Кіріспе

Аргентина мен Ұлыбритания арасындағы аумақтық дау

Фолкленд аралдарының (lang es) егемендігі Аргентина мен Ұлыбритания арасында даулы. Ұлыбританияның егемендік алғаны 1690 жылға дейін барып жетеді, олар аралдарға алғаш рет қонған кезде, ал Ұлыбритания 1833 жылдан бері архипелагқа іс жүзінде егемендікті үздіксіз жүзеге асырып келеді. Аргентина бұл талапты ұзақ жылдар бойы даулап келеді, себебі 1833 жылға дейін аралдарды бірнеше жыл бақылап келді. Дау 1982 жылы Аргентинаның аралдарға басып кіруімен және Фолкленд соғысының басталуымен күшейді.

Фактикалық бақылаудың уақыт жобасы:
Сәуір 1764 – Ақпан 1767 Франция Корольдігі
Қаңтар 1765 – Шілде 1770 Ұлыбритания Корольдігі
Ақпан 1767 – Шілде 1811
Қыркүйек 1771 – Мамыр 1774 Ұлыбритания Корольдігі
Қаңтар 1811 – Тамыз 1829 Белгісіз
Тамыз 1829 – Желтоқсан 1831
Желтоқсан 1831 – Қаңтар 1832
Қаңтар – Желтоқсан 1832 Белгісіз
Желтоқсан 1832 – Қаңтар 1833
Қаңтар – Тамыз 1833 Ұлыбритания және Ирландия Біріккен Корольдігі
Тамыз 1833 – Қаңтар 1834 Белгісіз
Қаңтар 1834 – Сәуір 1982
Сәуір – Маусым 1982 Аргентина
Маусым 1982 – қазіргі уақытқа дейін

Фолкленд аралдарының тұрғындары басым көпшілігі британдық болып қалуды қалайды. Фолкленд соғысындағы Ұлыбританияның жеңісінен кейін, оларға 1983 жылғы Британдық ұлттығы (Фолкленд аралдары) заңы бойынша толық британдық азаматтық берілді.

Француз қонысы

Франция Фолкленд аралдарында тұрақты қоныс салған алғашқы ел болды, 1764 жылы француз саяхатшысы Луи Антуан де Бугенвилл Шығыс Фолклендте Порт-Сен-Луиді негіздеді. Француз колониясы шағын бекініс және 250-ге жуық халқы бар бірнеше елді мекендерден тұрды. Аралдар бретондық Сент-Мало портының құрметіне Îles Malouines деп аталды, және бұл атау француз тілінде бүгінге дейін қолданылады. 1766 жылы Франция аралдарды Испанияға беруге келісті, Испания Бугенвиль мен Сент-Мало компаниясына қоныс салуға кеткен шығындарын өтеді. Франция Испаниядан Порт-Луидегі колонияны сақтап тұруын талап етті, осылайша Ұлыбританияның аралдарға құқық талап етуіне жол бермеуді көздеді, және Испания осы талапқа келісті.

Испанияның қонысы

1493 жылы папа Александр VI «Интер каэтера» деген жарлық шығарып, Жаңа әлемді Испания мен Португалия арасында бөлді. Келесі жылы осы елдер арасындағы Тордесильяс шарты екі елді бөліп тұратын шекараның Кабо-Верде аралдарынан батысқа қарай 370 лига қашықтықта болуын бекітті. Фолкленд аралдары осы шекараның батыс (Испания) жағында орналасқан. Испания Фолкленд аралдарының 1713 жылғы Утрехт шартында Америкадағы Испания империясының шекараларын белгілеген ережелерге сәйкес иелік етілгенін мәлімдеді. Алайда, шартта Испанияның Испан мұрагерлік соғысына дейін Америкадағы иелігінде болған аумақтарды қайтару ғана уәделенген. Фолкленд аралдары сол кезде Испанияның иелігінде болған жоқ және шартта олар туралы ештеңе айтылмаған. Испания аралдардағы британдық және француздық колонияларын анықтағаннан кейін, талапкерлер арасында дипломатиялық жанжал туды. 1766 жылы одақтас болған Испания мен Франция Францияның Порт-Сен-Луисті Испанияға беруіне, ал Испанияның осы қонысқа кеткен шығындарын өтеуіне келісті. Франция Испанияның Порт-Луистегі колонияны сақтап, Ұлыбританияның аралдарға құқық талап етуіне жол бермеуін талап етті, және Испания келісті. Британдықтар 1771 жылы қайта оралды, бірақ 1774 жылы аралдарды тастап кетіп, өздерінің иелігін көрсететін ту мен тақта қалдырды, соның нәтижесінде Испания де-факто билікке ие болды. 1774 жылдан 1811 жылға дейін аралдар Рио-де-ла-Плата вице-корольдігінің құрамында басқарылды. Осы кезеңде аралдарды басқаруға 18 губернатор тағайындалды. 1777 жылы губернатор Рамон де Карассаға Порт-Эгмонттағы қалдықтарды жою туралы бұйрық берілді. Британдық тақташа алынып, Буэнос-Айреске жіберілді. Осы оқиғалар губернатор Пабло Гиллен Мартинесті революциялық күштер континент бойынша тараған кезде Монтевидеоға шақырумен бірге болды. Ол Испанияның егемендігін жариялайтын тақташа қалдырды.

Британдық қоныстар

Британдықтар Фолкленд аралдарына алғаш рет 1690 жылы қонды, капитан Джон Стронг Фолкленд шығанағы арқылы өтіп, осы су жолын сол кездегі Адмиралтействоның бірінші лорды, Фолклендтің 5-ші виконты Энтони Кэридің есімімен атады. Британдықтар аралдарды қоныстандыруға ниеттенді, себебі олардың Хорн мүйісінен өтуге стратегиялық теңіз базасы болу әлеуеті бар еді. 1765 жылы капитан Джон Байрон Сондерс аралына қонды, содан кейін басқа аралдардың жағалауларын зерттеп, архипелагты Ұлыбританияға қаратып алды. Келесі жылы капитан Джон Макбрайд Сондерс аралына оралып, Порт-Эгмонт деп аталған бекініс салды. Кейін британдықтар 1764 жылы құрылған Порт-Сен-Луистегі француз колониясын тапты, осымен алғашқы егемендік дауы білдірілді. Үлкен күштерге тап болған британдықтар Порт-Эгмонттан қуылды. Бір жылдан кейін британдықтар аралдар үшін соғыс жариялау туралы мәлімдеме жасағаннан кейін колония қайта жаңғыртылды. Олар аралдардың үстінде британдық егемендікті бекітетін тақта қалдырды. Британдық министрдің іскерлік өкілі сэр Вудбайн Пэриштен кепілдік алғаннан кейін Верне британдықтарға өз кәсібінің жағдайы туралы үнемі есеп берді. Ол британдықтар аралдарға оралған жағдайда британ үкіметі оның қонысын өз қорғауына алғанын қалағанын білдірді; Пэриш бұл тілегін Лондонға жеткізді. Балық аулау мен теңіз жануарларын аулауды реттеуге жасалған әрекеттер АҚШ-пен қақтығысқа әкеліп соқты және 1831 жылы Лексингтонға шабуыл жасалды. Колонияның жағдайы нашарлағаннан кейін, майор Эстебан Местивьерге жазалау колониясын құру тапсырылды, бірақ ол 1832 жылы келгеннен кейін көп ұзамай бүлік кезінде қаза тапты. Местивьердің тағайындалуына наразылық білдіргендерге жауап берілмеді, сондықтан британдықтар британдық билікті қайта орнату үшін әскери эскадрилья жіберді. 1829 жылы Рио-де-ла-Плата біріккен провинцияларының үкіметі Вернетті губернатор етіп тағайындағаннан кейін, Пэриш Буэнос-Айреске наразылық білдірді, ол наразылықты жай ғана мойындады. Верне аралдарда балық аулау мен теңіз жануарларын аулау бойынша эксклюзивті құқықтарды жүзеге асыру ниеті туралы жариялағанда Ұлыбритания тағы да наразылық білдірді. (Америкалық өкіл де осындай наразылық білдірді, ол орнатылған құқықтарды шектеуге наразылық білдірді және АҚШ Рио-де-ла-Плата біріккен провинцияларының аралдардағы юрисдикциясын мойындамайтынын мәлімдеді.) Верне осы кезеңде Пэришқа үнемі есеп беруді жалғастырды. Оның сандық кемшілігі айқын болды, әсіресе оның көптеген экипажы британдық жалдамалылар болды, олар өз отандастарымен соғысуға дайын емес еді. Бірақ 5 қаңтарда күреспей кетіп қалды. Содан бері Фолкленд соғысынан басқа аралдар британдық билік астында қалды. 1833 жылы британдықтар оралғаннан кейін аралдарды колония ретінде дамытуға тырыспады. Бастапқыда жоспарлар Порт-Луисте қалған қоныс аударушыларға, сондай-ақ соғыс кемесінің жыл сайынғы сапарына негізделген. 1833 жылдың наурыз айында Вернеттің орынбасары Мэтью Брисбен "Бигль" кемесінің сапары кезінде "Рапид" атты теңіз кемесімен оралды. Ол қонысты басқарды және Аргентина үкіметінің билігін нығайтуға тырыспаған жағдайда Вернеттің бизнес мүдделерін дамытуға шақырылды. Аргентиналықтар британдықтар оралғаннан кейін Пуэрто-Луис халқы қуылғанын мәлімдеді, бірақ тарихи жазбалар қоныстың тек төрт мүшесі ғана кетуді таңдағанын көрсетеді. 1833 жылдың тамызында гаучолар өлтірілгеннен кейін Фолкленд аралдары Вернеттің колониясының қалған азаматтарымен әскери бекет ретінде басқарылды. Бірінші британдық резидент, лейтенант Смит 1834 жылы тағайындалды және оның басшылығымен және бастамасымен қоныс жаңадан гүлденді. Лейтенант Смиттың жоғары офицері сауданы ынталандыратын Корольдік теңіз күштерінің офицерлеріне ықылас танытпады және Смитті сөкпеді. Смит отставкаға кетіп, кейіннен қоныстың тоқырағанын байқады. 1841 жылы генерал Росас Лондон қаласындағы Барингс банкіне қарызды өтеу үшін Аргентинаның кез келген аумақтық талаптарынан бас тартуды ұсынды. Британ үкіметі бұл ұсынысты елемеуді жөн көрді. Ұлыбританияда 1832 жылғы реформа туралы заң дауыс беру құқығын көбірек британдық азаматтарға, соның ішінде Оңтүстік Америкадағы нарықтарды ашуда экономикалық мүмкіндік көретін еркін сауда саудагерлеріне берді. Британ сауда кеңесі жаңа колонияларды құруды және олармен сауда жасауды өндіріс орындарын кеңейтудің жолы деп қарастырды. Сыртқы істер және отарлау кеңсесі Фолкленд аралдарын осы колониялардың бірі ретінде қабылдауға келісті, егер басқалардың отарлауын болдырмау үшін болса. 1840 жылдың мамырында Фолкленд аралдарында тұрақты колония құрылды. 1842 жылы британдық отарлық әкімшілік құрылды. Бұл 1908 жылы кеңейтілді, осымен 1775 жылы талап етілген Оңтүстік Джорджия және 1820 жылы талап етілген Оңтүстік Шетланд аралдарымен қатар, Ұлыбритания Фолкленд аралдарының оңтүстігіндегі Антарктиканың үлкен бөлігіне бір жақты егемендік жариялады, соның ішінде Оңтүстік Сандвичи аралдары, Оңтүстік Оркней аралдары және Грэхем Жері, оларды Фолкленд аралдарының тәуелділіктеріне біріктірді. 1850 жылы Арананың оңтүстік шарты, басқаша айтқанда, Келісім шарты Ұлыбритания мен Аргентина арасында қол қойылды. Аргентина бұл даудың екі жағындағы бірнеше авторлар Аргентинаның наразылық білдірмегендігімен және Фолкленд аралдары туралы наразылық білдіруді тоқтатуымен өзінің талабынан жасырын түрде бас тартқанын айтты. 1849 жылдың желтоқсаны мен 1941 жыл аралығында Фолкленд аралдары Конгреске президенттік хабарламаларда есімдері жоқ болды. 1959 жылы Антарктика шарты жүйесі енгізілгеннен кейін Фолкленд аралдарының тәуелділіктері Оңтүстік Джорджия мен Оңтүстік Сандвичи аралдарына дейін қысқартылды. 60-шы параллельдің оңтүстігіндегі аумақ Антарктиканың британдық аймағына біріктірілді, ол Аргентинаның (Аргентиналық Антарктика) және Чилидің (Чили Антарктика провинциясы) талаптарымен келіспейді. 1976 жылы британдық үкімет Фолкленд аралдарының болашағы туралы зерттеу тапсырды, ол аралдардың өзін-өзі қамтамасыз ету қабілетін және экономикалық даму әлеуетін қарастырды. Зерттеуді Антарктиканы зерттеуші Эрнест Шеклтонның ұлы лорд Шеклтон басқарды. Аргентина зерттеуге ашуланып, лорд Шеклтонға Аргентинадан аралдарға баруға рұқсат бермеді, британдықтарды оны аралдарға тасымалдау үшін Корольдік теңіз күштерінің кемесін жіберуге мәжбүр етті. Жауап ретінде Аргентина Ұлыбританиямен дипломатиялық қарым-қатынасты үзіп жіберді. Аргентиналық әскери кемесі кейінен Шеклтон Оңтүстік Джорджияда әкесінің қабіріне барғанда оны тасымалдаған кемеге оқ атты. Шеклтонның есебі көрсеткендей, көптеген адамдардың сенгенінің керісінше, Фолкленд аралдары экономикалық қызметі арқылы профицит өндіреді және британдық көмекке тәуелді емес. Алайда есеп аралдардың айналасындағы сулардағы кез келген табиғи ресурстарды пайдаланудан, әсіресе экономикалық өсімді одан әрі дамыту қажеттігін атап өтті.

Аргентинаның елді мекендері

Аргентина 1816 жылы Испаниядан тәуелсіздігін жариялады, бірақ оны ірі державалардың ешқайсысы мойындамады. Ұлыбритания 1823 жылғы 15 желтоқсанда Аргентинаның тәуелсіздігін «Буэнос-Айрес провинциясы» ретінде бейресми түрде таныды және 1825 жылғы 2 ақпанда ресми түрде мойындады, бірақ АҚШ сияқты, жаңа мемлекет талап еткен аумақтың толық көлемін мойындамады. 1820 жылдың қазан айында америкалық капер полковник Дэвид Джуетттің басқаруындағы фрегат «Heroína» сегіз айлық сапардан кейін Пуэрто-Соледадқа келді, ал оның экипажының көп бөлігі скорбут және басқа да аурулардан зардап шекті. Дауыл «Heroína» кемесіне қиындық туғызғаннан кейін Джуетт пираттық жолмен тартып алған «Карлота» атты португалдық кеме суға батып кетті. Капитан кемені тоқтату үшін британдық саяхатшы Джеймс Уэдделлден көмек сұрады. Уэдделл 200-ден астам теңізші мен 40 сарбаздың ғана қызметке жарамды екенін және Джуетт бас көтерілісінен кейін бас-аяғына тапанша ұстап ұйықтағанын хабарлады. 1820 жылғы 6 қарашада Джуетт Ривер-Плейттің Біріккен провинцияларының туын көтеріп, жаңа мемлекет үшін аралдарды иеленуді жариялады. Уэдделлдің мәлімдемесіне сәйкес, Джуеттен алған хатында: «Мырза, мен сізге Оңтүстік Америка Біріккен провинцияларының жоғарғы үкіметі осы аралдарды оларға табиғи түрде тиесілі ел атынан иеленуге маған тапсырған портқа келгенім туралы хабарлауға құрметтімін. Осы міндетімді орындау барысында барлық достық елдерге қатысты ең әділ және сыпайы болуға ниеттенемін. Басты мақсатым – қажеттіліктеріне байланысты аралдарға келуге мәжбүр немесе шақырылғандардың жабдықтау көздерін бекер қырып салуға жол бермеу және қажеттіліктерін ең аз қиындықпен және шығынмен қамтамасыз ету үшін көмектесу. Сіздің көзқарастарыңыз осы бұйрықтарға қайшы келмейтіндіктен және менің ойымша, жеке кездесуден өзара пайда көруге болады, сізді менің кемеме келуге шақырамын, онда сізді қуанышпен күтемін. Сонымен қатар, сізден осы ақпаратты осы аймақтағы басқа да британдық азаматтарға жеткізуіңізді сұраймын. Мен, мырза, сізге адал қызметшіңіз, қолтаңба: Джуетт, Оңтүстік Америка Біріккен провинцияларының Әскери-теңіз күштерінің полковнигі және «Heroína» фрегатының командирі. Көптеген қазіргі заманғы авторлар бұл хатты Джуетт жариялаған мәлімдеме деп есептейді. Бұл жаңалық 1821 жылдың қараша айында АҚШ және Еуропа арқылы Аргентинаға жетті, оқиғадан бір жылдан астам уақыт өткен соң. Келесі жылы аралдарға алғашқы экспедиция келді, ол 1824 жылғы 2 ақпанда Шығыс Фолкленд аралдарына жетті. Автор Мэри Коукелл бұл «сәтсіздікке ұшырады» деп бағалады. Верне Фолкленд аралдарына оралғаннан кейін Пуэрто-Соледад Пуэрто-Луис деп қайта аталды. Буэнос-Айрес үкіметі, генерал Хуан Гало де Лавалле басқаруымен, 1829 жылғы 13 маусымдағы жарлықта Вернені «саяси және әскери қолбасшы» етіп тағайындады. Британдықтар бұған қарсылық білдірді, өйткені Аргентина аралдармен саяси және экономикалық байланыстарды нығайтуға тырысқан. Верненің алғашқы әрекеттерінің бірі – аралдардағы тырнақ аулауды шектеу, тырнақтардың саны азайып бара жатқандықтан. Бұған жауап ретінде Буэнос-Айрестегі британдық консул бұл қадамға наразылық білдірді және өз үкіметінің талаптарын қайталады. Осы кезеңде аралда туған балалар болды (оның ішінде Верненің қызы Малвина Мария Вернет и Саэз). «Лексингтон» кемесінің капитаны өзінің баяндамасында ол қоныстың оқ-дәрі қоймасын жойғанын және қаруларды істен шығарғанын мәлімдеді; алайда кейіннен рейд кезінде Пуэрто-Луистегі аргентиналық қоныс қиратылғаны хабарланды. Монтевидеоға қайту үшін кетіп бара жатқанда «Лексингтон» кемесінің капитаны аралдарды res nullius (ешкімнің меншігі емес) деп жариялады. Верне 1831 жылы шабуылдан бұрын Буэнос-Айреске оралды және губернатор лауазымынан кетті. Буэнос-Айрес үкіметі уақытша губернатор Эстебан Хосе Франсиско Местивьерді тағайындады. Ол 1832 жылдың қазан айында отбасымен бірге «Саранди» шхунасымен Пуэрто-Луиске келді. Сақтандыру компаниялары Верне Фолкленд аралдарының заңды басқарушысы болғанын, сондықтан тырнақ аулау заңсыз болғанын және олар төлеуге міндетті емес екенін мәлімдеді. Жоғарғы соттың шешімі: АҚШ үкіметі Фолкленд аралдары Буэнос-Айрес егемендігіне кіретін доминиондардың бір бөлігін құрамайтынын және бұл аралдардағы тырнақ балық аулауы АҚШ азаматтары үшін еркін және заңды сауда екенін, сондай-ақ Буэнос-Айрес үкіметінің реттеу, тыйым салу немесе жазалау құзыретінен тыс екенін тұрақты түрде мәлімдеп келеді, сондықтан АҚШ-тың аудандық соты Буэнос-Айрес үкіметінің Фолкленд аралдарына егемендік құқығын басқа дәлелдермен анықтауға құзыретті емес. 1850 жылғы Келісім шарты, сондай-ақ Арананың оңтүстік шарты деп белгілі, аралдар туралы ештеңе айтпады, екі ел арасындағы «достық қарым-қатынасты толығымен қалпына келтіруге» келісті. 1885 жылға дейін басқа наразылықтар болған жоқ, ол кезде Аргентина Фолкленд аралдарын ресми түрде жарияланған картаға енгізді. 1888 жылы Аргентина мәселені төрелікке беру туралы ұсыныс жасады, бірақ британдық үкімет оны қабылдамады. 1940 жылдарға дейін британдық үкімет 1885 жылғы наразылықтан басқа Аргентинаның басқа наразылықтарын мойындамады, бірақ Аргентина үкіметінің ресми ұстанымы «XX ғасырдың бірінші жартысында Аргентинаның кезектегі үкіметтері Ұлыбританияға наразылық білдіруді стандартты тәжірибе етіп алды» дегенді білдіреді. Аргентина үкіметі осы жылдық наразылықтарды анықтамайды, бірақ Роберто Лавер сияқты авторлар «Ұлыбританияға, Аргентина ішінде және халықаралық ұйымдарға жолданған 27 егемендік талабын» мәлімдейді. Халықаралық құқық бойынша, егер егемендік туралы наразылықтар арасында 50 жылдан астам үзіліс болса, аумақтық талаптар әдетте күшін жояды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Британ империясы құлдырады және көптеген колониялар тәуелсіздік алды. Аргентина бұл Фолкленд аралдарына егемендік алу үшін өтінішін ұсынуға мүмкіндік берді деп қарады және БҰҰ-да мәселені көтерді, 1945 жылы БҰҰ-ға қосылғаннан кейін алғаш рет талабын мәлімдеді. Осы талаптан кейін Ұлыбритания Фолкленд аралдарының тәуелділіктері туралы дауды Гаагадағы Халықаралық сотқа (1947, 1948) жіберуді ұсынды. Аргентина әр жолы бас тартты. 1965 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымы Ұлыбритания мен Аргентинаны егемендік мәселесіне бейбіт шешім табу бойынша келіссөздер жүргізуге шақырды, бұл «Біріккен Ұлттар Ұйымының хартасының және Бас Ассамблеяның 1514 (XV) қаулысының ережелерін және мақсаттарын, сондай-ақ Фолкленд аралдарының (Мальвин) халқының мүдделерін ескере отырып» жасалуы керек еді. Келесі 17 жыл бойы екі ел арасында бірқатар келіссөздер өтті, бірақ егемендік мәселесі бойынша келісімге келе алмады. Егемендік талқылары Фолкленд аралдары мен Аргентина арасындағы экономикалық және көлік байланыстарын орнатуда белгілі бір табысқа жеткенімен, аралдардың егемендігі мәселесінде прогресс болған жоқ. 1971 жылғы Коммуникациялық келісімге қол қойылғаннан кейін, Аргентина Фолкленд аралдарына сыртқы байланыстарды қамтамасыз етті, Аргентина әуе күштері Комодоро-Ривадавиядан LADE компаниясына тиесілі Grumman HU 16B Albatross ұшақтарымен аралдардың әуе кеңістігінің оқшаулығын бұзды. 1972 жылы Аргентина тарапынан сұраныс бойынша Ұлыбритания Аргентинаға Стэнлиге жақын уақытша әуе жолағы салуға рұқсат берді. 1972 жылғы 15 қарашада бірінші Fokker F 27 ұшағы келгенімен уақытша ұшу-қону жолағы ашылды, содан кейін аптасына екі рет ұшақтар келді. 1978 жылы Fokker F 28 ұшақтарымен ұшулар жақсартылды, содан кейін...

Фолкленд соғысы

1982 жылғы Фолкленд соғысы аралдардың егемендігі үшін болған ең ірі және ең ауыр қарулы қақтығыс болды. Ол аргентиналық металл жинаушылардың Оңтүстік Джорджияны басып алуынан кейін басталды, олардың арасында аргентиналық теңізшілер де болды. Дегенмен, Ұлыбритания да аралдардағы өзінің қатысуын азайтты, Корольдік теңіз флотының мұзды суды бұзатын кемесін және Оңтүстік Атлантикадағы жалғыз тұрақты өкілдігін алып тастағанын жариялады. 1981 жылғы Ұлыбритания азаматтығы заңы бойынша Ұлыбритания Фолкленд аралдарының тұрғындарына толық британдық азаматтықтан бас тартты. 1982 жылы Аргентинада ауыр экономикалық дағдарыс пен елді билеп тұрған әскери хунтаға қарсы кең ауқымды наразылықтар болды. 2 сәуірде Аргентина Әскери-теңіз күштерінің бас қолбасшысы адмирал Хорхе Аная жетекшілік етіп, операцияның басты ұйымдастырушысы және қолдаушысы ретінде, Аргентинаның біріккен десанттық күштері аралдарға шабуыл жасады. Ұлыбритания дереу Аргентинамен дипломатиялық қарым-қатынасты үзіп, аралдарды қайтару үшін күштер жинауға кірісті. Экономикалық және әскери санкцияларды қолдау мақсатында дипломатиялық күш-жігер күшейді. Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі 502-ші қаулысын қабылдады, онда Аргентина аралдардан күштерін шығаруға және екі тарап та дипломатиялық шешім табуға шақырылды. Тағы бір қаулы атысты тоқтатуға шақырды, бірақ АҚШ және Ұлыбритания оны вето құқығымен қабылдады. Еуропалық қауымдастық Аргентинаның басып кіруін айыптады және оған экономикалық санкциялар салды, бірақ ЕҚ-ның бірнеше мемлекеті осы мәселеде британдық саясатқа қатысты күдік білдірді. Франция мен Батыс Германия да Аргентина әскерилерімен жасалған бірнеше әскери келісімшарттарды уақытша тоқтатты. АҚШ Мемлекеттік хатшы Александр Хейг арқылы келіссөздерді қолдады және бастапқыда бейтарапты сақтады, бірақ Аргентинаға қарсы шабуыл басталған сәттен бастап Ұлыбританияға жеке түрде маңызды материалдық көмек көрсетілді. АҚШ бейбіт келіссөздер сәтсіз аяқталғаннан кейін Ұлыбританияның позициясын ашық қолдады. Британ күштері 1982 жылдың 23 сәуірінде Аргентинаға қарсы шабуылға кірісіп, қысқа мерзімді теңіз шайқасынан кейін Оңтүстік Джорджияны қайта басып алды. Фолкленд аралдарын қайтару операциясы 1 мамырда басталды және 21 мамырда Сан-Карлос шығанағына десант түсірілді. 14 маусымда Аргентина күштері капитуляциялап, аралдардың бақылауы Ұлыбританияға қайтарылды. Содан кейін Корольдік теңіз флотының екі кемесі Оңтүстік Сандвич аралдарына барып, Аргентина әскерилерін Тьюл аралынан қуды, Фолкленд аралдарының тәуелділіктерінде Аргентинаның әскері қалмады.

Соғыстан кейінгі

1982 жылғы соғыстан кейін британдықтар Фолкленд аралдарындағы өздерінің қатысуын күшейтті. RAF Маунт Плезант құрылысы салынды. Бұл аралдарда әскери ұшақтарды орналастыруға мүмкіндік берді және Ұлыбританияның аралдарды жедел түрде күшейту қабілетін арттырды. Әскери гарнизон едәуір ұлғайтылды және Оңтүстік Джорджияда жаңа гарнизон орналастырылды. Корольдік теңіз күштерінің Оңтүстік Атлантикадағы патрульдік қызметі HMS Endurance және Фолкленд аралдарының күзет кемесімен күшейтілді. Осы әскери күшейтумен қатар, Ұлыбритания 1983 жылғы Британдық азаматтығы (Фолкленд аралдары) заңын қабылдады, ол арал тұрғындарына толық британдық азаматтық құқықтарды берді. Британдықтардың аралдарға деген бейілділігін көрсету үшін, Маргарет Тэтчер, Уэльс ханзадасы және ханшайым Александра сияқты жоғары лауазымды британдық шенеуніктер Фолкленд аралдарына сапар жасады. Ұлыбритания Фолкленд соғысы кезінде британдық күштерге көмек көрсеткен Чилимен де байланыстарды жалғастырды. LATAM қазір Mount Pleasant-тен Чилиге тікелей әуе қатынасын ұсынып тұр. 1985 жылы Фолкленд аралдарының тәуелділіктері, сол кезде Оңтүстік Джорджия және Оңтүстік Сандвич аралдары, сондай-ақ Шаг Рокс және Клерк Рокс аралдар тобын қамтыды, жеке британдық теңізден тыс аумақ – Оңтүстік Джорджия және Оңтүстік Сандвич аралдары болып құрылды. 1985 жылғы конституцияға сәйкес Фолкленд аралдары үкіметі (FIG) парламенттік өкілді демократиялық тәуелділікке айналды, губернатор үкімет басшысы және монархтың өкілі болды. FIG мүшелері демократиялық жолмен сайланады және губернатор іс жүзінде рәсімдік тұлға болып табылады. Теориялық тұрғыдан алғанда, 2009 жылғы конституцияға сәйкес губернатор атқарушы билікті жүзеге асыруға құқылы; бірақ іс жүзінде ол өз функцияларын орындағанда Атқарушы кеңеспен кеңеседі. Губернатордың негізгі жауапкершіліктері – сыртқы істер және мемлекеттік қызметтер. Осы конституцияға сәйкес Фолкленд аралдары сыртқы саясаттан басқа барлық мәселелер бойынша өздігінен басқарылады, бірақ FIG Біріккен Ұлттар Ұйымының тарапын жоққа шығару жөніндегі арнайы комитетінде өзін ұсынады, өйткені Ұлыбритания үкіметі енді қатыспайды. 1982 жылдан кейін Ұлыбритания мен Аргентина арасындағы қарым-қатынас шиеленісті болып қалды және дипломатиялық қатынастар 1989 жылы қайта жаңартылды. Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы Ұлыбритания мен Аргентинаны аралдардың болашағын талқылау үшін келіссөздерге қайта оралуға шақыратын резолюция қабылдағанымен, Ұлыбритания аралдардың егемендігі туралы кез келген одан әрі келіссөздерден бас тартты. Ұлыбритания Аргентинаға қару-жарақ экспортын бақылауды да жалғастырды, бірақ 1998 жылы бұл бақылау жеңілдетілді. 1990 жылдары Ұлыбритания мен Аргентина арасындағы қарым-қатынас жақсарды. 1998 жылы Аргентина президенті Карлос Менем Лондонға сапар жасады, онда ол өзінің елінің аралдарға деген талаптарын қайта растады, бірақ Аргентина оларды қайтару үшін тек бейбітшілік жолдарын қолданатынын мәлімдеді. 2001 жылы Ұлыбритания премьер-министрі Тони Блэр Аргентинаға сапар жасады және Ұлыбритания мен Аргентинаның 1982 жылғы соғысқа әкелген келіспеушіліктерін шеше алатынына үміттенетінін айтты. Алайда, сапар барысында егемендік туралы ешқандай әңгіме болған жоқ, ал Аргентина президенті Нестор Киршнер аралдарға егемендік алуды өзінің үкіметі үшін "басты басымдық" деп санайтынын мәлімдеді. Аргентина 2006 жылдың маусым айында балық аулау және мұнай құқықтарына қатысты алаңдаушылықтарды келтіре отырып, өтінішін жаңартты; Ұлыбритания жылдық балық аулау лицензияларын беруден 25 жылдық лицензияға көшті. 2009 жылдың 28 наурызында Ұлыбритания премьер-министрі Гордон Браун Чилиде Аргентина президенті Кристина Киршнермен кездескен кезде аралдардың егемендігі туралы "талқылауға ештеңе жоқ" деді. 2009 жылдың 22 сәуірінде Аргентина БҰҰ-ға 11 жылдық теңіз зерттеулерінің деректеріне сүйене отырып, Фолкленд, Оңтүстік Джорджия және Оңтүстік Сандвич аралдарын және Антарктиканың бір бөлігін қамтитын континенттік шельф аймағына ресми талап қойды. Ұлыбритания бұл талаптарға наразылық білдірді. 2010 жылдың ақпан айында британдықтардың мұнайды бұрғылау жоспарларына жауап ретінде Аргентина үкіметі Фолкленд аралдарына (сондай-ақ Оңтүстік Джорджия мен Оңтүстік Сандвич аралдарына) баратын кемелерге Аргентинаның теңіз суларын пайдалану үшін рұқсат алу қажет екенін жариялады. Британдық және Фолкленд үкіметтері бұл хабарлама аралдардың айналасындағы суларға әсер етпейтінін мәлімдеді. Жаңа шектеулерге қарамастан, Desire Petroleum 2010 жылдың 22 ақпанында аралдардан солтүстікке қарай мұнайды бұрғылауды бастады. 2011 жылы Mercosur блогы Фолкленд аралдарының туын көтеріп жүретін кемелерге порттарды жабуға келісті, ал басқа британдық туы бар кемелерге рұқсат беріле берді. 2013 жылдың наурыз айында Фолкленд аралдарының тұрғындары аумақтың британдық болып қалуы үшін маңызды үлес қосты. Аргентина бұл референдумды мойындамады. Британдық үкімет Аргентинаны және басқа елдерді арал тұрғындарының тілегін құрметтеуге шақырды.

Нотка саунд конгрестері

1789 жылы Ұлыбритания мен Испания Ванкувер аралындағы Нотка бұғазында қоныс табуға тырысты. 1790 жылдың 25 қазанында осы екі мемлекет Нотка бұғазы конвенциясын бекітті. Құпия бапта бұл келісімнің 6-бабында көрсетілген аймақтарда үшінші тараптың қоныс таба алмайтыны айтылды. Испания 1795 жылы конвенциялардан бас тартты, бірақ 1814 жылғы Мадрид шартында олар қайта жаңғыртылды. Сонымен қатар, Оңтүстік Американың шығыс және батыс жағалаулары мен оларға жақын аралдарға қатысты, тиісті мемлекеттер болашақта Испанияның бұрын басып алған жағалау бөліктерінің және жақын аралдардың оңтүстігінде ешқандай құрылыс салмайды деп келісілді; аталған мемлекеттер балық аулаумен байланысты мақсаттар үшін осы жағалаулар мен аралдарға түсуге және тек осы мақсаттарға қызмет ететін шатырлар мен басқа да уақытша құрылыстарды орнатуға құқылы болады. Бұл аралдардың егемендігіне әсер еткені жоқ па деген мәселе даулы. Британдықтар келісім талаптарға әсер етпеді, тек екі тараптың да Испанияның иелігіндегі жағалаулар мен "жақын" аралдарда жаңа құрылыстар салуын шектеді деп санайды. Аргентина "жақын аралдарға" Фолкленд аралдары да кіреді және Ұлыбритания келісімдер арқылы кез келген талабынан бас тартты деп мәлімдейді.

Ұлыбритания

1964 жылы Аргентина үкіметі БҰҰ-да отарланған елдер мен халықтарға тәуелсіздік беру туралы БҰҰ Декларациясын іске асыру мәселесі жөніндегі арнайы комитеттің кіші комитетінде осы мәселені көтерді. Жауап ретінде комитеттегі британдық өкілі Британ үкіметі аралдардың егемендігі мәселесі «келіссөздерге жатпайды» деп мәлімдеді. Арнайы комитеттің баяндамасынан кейін 1965 жылдың 16 желтоқсанында БҰҰ Бас Ассамблеясының 2065 қаулысы қабылданды. Оның кіріспесінде БҰҰ-ның «әлемнің түкпір-түкпірінде отаршылдықты жоюға бағытталған қадірлі мақсаты» айтылып, екі ел де «Фолкленд аралдарының (Мальвина) халқының мүдделерін» ескере отырып, бейбіт шешім табу үшін келіссөздер жүргізуге шақырылды. 1966 жылдың қаңтар айында британдық сыртқы істер министрі Майкл Стюарт Буэнос-Айрес қаласына сапармен келді, онда Аргентинаның аралдарға деген талабы көтерілді. Одан кейін шілдеде Лондонда алдын ала келісімдер өтті, онда британдық делегация Аргентина елшісінің Ұлыбританияның аралдарды басып алуы заңсыз деген ұсынысын «ресми түрде қабылдамады» және арал тұрғындарының келісімінсіз егемендік туралы келіссөздерді жүргізу идеясын жобады. Британдықтардың жақтастары мынадай аргументтер келтіреді: «Өзін-өзі анықтау құқығы – БҰҰ хартасында бекітілген жалпыға ортақ құқық және ол Фолкленд аралдарының тұрғындарына да қатысты». Ұлыбритания Аргентина құрылғанға дейін, 1765 жылы аралдарды иеленді және қоныстандырды. Ұлыбритания 1774 жылы экономикалық қиындықтарға байланысты қонысын тастап кетті, бірақ егемендік құқығын растайтын тақта қалдырды. Аргентинаның аралдарды отарлауға жасаған әрекеттері нәтижесіз болды және британдықтар қоныстанғанға дейін онда тұрғын халық болған жоқ. 1833 жылы аргентиналық гарнизон аралдан қуылды, бірақ азаматтық тұрғындар қалуға шақырылды. Аргентина басшылары 1860 жылдары Аргентина мен Ұлыбритания арасында ешқандай дау болмағанын, ал 1850 мен 1884 жылдар аралығында басылған Аргентина карталарында аралдар Аргентинаның құрамында көрсетілмегенін мәлімдеді.

Халықаралық және өңірлік көзқарастар

Аргентина белсенді дипломатиялық саясат жүргізіп, мәселені үнемі көтеріп, халықаралық қолдау іздеуде. Оңтүстік Америка елдері Аргентинаның ұстанымын қолдап, аймақтық саммиттерде келіссөздерді қайта бастауға шақырды. Қытай Халық Республикасы Аргентинаның егемендік талаптарын қолдап, Аргентинаның Қытай Халық Республикасының Тайваньға қатысты талабын қолдады, ал Тайваньдағы Қытай Республикасы (2013 жылдан бастап) Фолкленд аралдарының британдық егемендігін мойындады. Кеңес Одағы БҰҰ ҚК-нің 502-ші отырысында дауыс беруден тартынса, Ресей президенті Владимир Путин Аргентинаның бұрынғы президенті Кристина Фернандес де Киршнер 2014 жылғы Қырымның мәртебесіне қатысты референдумды айыптаған елдерді сынағаннан кейін Аргентинаның ұстанымына симпатия білдірді. 1964 жылдан бері Аргентина БҰҰ-ның тарапын жою комитетінде өз мәселесін көтеріп келеді, ол дауды шешу үшін жыл сайын диалог өткізуді ұсынады. БҰҰ Бас Ассамблеясы осы мәселе бойынша бірнеше қаулы қабылдады. 1988 жылы Бас Ассамблея екі елдің де Фолкленд аралдарының мүдделерін құрметтеп, БҰҰ Бас Ассамблеясының 1514 қаулысының принциптерін сақтап, дауды бейбіт жолмен шешу үшін келіссөздер жүргізуі керек екенін 1965 жылғы өтінішін қайталады. АҚШ және Еуропалық Одақ Фолкленд аралдарының де-факто әкімшілігін мойындайды және олардың егемендігі мәселесінде бейтарапты сақтайды. Аралдар 2020 жылға дейін, Ұлыбритания Еуропалық Одақтан шыққанға дейін, кейбір салаларда Еуропалық Одақтың заңдарына бағынды. Ұлттар Достастығы 2012 жылғы жылнамасында аралдарды Британдық теңізден тыс аумақ деп тізімдеді. Фолкленд аралдары 1982 жылдан бері Комонвелл ойындарының тоғыз додасында қатысты. Канада ҰАҚ саммитінде арал тұрғындарының өзін-өзі анықтау құқығын қолдайтынын мәлімдеді.