Екінші дүниежүзілік соғыстағы поляк екінші корпусы

Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыс құрамасы. Польшаның II корпусы (Drugi Korpus Wojska Polskiego), 1943–1947 жылдары, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Батыстағы польшалық қарулы күштердің маңызды тактикалық және операциялық бөлімшесі болды. Оған генерал-лейтенант Владислав Андерс басшылық етті және Италия кампаниясында, әсіресе Монте-Кассино шайқасында көзге түсті. 1945 жылдың соңына қарай корпус 100 000-нан астам әскерге жетті.

Тарих

1939-1940 жылдары Польшаны оккупациялаған кеңес үкіметінің депортациялық шараларының құрбандары НКВД-мен тексеріліп, Сібірге түрмеге немесе жер аударылды. 1939 жылдың тамызындағы нацистік-кеңес пактісі 1941 жылдың 22 маусымында Германияның Вермахты КСРО-ға басып кірген кезде тиімсіз болды. 1941 жылдың 14 тамызында поляк-ресейлік әскери келісімге қол қойылғаннан кейін, совет ГУЛАГ-тарынан Польшаның көптеген мыңдаған бұрынғы азаматтарын (украиндықтар мен белорустарды қоса) босату, совет территориясында поляк армиясын құруға мүмкіндік берді. Оның алғашқы қолбасшысы генерал Михал Токаржевский 17 тамызда Совет селосы Тоцкоеде осы әскерді құруды бастады. Жаңа армияны басқару үшін В. Сикорский таңдаған генерал-лейтенант В. Андерс 4 тамызда Мәскеудегі Любянка түрмесінен босатылды. 22 тамызға дейін ол өзінің алғашқы бұйрықтарын бермеді және командир болып тағайындалғанын жарияламады. Бұл әскер келесі екі жылда өсіп, Польшаның II корпусының негізгі бөлімдері мен әскерлерін құрады. Польшаның II корпусы 1943 жылы соғыстың барлық майдандарында одақтастармен бірге күрескен әртүрлі бөлімшелерден құрылды. 3-ші Карпаттық атқыштар дивизиясы Мысыр мен Тобрукта соғысқан кішігірім поляк бөлімшелерінен, сондай-ақ Парсы дәлізі арқылы Совет Одағынан эвакуацияланған Шығыс Польша армиясынан құрылды. Оның құрылуы 1940 жылғы британдық одақтас күштері туралы заңға негізделген, ол Польшаның эмиграциядағы үкіметінің одақтас бөлімшелерін бір майданда топтастыруға мүмкіндік берді. Алайда, британдық жоғарғы басшылығы эмиграциядағы поляк әуе күштерін корпусқа қосуға келіспеді. 1944 жылдың ақпанында Польшаның II корпусы Мысырдан Италияға ауыстырылды, онда ол генерал-лейтенант сэр Оливер Лиздің басшылығымен британдық 8-ші армияның жеке бөлігі болды. 1944-1945 жылдары корпус Италия кампаниясында, 1944 жылдың мамырындағы Монте-Кассино шайқасының төртінші және соңғы кезеңінде, Анкона шайқасында (Оливен операциясы аясында, 1944 жылдың қыркүйегінде Готикалық Желідегі шайқас) және 1945 жылдың наурызында Италиядағы соңғы шабуыл кезінде Болонья шайқасында ерекше көзге түсті. 1944 жылы Польшаның II корпусында шамамен 50 000 сарбаз болды. Келесі үш шайқаста ол ауыр шығындарға ұшырады (Монте-Кассино шайқасының соңғы кезеңінде тіпті тыл бөлімдері де жұмылдырылып, жауынгерлік әрекетке қатысты) және генерал Андерске бөлімдерін кері қайтару ұсынылды. Алайда, Кеңес Одағы Польша үкіметімен дипломатиялық қарым-қатынасты үзіп, поляктарға КСРО-дан шығуға рұқсат бермегендіктен, Андерс жалдау көзінің тек алда екеніне – неміс әскери тұтқындары мен концлагерьлерде екеніне сенді. 1945 жылға қарай жаңа бөлімшелер қосылды, олар негізінен босатылған әскери тұтқындар мен Вермахтқа мәжбүрлеп алынған поляктардан құралды. Бұл корпустың санын шамамен 75 000 адамға дейін арттырды, олардың шамамен 20 000-ы батыста соғысқан басқа поляк бөлімшелеріне ауыстырылды. Соғыстан кейін корпустың дивизиялары 1946 жылға дейін Италияда қолданылды, содан кейін олар Ұлыбританияға жеткізіліп, демобилизацияланды. 1946 жылы Польшаның II корпусының жалпы саны 103 000 адамды құрады. Көптеген сарбаздар эмиграцияда қалды және Ұлыбританияда қоныстанды, бірақ кейбіреулері Канада немесе Австралия сияқты басқа елдерге көшіп, онда иммиграциялық виза алды немесе оралмақ үшін бұрынғы байланыстарын пайдаланды. Корпус жоғары жауынгерлік беделімен ерекшеленді және олармен бірге соғысқан американдық және доминиондық әскерлер тарапынан жоғары бағаланды. Ұлыбританияға қоныс аударғандар Франциядағы Тулон порты және басқа да көптеген порттар арқылы жеткізілді.

Victims of Soviet deportations from occupied Poland in 1939–40 had been processed by the NKVD and sent to prison or exile in Siberia. The Nazi Soviet pact of August 1939 effectively ended on 22 June 1941 when the German Wehrmacht invaded the USSR. The release of many thousands of former citizens of Poland (including Ukrainians and Belarusians) from the Soviet Gulags, following the signing of the Polish Russian Military Agreement on 14 August 1941, allowed for the creation of a Polish Army on Soviet soil. Its first commander, General Michał Tokarzewski, began the task of forming this army in the Soviet village of Totskoye on 17 August. The commander ultimately chosen by Władysław Sikorski to lead the new army, Lieutenant General Władysław Anders, had just been released from the Lubyanka prison in Moscow, on 4 August, and did not issue his first orders or announce his appointment as commander until 22 August. This army grew over the following two years and provided the bulk of the units and troops of the Polish II Corps. The Polish II Corps was created in 1943 from various units fighting alongside the Allies in all theatres of war. The 3rd Carpathian Rifle Division was formed in the Middle East from smaller Polish units fighting in Egypt and Tobruk, as well as the Polish Army in the East that was evacuated from the Soviet Union through the Persian Corridor. Its creation was based on the British Allied Forces Act 1940, which allowed the Allied units of the exiled government of Poland to be grouped in one theatre of war. However, the British High Command never agreed to incorporate the exiled Polish Air Force into the Corps. In February 1944, the Polish II Corps was transferred from Egypt to Italy, where it became an independent part of the British Eighth Army, under Lieutenant General Sir Oliver Leese. During 1944–45, the Corps fought with distinction in the Italian campaign, during the fourth and final Battle of Monte Cassino in May 1944, the Battle of Ancona during Operation Olive (the fighting on the Gothic Line in September 1944), and the Battle of Bologna during the final offensive in Italy in March 1945. In 1944, the Polish II Corps numbered about 50,000 soldiers. During three subsequent battles, it suffered heavy losses (in the final stage of the Battle of Monte Cassino, even the support units were mobilised and used in combat) and it was suggested to General Anders that he withdraw his units. However, since the Soviet Union broke off diplomatic relations with the Polish government and no Poles were allowed out of the USSR, Anders believed that the only source of recruits lay ahead – in German POW camps and concentration camps. By 1945, new units were added, composed mainly of freed POWs and Poles forcibly conscripted into the Wehrmacht. This increased the Corps' strength to around 75,000 men, approximately 20,000 of whom were transferred to other Polish units fighting in the West. After the war, the divisions of the Corps were used in Italy until 1946, when they were transported to Britain and demobilised. The total establishment of the Polish II Corps in 1946 was 103,000. The majority of soldiers remained in exile and settled in Britain, although some elected to settle in other countries such as Canada or Australia, either obtaining immigration visas there or relying on previous ties for repatriation. The Corps had a consistently high fighting reputation and was well regarded by the American and Commonwealth troops with whom they fought. Those that settled in Britain were transported from many ports, including Toulon, France.

Шығындар

Италиялық науқан кезінде поляк ІІ корпусы 11 379 сарбазды жоғалтты. Олардың арасында 2 301 адам қаза тапты, 8 543 адам жарақаттанды, ал 535 адам із-түзсіз жоғалып кетті. Қаза тапқан 2 301 сарбаздың 1 079-ы Монте-Кассино шайқасында қаза болды және қайта құрылған аббаттан бірнеше жүз метр қашықтықта орналасқан Монте-Кассинодағы поляк әскери бейіште жерленген.