польша армияларының бірі болды. 1939 жылдың жазында Бас қолбасшының негізгі резерві ретінде құрылған бұл армияға генерал Стефан Даб-Бьернацкий басшылық етті. "Прусы" деген сөз польша тілінде Пруссияны білдіреді, бірақ бұл атау тек кодовое атау ретінде қолданылды және бұл армияның операциялары Шығыс Пруссиядан шалқап жатты. Бұл 1939 жылғы басқа польша армияларынан өзгеше, олар өздері құрылған географиялық аймандардың аттарымен аталды. Алғашқыда "Варшава армиясы" деп аталған "Прусы армиясы", Польшаның орталық бөлігіндегі "Прусы" деп аталған фольварк атымен аталды, ол генерал Даб-Бьернацкийдің штабы қызметін атқарды.

Тапсырмалары

"Батыс жоспары" (Plan Zachód, поляктардың мобилизация жоспарының кодолық атауы) бойынша, ол екінші және үшінші толқындарда жұмылдырылған бөлімшелерден құралуы тиіс болды, ал оның басты мақсаты – жақын орналасқан "Лодзь" және "Краков" армияларымен ынтымақтастық. Жаулық қимылдар басталғаннан кейін екі топқа бөлініп жұмылдырылатын болды. Ол 6 жаяу әскер дивизиясы, 1 атты әскер бригадасы және танк батальонынан тұрды. Дайын болған соң, неміс әскерлерінің басты шабуылын тоқтатуға тиіс еді. Армия солтүстік және оңтүстік деп екі топқа бөлініп, Варшаваның оңтүстік-батысында шоғырландырылды (Кильце, Радом және Томашув-Мазовецкий арасындағы үшбұрыш аймағында), себебі маршал Эдвард Смиглы-Рыдз неміс әскерлерінің басты шабуылы Варшаваға, Лодзь арқылы жасалатынына сенімді болды. "Пруссия армиясының" солтүстік тобы Колушки – Лович – Скерневице аймағында шоғырлануы жоспарланған, ал оңтүстік тобы Скаржиско-Каменна – Опочно – Радом қалаларымен белгіленген аймақта орналасқан еді. Жұмылдырылғаннан кейін армия бөлімдері келесі қалаларда орналасуы керек еді: 44-ші И.Д. – Сохачев, 13-ші И.Д. – Регни, 19-шы И.Д. – Томашув-Мазовецкий, Вильно атты әскер бригадасы – Пётркув-Трибунальский, 29-шы И.Д. – Сулейов, 36-шы И.Д. – Опочно, 12-ші И.Д. – Коньске, 3-ші И.Д. – Скаржиско-Каменна, 39-шы И.Д. – Козиенец. Польшаның әскери стратегиялары неміс әскерлерінің "Лодзь" және "Краков" армиялары арасына енуге тырысатынын дұрыс болжады, бірақ неміс әскерлерінің жылдам ілгерілеуін болжауға үлкермеді. Сондықтан, поляк жоспарларында "Пруссия армиясы" 1939 жылдың 14 қыркүйегіне дейін толық жұмылдырылуы керек еді, ал шындығында ол 1939 жылдың 3 қыркүйегінің кешкі сағаттарында дайын болуы керек еді. Польша тарихшылары Чеслав Гжеляк пен Генрик Станьчик жазғандай: "Поляк жоспарлаушылары неміс танктері мен моторизацияланған бөлімшелерінің жылдамдығын дұрыс есептемеді, ал соғысқа қатысты жоспарлар Бірінші дүниежүзілік соғыстың тәжірибесіне негізделген". Польшалықтар өздерінің бөлімдерін жойылып кетпеуі үшін қаншалықты жылдам кері шегіну керектігіне таң қалды. Бұл қате есептеу Лодзь қаласын басып алуға әкелді, бұл Польшаның Висла өзенінен батысқа қарай елін қорғау жоспарына 1939 жылдың қазан айына дейін үлкен соққы болды. Көбірек таң қалдыратыны – бір жылдан кейін француздық тарап та "Польша кестесін" ұстанғаны еді; олар поляк әскерінің қателіктерін көрсеткен және болашақта олардан қалай аулақ болуға болатынын анықтауға арналған есепті оқудан бас тартты. Бұл есеп поляк генералдары дайындап, 1939 жылдың соңында француз және британ тараптарына олардың тілдерінде тапсырды.

Пайдалану тарихы

Солтүстік топ Лодзь және Сиерадз маңында Лодзь армиясын қолдауға, ал оңтүстік топ орталық Висла өзені аймағының қорғанысын дайындап, Краков армиясына көмек көрсетуге тиіс болды. Немістердің жылдам шабуылына байланысты екі топ та жеке-жеке шайқасқа түсті және көптеген бөлімшелер толық жұмылдыруға үлкермеді. Шекара шайқасының жағдайы нашарлағандықтан, Пруссия армиясының жартылай жұмылдырылған бөлімдерін мүмкіндігінше тезірек фронтқа жіберу туралы шешім қабылданды. Поляктардың бастапқы жоспарларында 10-шы моторизацияланған кавалерия бригадасы Пруссия армиясына қарасты болған. 1939 жылдың шілде айының соңында маршал Смиглы-Рыдз бұл бөлімді Краков армиясына ауыстыруға шешім қабылдады. Солтүстік топ Пиотрков және Томашов Мазовецкий шайқастарында (5 қыркүйек – 6 қыркүйек) ауыр зардап шегіп, Висла өзенін кесіп өтуге мәжбүр болды. Оңтүстік топ, одан әлдеқайда нашар ұйымдастырылып, тиімсіз басқарылды, Ілжа шайқасында шайқасты, одан кейін Висладан үзіліп, Радом маңында қоршалып, жойылды (8-9 қыркүйек). Армияның біртұтастығын сақтап қалған немесе неміс шебін бұзып өткен бөлімдері кейін Варшаваны қорғауға қатысты немесе солтүстік-орталық Польшадағы басқа армияларға қосылды.

Ұйым

Армияға генерал Стефан Даб Биернацкий басшылық етті; оның штаб бастығы Томаш Обертинский болды. Биернацкий Солтүстік топтың тікелей қолбасшысы болды; Оңтүстік топқа генерал Станислав Скварчинский басшылық етті. Бірлік Польшалық атауы Командир Ескертулер Армия бірліктері генерал Стефан Даб Биернацкий 39-шы жаяу әскер дивизиясы, 39 Dywizja Piechoty полковник Бруно Олбрихт резерв 44-ші жаяу әскер дивизиясы, 44 Dywizja Piechoty полковник Евгений Зонголовчич резерв Солтүстік топ генерал Стефан Даб Биернацкий 13-ші жаяу әскер дивизиясы, 13 Dywizja Piechoty полковник Владыслав Зубош Калинский 19-шы жаяу әскер дивизиясы 19 Dywizja Piechoty генерал Йозеф Квачишевский 29-шы жаяу әскер дивизиясы 29 Dywizja Piechoty полковник Игнатий Озиевич Виленская кавалериялық бригадасы Wileńska Brygada Kawalerii полковник Константин Друцкий Любецкий 1-ші танк батальоны 1 батальон танктері Оңтүстік топ генерал Станислав Скварчинский 3-ші Легиондық жаяу әскер дивизиясы 3 Dywizja Piechoty Legionów полковник Мариан Туровский 12-ші жаяу әскер дивизиясы 12 Dywizja Piechoty генерал Густав Пашкевич 36-шы жаяу әскер дивизиясы 36 Dywizja Piechoty полковник Михал Островский резерв.