Кіріспе

Free Jimmy (No: Slipp Jimmy fri) – 2006 жылы алғаш рет 2006 жылы норвег тілінде, ал кейіннен 2008 жылы ағылшын тілінде жарық көрген ересектерге арналған анимациялық комедиялық фильм. Фильмнің авторы және режиссері – танымал норвегиялық субмәдениет комикс суретшісі Кристофер Нильсен. Фильмде Нильсеннің қараңғы юморға толы комикс кітаптарының кейіпкерлері бейнеленген. Сюжеті – ересек көрерменге арналған қара комедия, онда әртүрлі ұлттан және ниеттен топтар Норвегияның шұғылалы даласында басқалардан бұрын жолдан тайып, есірткіге тәуелді болған пілді табуға тырысады. Фильмде тәуелділік, есірткі злоумисалдығы, бостандық, табиғат, трагедия, қылмыс, материализм, қалалардың құлдырауы, жануарларға қатыгездік және жануарлардың құқықтары сияқты көптеген тақырыптар қамтылған. Бұл Норвегияның алғашқы компьютерлік анимациялық фильмі. 120 миллион норвегиялық кронадан астам құнмен түсірілген бұл фильм, Макс Манустан кейін Норвегияның ең қымбат фильмі болып табылады. Фильм негізінен норвегиялық өндіріс болғанымен, түсірілімге бірнеше британдық CGI студиясы қатысты. Норвегиялық түпнұсқадағы дауыстауға Кристофер Шау, Ян Селид, Are&Odin, Эгиль Биркеланд, Терье Рагнер, Андерс Т. Андерсен және Микель Гауп қатысты. Британдық комедия жазушысы және актері Саймон Пегг ағылшын тілді елдер үшін сценарий жазды, ол 2008 жылдың 7 қазанында BreakThru Films арқылы DVD форматында шығарылды. 2008 жылғы ағылшын тіліндегі нұсқаның дауыстау актерлері Пеггтің өзі, Вуди Харрелсон, Фил Дэниелс, Джей Симпсон, Джим Бродбент, Джеймс Космо, Дэвид Теннант, Стив Пембертон, Рис Ширсмит, Марк Гетисс, Меган Доддс, Дуглас Хеншалл, Крис Маршалл, Эмилия Фокс, Саманта Мортон, Кайл МакЛахлан және Лиза Максвелл сияқты халықаралық актерлерден құралған. Фильм режиссердің ағасы, туған жерінде танымал рок музыканты Йоахим Нильсенге (1964–2000) арналған, ол көп жыл бойы сәтті тастағаннан кейін есірткіге тәуелділіктен қайтыс болды. Туған елінде жақсы қабылданып, ағылшын тілді елдерде Free Jimmy көбінесе теріс пікірлерге ие болды.

Сюжет

Оригинал фильмдегі оқиғалар толығымен Норвегияда өтеді; фильмнің ағылшын тіліндегі нұсқасында оқиға Ұлыбританиядан басталып, Норвегияда орыс циркімен аяқталады. Түнде Норвегияның Oslo қаласында жануарларды сынақтайтын зертханаға жануарларды азаптау мен бағындыруға қарсы шынайы жауынгерлер (TWAATS) деп аталатын жануарларды қорғаушы вегетариандық белсенділердің тобырлары бұзып кіреді. Алдымен олар кетуден бас тартқан бірнеше қоянды босатып жібереді. Олар тышқандарды босатып, мысықтарды жей бастайды. Олардың үрейін туғызған тағы бір жағдай - олардың иті Карма мысықтарды өлтіреді. Олар өлген жануарларды жерлеп, "жануарларды қанаушы" қоғамнан қайырымдылық жасауға ант береді. Осы уақытта үш ағылшын кокнисі, Odd, Gaz және Flea (норвегиялық нұсқада Odd, Geir және Kælle) есімді әдеттегі қылмыскерлер зертхананың ескірген пәтерде бұзылғаны туралы жаңалықтарды көреді. Олар Рой Арнимен қарыздар болғандықтан, жергілікті Иван деген бандиттен құтылуға тырысады және бұл пайдалы деп санайды, олар келіседі. Алайда, циркке келгеннен кейін, олар Стромовскийдің қабілетсіз және бұзылған екенін, ал бүкіл цирк пайдасыз, бақытсыз және шаршаған жануарларға толы екенін табады. Олар жануарларды ұстап жүретіндер ретінде жұмыс істейді. Жұлдызды аттракцион - "Джимми", ол полициядан қорқатын, жартылай тістерін жоғалтқан және есірткіге тәуелді үлкен еркек пил. Рой Арни Джиммиге жылдамдық береді, сондықтан ол көрермендер үшін жан-жақты өнер көрсете алады, және түнде оны еміндіру үшін оған героин береді. Рой басқаларға Ресей мафиясына тиесілі танкерден миллион фунттан астам құнға жеті килограмм героин ұрлағанын мойындайды, ол циркке қашып кету үшін қосылды. Төрт адам Норвегиядан героинді тымызын әкетуді жоспарлап отыр. Олар Джиммидің артқы жағын кесіп, есірткі салынған қаптарды оның ішіне салып, қайта тігіп тастайды. Рой Арни ақшаға өзінің циркін құруды жоспарлап отыр және Джимми оның арманының кілті деп санайды. Алайда, олар филді ұрлауды жоспарлаған түні, Джиммиге героиннің орнына жылдамдық беріліп, TWAATS ашық қалдырған есіктен қашып құтылады. Фли Жиммиді қууда алдыңғы әйнегі жоқ фургонды ұрлап, оларды мұздаған бау-бақшаға апарады. Ресей мафиясы жалдаған үш лаппа мафиясының мотоциклшілері саамдықтардың дәстүрлі киімдерін киіп, "лаппа мотоциклшілерінің бандасы" болып табылады. Олар героинді іздеп, Рой Арниге кек алу үшін жігіттерді аңдып жүр. Байкерлер олардың әңгімелерін естіп, Джиммиде есірткі сақталғанын біледі және алдымен оны қуып шығуды шешеді. Осы арада, TWAATS оны аңдардың құқықтарын қорғау символына айналдыруды көздеп, қуып жүрді, бірақ екеуі оларды тастап кетті, олар бау-бақшада жаяу жүріп шаршады. Джиммиді сонымен қатар үлкен жануарды атуды қалаған шотландтық үлкен ойын аңшылары (норвегиялық нұсқада trøndere) аңдайды. Төрт маскүнем азиялық америкалық ерлі-зайыптылар тұратын ағаштан жасалған үйді табады, бірақ үш Лаппа мафиясының мотоциклшілері оларды сол жерден тауып, жұпты өлтіреді және төрт маскүнемді Фил Джимидің қайда екені туралы ақпарат алу үшін азаптайды. Жайда, Джимми өлімге жақын және ауруға шалдыққан кезде, қайырымды қайың онымен достыққа түседі және оны суға алып барып, тамақ әкеліп, баспанамен қамтамасыз етеді. Желтоқсанның көмегімен Джимми өз бетімен жүреді. Бірнеше ауыр күннің ішінде Жимми мысықтың көмегімен адамдарды пайдаланудан аулақ табиғатта қалпына келеді. Топтар Джиммиді тапқан кезде, көптеген адамдар өлімге ұшырайды, көбісі қатал, қанды өлімге ұшырайды. Елік аңшыларды алаңдатып, мотоциклшіге қас қағым атқанда, қалған екеуі және белсенді Мариус құлап бара жатқанда граната тастап өлді. Рой Арни Джиммиге есірткі әкелуге тырысады, бірақ ол бас тартады және оларды қорқытады. Джимми мен қасқыр кетуге тырысқанда, Джимми Кармаға тап беріп, оны шашыратып тастайды. Наив, қатты ашуланған, қайғыға батқан белсенді Соня сабырлығын жоғалтады және Джиммиді аңшы мылтықтарының бірімен оның кесіндісіне атып, ішіндегі героин қораптарын ойламаған жерден жарылып, Джиммиді есірткіге тәуелділіктен тез өлтіреді. Соня қорқып, басқа жалғыз тірі қалған белсендімен бірге жүйке бұзылуының ортасында қашады. Асық-судың ішіне түсіп қалғандар Джиммидің денесінен героинді алуға тырысады. Желкендер таспен сүрініп, жер сілкінісін туғызады, бұл Жиммидің денесін көміп, оның өлі денесі пайдаланылмайды. Асық-сулар кетеді. Жігіттің мәйіті қабірге қойылған жерде, алғыштар жылап, күн батып жатқанда жалғыз қашады. Үйлеріне ор�...

Шолу

Фильмнің ағылшын тіліндегі нұсқасының сюжеті норвег тіліндегі түпнұсқадан дерлік еш өзгермеген. Аудио жолы ағылшын дауысымен дубляждалды, заманауи британдық диалогты Саймон Пег жазды, және Пег сценарийге автор ретінде енгізілді. Ол 2008 жылдың 7 қазанында BreakThru Films компаниясы арқылы DVD форматында шығарылды, атқарушы продюсері – Биль Годфри. Норвегия кинотеатрларында көрсетілген түпнұсқадан өзгеше, Free Jimmy ағылшын тілді елдерде тікелей бейнежазба ретінде шығарылды. Ағылшын тіліндегі нұсқада тек аудио өзгертілгенімен, жаңа диалог түпнұсқа норвег фильмiне өзгерістер енгізеді. Мысалы, Рой, Одд, Фли және Баз – Ослолық шығыс тұрғындарының орнына лондондық кокнейлер болып келеді (қызығы, олар солтүстік Лондондағы кокнейлерге ұқсас жұмысшы табының әлеуметтік диалектісіне ие). Дегенмен, фильмнің қалған бөлігі Норвегияда өтеді, себебі лондондықтар Ресей циркiмен саяхаттап сонда барады. Басқа маңызды сюжеттік өзгерістер де көзге түседі, мысалы, басқа кейіпкерлер норвегиялық емес, британдық болып бейнеленеді, ал америкалық стильдегі аңшылар тобы ағылшын тіліндегі нұсқада шотландықтар болып суреттеледі.

Тақырыптар

"Еркін Джимми" көптеген тақырыптарды қамтиды, оның ішінде тәуелділік, есірткіге құмарлық, бостандық, табиғат, трагедия, қылмыс, материализм, қаланың құлдырауы, жануарларға жасалған қатыгездік және жануарлардың құқықтары.

Театрлық көрсетілімдер

Free Jimmy 2006 жылы 21 сәуірде Норвегияда, 2006 жылы 17 қарашада Финляндияда, 2007 жылы 27 сәуірде Швецияда, 2007 жылы 22 қарашада Ресейде, 2008 жылы 17 қазанда Ұлыбританияда және 2010 жылы 28 қаңтарда Нидерландыда көрсетілімге шықты.

DVD-нің Ұлыбританияда шығарылуы

Free Jimmy Ұлыбританияда 2010 жылдың 22 қаңтарында Granada Ventures арқылы DVD форматында жарық көрді.

Кассалық жинақ

"Еркін Джимми" әлем бойынша 2,3 миллион доллар жинады.

Сыни жауап

Free Jimmy Rotten Tomatoes сайтындағы шолуларға негізделген % мақұлдау рейтингісіне ие. Сайттың сын тұжырымы: "Ерекше, дұрыс емес, норвегиялық анимациялық фильм. Кімге арналғаны белгісіз, барлық мақсаттарынан қағылады". The Guardian газетінен Xan Brooks оны "қуанышсыз" деп сипаттады, оны көретіндерді "ақымақ жануарлар" деп атады және "Free Jimmy – жануарларға, әсіресе көрермендерге қатыгездік жасайтын норвегиялық анимация" деп жазды. Көптеген норвегиялық жанкүйерлер жаңа нұсқада оқиғаның тереңдігі жоқ екенін, фильмнің жалпы мағынасы мен бастапқы ирониялық юморы аудармада жоғалып, мақсатты аудиториясы шашыраңқы болғанын атап өтті. Film4-тен Ричард Лак: "Норвегия көп нәрсе үшін тамаша болуы мүмкін, бірақ қазіргі уақытта толықметражды анимация солардың бірі емес" деп жазды. Times (Ұлыбритания) газетінен Джеймс Кристофер фильмді "өте қиын" және "өте жаман" деп атады. Sky Cinema-дан Тим Эванс фильмге бес жұлдыздың біреуін берді және "Піл ешқашан ұмытпайды дейді. Бірақ тіпті ең сақ жануар да осы сәтсіздікті есте сақтаудың ең терең жеріне тығуға тырысады" деп жазды. Independent (Ұлыбритания) газетінен Энтони Куинн де фильмге бес жұлдыздың біреуін берді және "Қашқан пілдің тапқыр бұғымен құрған шағын қарым-қатынасы қызықты, бірақ оны қоршаған ақымақтықтар одан да терең араласуға мүмкіндік бермейді" деп жазды. The London Evening Standard газетінен Дерек Малкольм фильмге бес жұлдыздың екеуін берді және "Бірақ кейіпкерлер тұжырымдаманы дамытпайды. Негізгі анимация да солай" деп жазды. Variety журналынан Лесли Фелперин: "Фильм тым қараңғы, лас және жеткілікті қызықты емес, культты табысқа жеткілікті емес болуы мүмкін" деп жазды. Time Out London журналынан Дерек Адамс Free Jimmy-ге алты жұлдыздың үшеуін берді: "Бұл ересектерге арналған, компьютерлік анимация аса сәтті болмаса да, Disney Pixar стандартына қарсы әсерлі дәрі болып табылады".