Ресейлік құқық қорғаушының құпия істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресі
Mikhail Trepashkin
Михаил Трепашкин – бұрынғы ФСБ полковнигі, 1999 жылғы пәтерлерді жаруды тергеген. "Мемлекеттік құпияны ашқандығы" үшін тұтқындалды, саяси тұтқын деп танылды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Михаил Иванович Трепашкин (Михаил Иванович Трепашкин; 7 сәуір 1957 жылы туған) – ресейлік адвокат және бұрынғы Федералды қауіпсіздік қызметінің (ФСБ) полковнигі. Ол 1999 жылдың қыркүйегінде Дагестан соғысынан кейін болған және Екінші шешен соғысының себептерінің бірі болған ресейлік пәтерлердегі жарылыстарды тәуелсіз түрде тергеуге көмектесу үшін депутат Сергей Ковалев шақырған. Тергеу жүргізіп жатқанда, ол ФСБ-ға қамауға алынып, "мемлекеттік құпияны ашқандығы" үшін төрт жылға бас бостандығынан айырылды. Оның қамауға алынуына бірнеше адам құқықтарын қорғайтын ұйымдар наразылық білдіріп, оны саяси тұтқын деп атады.
Mikhail Ivanovich Trepashkin (Михаил Иванович Трепашкин; born 7 April 1957) is a Russian attorney and former Federal Security Service (FSB) colonel who was invited by MP Sergei Kovalev to assist in an independent inquiry of the Russian apartment bombings in September 1999 that followed the Dagestan war and were one of the causes of the Second Chechen War. During his investigation, he was arrested by the FSB and sentenced to four years' imprisonment for "revealing state secrets". His arrest has been criticized by a number of human rights organizations and he has been called a political prisoner.
КГБ және ФСБ-дағы мансабы
Трепашкин 1984 жылы КГБ-да ұрланған өнер туындыларының астыртын саудасын тергейтін қызметкер ретінде жұмыс істей бастады. 1990 жылдардың басында Трепашкин ФСБ-ның ішкі істер бөліміне ауысып, Николай Патрушевке бағынды. Ол ФСБ офицерлерінің қылмыстық топтармен байланыстарын зерттеді. ФСБ офицерлерінің Чечен бүлікшілеріне сатқан қару-жарақтарымен жүктелген ұшақты ұстағаны үшін медаль алды. 1995 жылы Трепашкин 2009 жылы GQ журналында Скотт Андерсон сипаттаған «Bank Soldi» ісіне қатысты. Трепашкин сол кезде Ресейге қарсы Бірінші шешен соғысында күресіп жатқан чечен көтерілісшісі Салман Радуевке байланысты банктік қорқыту тобына қарсы ФСБ-ның тыңшылық операциясын жүргізіп жатқан. Бұл тыңшылық операция 1995 жылғы желтоқсанда Мәскеудегі «Bank Soldi» филиалына шабуыл жасауға әкелді. Трепашкиннің сөзінше, шабуыл кезінде алаяқтар қолданған тыңдау құрылғылары табылды, олардың сериялық нөмірлері ФСБ немесе Қорғаныс министрлігіне жататын. Сонымен қатар, банк сыртындағы бір көлік тыңдау құрылғыларын бақылап тұрды. Көлікте ФСБ агенты Владимир Романович болды, ол, Трепашкиннің айтуынша, қылмыскерлерге жұмыс істеген. Алайда, ұсталғандардың көпшілігі босатылды. Николай Патрушев Трепашкинді істен алып, оның орнына оған қарсы тергеу бастады. 1997 жылы Трепашкин президент Борис Ельцинге хат жазып, ФСБ-дағы жағдайды және сыбайлас жемқорлықты жария етуге тырысты. Ол ФСБ-дан кетіп, басшылығына сот процесін ұтып, салық полициясына жұмысқа орналасты. 1998 жылғы 17 қарашада өткен баспасөз конференциясында Александр Литвиненко, Виктор Шебалин және ФСБ-ның басқа да мүшелері Борис Березовский мен Трепашкинді өлтіру туралы бұйрық алғанын мәлімдеді. Топ мүшелері бұл бұйрықтың ФСБ-ның URPO деп аталатын Қылмыстық ұйымдарға қарсы күрес бөлімінен келгенін мәлімдеді.
Trepashkin started working for the KGB in 1984 as an investigator of underground trade in stolen art. At the beginning of the 1990s, Trepashkin moved to the Internal Affairs department of the FSB, where he worked for Nikolai Patrushev. He investigated connections of FSB officers with criminal groups. He won a medal for intercepting a plane load of weapons sold by FSB officers to Chechen rebels. In 1995, Trepashkin got involved in the Bank Soldi affair, described by Scott Anderson in a 2009 GQ article. Trepashkin was working on an FSB sting operation against a bank extortion ring linked to Salman Raduyev, a Chechen rebel who was then fighting against Russia in the First Chechen War. The sting resulted in a raid on a Bank Soldi branch in Moscow in Dec 1995. Trepashkin claims that the raid uncovered bugging devices used by the extortionists, whose serial numbers linked their origin to the FSB or Ministry of Defense. Furthermore, a van outside the bank was monitoring the bugging devices. In the van was Vladimir Romanovich, an FSB agent who Trepashkin claims was working for the criminals. However, most of those arrested in the sting were released. Nikolai Patrushev took Trepashkin off the case, and began an investigation of Trepashkin instead. In 1997, Trepashkin wrote a letter to President Boris Yeltsin attempting to bring light to the case and corruption in the FSB. He resigned from the FSB, successfully sued its leadership, and got a job with the tax police. At a press conference on 17 November 1998, Alexander Litvinenko, Victor Shebalin and other members of FSB claimed to have received an order to kill Boris Berezovsky and Trepashkin. The group members claimed that the order came from an FSB department called URPO, the Division of Operations against Criminal Organizations.
Ресейлік пәтердегі бомбалауларды тергеу және қамауға алу
Трепашкинді депутат Сергей Ковалев Ресейдегі пәтерлерді жару оқиғасы бойынша тәуелсіз тергеуге көмектесуге шақырды. Анасы жарылған үйлердің бірінде қаза тапқан екі қарындас Трепашкинді жарылыстарға жарылғыш заттар тасымалдауда айыпталған екі ресейлік мұсылманның ісінде өкілдік ету үшін жалдады. Сотқа дайындалып жатқанда, Трепашкин файлдардан жоғалған күдіктінің сипаттамасын тапқанын айтты. Ол бұл адамның 1995 жылы Мәскеудегі «Солди» банкіне шабуыл жасаған кезде қылмыскерлер үшін жұмыс істеген ФСБ қызметкері Владимир Романович екенін мәлімдеді. Трепашкин куәгерлер ресми тергеу таратып берген екі суреттің біріншісін ғана танығанын айтты. Бұл ресми тергеудің ФСБ-ден қылмыскерлерді жасыру үшін суреттерді өңдегенін көрсетеді. Бірақ Трепашкин өзінің қорытындыларын сотта жариялай алмады. 2003 жылдың 22 қазанында, сот отырысына бір апта қалғанда, Трепашкин заңсыз қару-жарақ иеленгені үшін тұтқындалды. Жаппай сот оны мемлекеттік құпияны ашқаны үшін төрт жылға кесті. Кейіннен апелляциялық сот қару-жарақ иеленгені туралы айыптауды жоққа шығарды, бірақ басқа үкім күшінде қалды. 2005 жылдың қыркүйегінде екі жылдық мерзімінен кейін Трепашкин шартты түрде босатылды, бірақ екі аптадан кейін мемлекет шартты түрде босату туралы шешімге шағымданғаннан кейін қайта тұтқындалды. Трепашкин Ахмез Гочиевқа жатқызылған хатты зерттеді және қаптарды жеткізуді ұйымдастырған Гочиевтің көмекшісі «Капстрой 2000» Кормишин компаниясының вице-президенті болуы мүмкін екенін, ол Вязьма қаласынан шыққан екенін анықтады. Трепашкин күнделікті бронхтық тақымы бар астмамен, қышымамен және жүрек аймағындағы ауырумен күресті, сондықтан оған медициналық көмек қажет болды. Алайда ол Amnesty International ұйымына медициналық көмек көрсетілмегенін, суық изоляторда ұсталғанын және туберкулезбен ауыратын тұтқындармен бірге тасымалданғанын айтты, олар «аузын жаба алмай және басқа жаққа бұрыла алмай бетіңе жөтелді». 2007 жылдың 30 қарашасында Трепашкин төрт жылдық түрме мерзімі аяқталғаннан кейін босатылды.
Trepashkin was invited by MP Sergei Kovalev to assist in an independent inquiry of the Russian apartment bombings. Two sisters whose mother was killed in one of the houses hired Trepashkin to represent them in the trial of two Russian Muslims accused of transporting explosives for the bombings. While preparing for the trial, Trepashkin said he uncovered a trail of a suspect whose description had disappeared from the files. He claimed that the man turned out to be an FSB member named Vladimir Romanovich, the same man he claimed had been working for criminals in the Moscow Bank Soldi raid of 1995. Trepashkin said that a witness identified only the first of the 2 composite images distributed by the official investigation. This implied that the official investigation doctored the composite image to hide the perpetrators from the FSB. But Trepashkin never managed to air his findings in court. On 22 October 2003, just a week before the hearings, Trepashkin was arrested for illegal arms possession. He was convicted by a closed military court to four years for revealing state secrets. An appeal court later overturned the arms possession charge, but the other sentence remained. In September 2005, after serving two years of his sentence, Trepashkin was released on parole, but two weeks later was re arrested after the State appealed the parole decision. Trepashkin investigated a letter attributed to Achemez Gochiyayev and found that the alleged Gochiyayev's assistant who arranged the delivery of sacks might have been vice president of Kapstroi 2000 Kormishin, originally from Vyazma. Trepashkin suffered from asthma with bronchial attacks on a daily basis, itching dermatosis and pain in the area of his heart, and he needed medical treatment. However, he told Amnesty International that he was denied medical treatment, held in a freezing punishment cell, and transported with imprisoned tuberculosis patients who "were coughing right into your face because they were unable to either cover their mouths or turn away." On 30 November 2007, Trepashkin was freed with the expiration of his four year prison term.
Батыс баспасөзінің жариялауы
Трепашкиннің ісі батыс баспасөзінің назарын аударды, адам құқықтарын қорғайтын белсенділердің арасында қызу пікір-таластар тудырды, Amnesty International ұйымы оны тіркеді, АҚШ Мемлекеттік департаменті еске алды және марапатқа ие болған "Сенімсіздік" атты деректі фильмде көрсетілді. Американдық соғыс тілшісі Скотт Андерсон 2009 жылдың қыркүйек айындағы GQ журналы үшін Трепашкинмен сұхбаттары туралы мақала жазды. Бірақ, NPR-дің Дэвид Фолькенфликтің сөзіне сәйкес, Condé Nast басшылығы мақаланың таралуын шектеу туралы тапсырыс берді. Бұл шараларға GQ сайтында мақаланы жариялауға тыйым салу, "Ресей үкіметінің өкілдеріне, журналистерге немесе жарнама берушілерге" АҚШ нұсқасын көрсетпеу, Condé Nast-тың шетелдегі журналдарында мақаланы жарияламау, мақаланы жарияламай және Андерсоннан "Ресейде шығатын кез келген басылымға" таратуды тоқтатуды сұрау кірді.
The case of Trepashkin caught the attention of the Western press, caused an uproar among human rights campaigners, was put on record by Amnesty International, mentioned by the US State Department and featured in an award winning documentary Disbelief. American war correspondent Scott Anderson wrote a story about his interviews with Trepashkin for the September 2009 issue of the GQ magazine. However, according to NPR's David Folkenflik, Condé Nast management gave orders to limit circulation of the story. These included banning the story off of GQ's website, not showing the US issue to "Russian government officials, journalists or advertisers", not publishing the story in any overseas Condé Nast magazines, not publicizing the story, and asking Anderson to not syndicate it 'to any publications that appear in Russia'.
Александр Литвиненко ісіне қатысы
Түрмеден жазған хатында Трепашкин 2002 жылы ФСБ Александр Литвиненконы өлтіру туралы шешім қабылдағанын айтты. Ол сондай-ақ, 2002 жылы ФСБ Мәскеуде Литвиненконың туыстарын өлтіруді жоспарлағанын, бірақ бұл жоспар орындалмағанын мәлімдеді. Трепашкиннің сөзіне қарағанда, жоғары лауазымдағы адамдар мен ФСБ қызметкерлері оны түрмеге жібермеуге уәде берген, егер ол Сергей Ковалев комиссиясынан кетіп, ФСБ-мен "Литвиненкоға қарсы" жұмыс істей бастаса.
In a letter from prison Trepashkin alleged that in 2002 FSB decided to kill Alexander Litvinenko. He also claimed that FSB had plans to kill relatives of Litvinenko in Moscow in 2002, although these have not been carried out. Trepashkin claimed that supervisors and people from the FSB promised not to send him to the prison if only he leaves the Sergei Kovalev commission and start working with the FSB "against Litvinenko".
Түрмеге қамалғаннан кейін
Трепашкин заңгерлік қызметін жалғастырып, адам құқықтарын қорғау қозғалысына қатысады. 2008–2010 жылдары Трепашкин "Ф.А.К.Е.Л.П.О.Р.Т.О.С." ұйымының жетекшісі Юлия Приведеннаяны қорғады, оны билік заңсыз қарулы топ құрды деп айыптап, кейіннен психиатриялық сараптамадан өту үшін ауруханаға жатқызуға тырысты. 2010 жылдың наурыз айында Трепашкин ресейлік оппозицияның Путинге қарсы онлайн манифесті "Путин кетіп қалу керек" дегенге қол қойды.
Trepashkin continues to his work as a lawyer and participates in human rights activism. In 2008–10, Trepashkin defended Yulia Privedennaya, leader of the organization "F. A. K. E. L. P. O. R. T. O. S.", whom the authorities accused of creating an illegal armed formation, and then decided to put in the hospital for a mental examination. In March 2010, Trepashkin signed the online anti Putin manifesto of the Russian opposition "Putin must go".