Кіріспе

Совет әскери бөлімі, 1944–1945 жылдары Шығыс майданындағы Бірінші поляк армиясы (Pierwsza Armia Wojska Polskiego, 1 AWP деп қысқартылады, сондай-ақ Берлинг армиясы деп те белгілі) – Польша қарулы күштерінің Шығыстағы әскер бөлімі. Ол 1944 жылы Кеңес Одағында, бұрынғы Польша I корпусының негізінде, Польша Халық Армиясының (LWP) құрамында құрылды. Бірінші армия 1945 жылғы қаңтарда Варшаваны, ал 1945 жылғы мамырда Берлинді жаулап алуға әкелген нацистік Германияға қарсы шабуыл кезінде Кеңес 1-ші Белорус майданына бағынып, батысқа қарай жорық жүргізді.

Құрылу

Бірінші армия 1944 жылы Кеңес Одағында, Польша Халық Армиясының (ЛВП) құрамында бұрыннан бар Польша I корпусынан құрылды. 1943 жылдың 10 тамызында Кеңес Одағы Польшаның 1-ші Тадеуш Костюшко атты жаяу әскер дивизиясын корпусқа (Польшаның 1-ші корпусы) дейін кеңейтуге рұқсат берді. Жаңа құрама екі жаяу әскер дивизиясынан, бір артиллерия және бір бронь бригадасынан, бір қолдау және бір әуе полкінен, төрт тәуелсіз батальоннан және қолдау бөлімшелерінен тұрды. 1943 жылдың 12-14 қазан аралығында Польшаның бірінші жаяу әскер дивизиясы Смоленск маңындағы Лениноға шабуыл жасап, күшінің 25 пайызын жоғалтты. Кейін 1-ші Костюшко жаяу әскер дивизиясы Берлинде рейхс-канцелярия мен рейхстаг маңында шайқасты. Соғыстың осы кезеңінде поляк әскерлерінің советтердің батысқа қарай жылжуындағы рөлі айтарлықтай болды, олар 200 000 әскерден құралды; бұл Жуков пен Коневтің Берлинге жасаған шабуылына қатысқан күштердің шамамен он пайызын құрады.

Қызметкерлер

Алғашында Бірінші поляк армиясының құрамына 1939 жылы Польшаға совет әскерлерінің басып кіруі кезінде тұтқынға алынған поляк сарбаздары (Германия Польшаның батысын жаулап алғаннан кейін) және 1939–1941 жылдары совет оккупациясы астындағы Польшадан жер аударылған поляктар енді. Олар армияның майдан желісіндегі негізгі әскери күшін құрады. Дегенмен, Бірінші армияда көптеген совет қызметкерлері де болды, оның ішінде офицерлер мен техникалық мамандардың 39%-ы, ал жоғары шенді офицерлер арасында бұл көрсеткіш 75%-қа жетті. Қызыл Армия Курзон сызығының батысындағы польшалық аймақтарға кірген кезде, сол аймақтардан шақырылғандар да 1944 жылғы 15 тамыздағы Польша Ұлттық Азаттық Комитетінің (Люблин үкіметі) жарлығына сәйкес Бірінші (және Екінші) поляк армиясына қосылды. 1944 жылдың қазан айына дейін Бірінші армияға генерал-лейтенант Зигмунд Берлинг басшылық етті. Оның бірінші орынбасары генерал-лейтенант Карол Сверчевский болды. Полковник Влодзимиер Сокорский – бас саяси офицер. Корпус 1943 жылдың қыркүйегінен бастап жауынгерлік қимылдарға қатысты.

Пайдалану тарихы

Қызыл Армияның басшылығымен жұмыс істеп, ол алғаш рет 1944 жылдың жазында 1-ші Белорусь майданының құрамында Львов-Сандомир операциясының оң жақ қанатында соғысқа түсті. Дęблин және Пулавы маңында Висла өзенін форсировать кезіндегі шайқастарда ерлік көрсетті. 1944 жылдың қыркүйегінде Бірінші армия бөлімдері Варшава көтерілісінің соңғы кезеңдерінде, Варшаваның шығыс Прага ауданы басып алынғаннан кейін Висла өзенін кесіп өткен соң, қызу шайқастарға қатысты, бірақ ауыр шығынға ұшырады. 1945 жылдың қаңтарында Варшаваны толық басып алғаннан кейін Бірінші армия Висла-Одер операциясына қатысты, содан кейін Бидгощ қаласына қарай жылжыды. Поляк Бірінші армиясы Померанияда шайқасты, «Померания қабырғасы» (Pommernstellung) деп аталатын нығайтылған қорғаныс шебін бұзып, наурыз айында Колберг бекінісін – қатты нығайтылған қаланы жаулап алды. Оның бөлімдері солтүстік-шығысқа қарай Гданьск және Кęпа Оксюскаға дейін ілгеріледі. Померания бекіністерін бұзуға арналған шайқастар барысында 1-ші «Варшава» атты әскер бригадасы Шенфельд ауылында поляк атты әскерінің соңғы шабуылын жасады. 1945 жылдың көктемінде 78 556 сарбазды құраған армия Еуропадағы соғыстың соңғы кеңестік шабуылына дайындалу үшін Одер өзеніне қайта орналастырылды. Осы уақытта Польшаның Екінші армиясы да шайқасқа қосылды, екі армияның күштері операцияға қатысқан барлық күштердің шамамен 10% құрады. 16 сәуірде өзеннен өтіп, Берлин шайқасына қатысты. Басқа іс-қимылдармен қатар, 1-ші армияның поляк бөлімдері Хогенцоллерн каналын форсировать етіп, Креммен, Флатов, Паарен және Науэн қалаларына қарай жылжыды. Олар Берлин шайқасына қатысып, әскери жорығын аяқтады. Берлин операциясында Бірінші поляк армиясының құрамында 74 000-нан астам сарбаз болды, бұл Кеңес Одағының 1-ші Белорусь майданының күшінің 7,5% құрады (Поляк Бірінші армиясының сарбаздары ескерілгенде, майданның жалпы саны 980 000-нан астам адамды құрады). Берлин операциясы кезінде Польша Бірінші армиясы 10 400-ден астам сарбазды жоғалтты. 2-ші гаубицалық артиллерия бригадасы мен 1-ші жеке миномет бригадасының қолдауымен 1-ші жаяу әскер дивизиясы Берлинде Техникалық университет және Берлин зообагына жақын Тиергартеннің оңтүстік-батыс жағында шайқасты. Армия соғыстан кейін 1945 жылдың 22 тамызында таратылды. Оның құрамына кірген бөлімдер жаңадан құрылған Польша Халық Республикасының қарулы күштерінде қызмет етті.

Ұйым

1-ші поляк армиясы Қызыл Армияның ұрыс құрамының негізгі бөлігін құрайтын басқа да стандартты, көп мақсатты армияларға өте ұқсас еді. Онда жаяу әскер бөлімдері мен артиллерия, сондай-ақ басқа да қолдаушы әскер түрлері жақсы үйлесім тапқан. Оның броньдық мүмкіндіктері айтарлықтай нашар болды және тек бір танк бригадасынан тұрды. 1945 жылдың 1 мамырындағы жағдайы бойынша әскер құрамы 74 530 адамды құрады, бұл американдық жаяу әскер корпусына шамамен тең болатын.