Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра тізіміне енген Үндістандағы нысан
UNESCO World Heritage Site In India
Әмер форты немесе Амбер форты – Үндістанның Раджастан штатындағы Әмер қаласында орналасқан форт. Әмер – Раджастанның астанасы Джайпурден шамамен 11 километр қашықтықта орналасқан қала. Биік төбеде орналасқандықтан, ол Джайпурдың ең басты туристік орталығы болып табылады. Әмер форты өзінің көркемдік стильдік ерекшеліктерімен танымал. Үлкен қабырғалары, қақпалары мен тас жолдары бар бұл форт Маота көліне қарайды, ол Әмер сарайының негізгі су көзі. Әмер сарайы – раджпут сәулетінің көрнекті үлгісі. Оның кейбір ғимараттары мен жасалған жұмыстарына моғол сәулетінің ықпалы тиген. Қызыл құмтас пен мәрмәрдан салынған, әдемі әрі сәнді сарай төрт деңгейден тұрады, әр деңгейде ауласы бар. Онда Диван-и Аам, яки «Халықты қабылдау залы», Диван-и Хас, яки «Жеке қабылдау залы», Шиш Махал (айна сарайы) немесе Джай Мандир, сондай-ақ Сух Нивас орналасқан. Сух Ниваста сарай ішіндегі судың құлауынан туындаған желдің салқындату әсері арқасында жасанды түрде салқын климат жасалған. Сондықтан Әмер форты Әмер сарайы деп те аталады. Раджа Ман Сингхтің 12 әйелі болғандықтан, ол әр әйелге арналған 12 бөлме жасаған. Әр бөлмеден патшаның бөлмесіне баспалдақ бар еді, бірақ әйелдерге жоғары қабатқа көтерілуге рұқсат берілмеген. Раджа Джай Сингхтің бір ғана әйелі болғандықтан, ол үш ескі әйелдің бөлмесіне тең келетін бір бөлме салған. Бұл сарай, Джайгар фортымен бірге, сол Аравалли тауларының Cheel ka Teela (Бүркіт төбесі) деп аталатын жерінде орналасқан. Сарай мен Джайгар форты бір кешен болып есептеледі, өйткені екеуі де жер асты жолымен байланысты. Бұл жол соғыс кезінде патша отбасының мүшелері мен Әмер фортындағы басқа да адамдардың қауіпсіздікке толы Жайгар фортына қашуға мүмкіндік беретін жол ретінде қарастырылған. Археология және мұражайлар департаментінің бастығы 2007 жылы Әмер сарайына күніне 5000 турист келгенін, ал жалпы саны 1,4 миллион адамды құрағанын хабарлады.
Amer Fort or Amber Fort is a fort located in Amer, Rajasthan, India. Amer is a town with an area of located from Jaipur, the capital of Rajasthan. Located high on a hill, it is the principal tourist attraction in Jaipur. Amer Fort is known for its artistic style elements. With its large ramparts and series of gates and cobbled paths, the fort overlooks Maota Lake, which is the main source of water for the Amer Palace. Amer Palace is great example of Rajput architecture. Some of its buildings and work have influence of Mughal architecture. Constructed of red sandstone and marble, the attractive, opulent palace is laid out on four levels, each with a courtyard. It consists of the Diwan e Aam, or "Hall of Public Audience", the Diwan e Khas, or "Hall of Private Audience", the Sheesh Mahal (mirror palace), or Jai Mandir, and the Sukh Niwas where a cool climate is artificially created by winds that blow over a water cascade within the palace. Hence, the Amer Fort is also popularly known as the Amer Palace. Raja Man Singh had 12 queens so he made 12 rooms, one for each Queen. Each room had a staircase connected to the King’s room but the Queens were not to go upstairs. Raja Jai Singh had only one queen so he built one room equal to three old queen’s rooms. This palace, along with Jaigarh Fort, is located immediately above on the Cheel ka Teela (Hill of Eagles) of the same Aravalli range of hills. The palace and Jaigarh Fort are considered one complex, as the two are connected by a subterranean passage. This passage was meant as an escape route in times of war to enable the royal family members and others in the Amer Fort to shift to the more redoubtable Jaigarh Fort. Annual tourist visitation to the Amer Palace was reported by the Superintendent of the Department of Archaeology and Museums as 5000 visitors a day, with 1.4 million visitors during 2007.
Этимология
Әмер немесе Амбер өзінің атын Чиль-ка-Тила төбесінде салынған Амбикешвар ғибадатханасынан алады. Амбикашвара – Шива құдайының жергілікті есімі. Дегенмен, жергілікті халықтың әңгімелерінде қамалдың аты Ана Құдай Дурганың есімінен шыққан делінеді.
Amer, or Amber, derives its name from the Ambikeshwar Temple, built atop the Cheel ka Teela. Ambikashwara is a local name for the god Shiva. However, local folklore suggests that the fort derives its name from Amba, the Mother Goddess Durga.
География
Әмер сарайы Раджастханның астанасы Джайпур қаласынан шамамен бір шақырым қашықтықта орналасқан Әмер қаласының жанында Маота көліне тікелей кіретін орманды төбеде орналасқан. Сарай 11С ұлттық тас жолының жанында. Қалдықтың кіреберіс қақпасына дейін тар 4WD жолы жетеді, ол форттың Сураж Пол (Күн қақпасы) деп аталады. Қазір туристердің пілдерге мініп барудың орнына фортқа дейін джиппен жүруі көбірек қадірленеді.
Amer Palace is situated on a forested hill promontory that juts into Maota Lake near the town of Amer, about from Jaipur city, the capital of Rajasthan. The palace is near National Highway 11C to Delhi. A narrow 4WD road leads up to the entrance gate, known as the Suraj Pol (Sun Gate) of the fort. It is now considered much more ethical for tourists to take jeep rides up to the fort, instead of riding the elephants.
Ерте тарих
Амбер – Сусават тайпасы билеген Мейна мемлекеті. Кэкил Део Сусаваттарды жеңгеннен кейін Амберді Хохтан кейін Дхундардың астанасы етіп белгіледі. Кэкил Део – Дульхерайдың ұлы еді. Ерте заманда Джайпур мемлекеті Амбер немесе Дхундар деп аталып, бес түрлі тайпаның Мейна басшылары басқарған. Олар Деотидің Баргуржар Раджпут Раджасының қарауында болды. Кейін Качваха ханзадасы Дула Раи Мейнаның тәуелсіздігін жойып, Деолидегі Баргурджарларды жеңіп, Дхундарды толығымен Качваха билігіне көшірді. Амбер бекінісін бастап Раджа Ман Сингх салған. I Джай Сингх 1600 жылдардың басында оны кеңейтті. Келесі 150 жыл бойы үнемі жаңарулар мен қосымшалар жасалды, содан соң Савай Джай Сингх II тұсында 1727 жылы Качвахалар астанасын Джайпурға көшірді. Орта ғасырларда Амер Дхундар деп белгілі болды (батыс шекарасындағы құрбандық тауымен байланысты) және 11-шы ғасырдан бастап Качвахалар биледі. 1037 және 1727 жылдар аралығында астана Амерден Джайпурға көшірілгенге дейін.
Amber was a Meena state, ruled by a Susawat clan. After Kakil Deo defeated the Susawats he made Amber the capital of Dhundhar after Khoh. Kakil Deo was a son of Dulherai. In early times, the state of Jaipur was known as Amber or Dhundhar and was controlled by Meena chiefs of five different tribes. They were under suzerainty of the Bargurjar Rajput Raja of Deoti. Later a Kachhwaha prince, Dulha Rai, destroyed the sovereignty of Meenas and also defeated Bargurjars of Deoli and took Dhundhar fully under Kachwaha rule. The Amber Fort was originally built by Raja Man Singh. Jai Singh I expanded it in the early 1600's. Improvements and additions were made by successive rulers over the next 150 years, until the Kachwahas shifted their capital to Jaipur during the time of Sawai Jai Singh II, in 1727. In the medieval period, Amer was known as Dhundar (meaning attributed to a sacrificial mount in the western frontiers) and ruled by the Kachwahas from the 11th century onwards – between 1037 and 1727 AD, until the capital was moved from Amer to Jaipur.
Орналасу
Сарай алты бөлек, бірақ әрқайсысының өз кіреберіс қақпасы мен ауласы бар негізгі бөлімдерге бөлінеді. Басты кіреберіс Сураж Пол (Күн қақпасы) арқылы бірінші басты аулаға апарады. Бұл жерде әскерлер жеңіс шерулерін өткізіп, соғыстан әкелген олжаларын көрсеткен, ал патша отбасының әйелдері осыны терезелер арқылы тамашалаған. Бұл қақпа сарайға басты кіреберіс болғандықтан, осы мақсатта ғана салынды және күзетшілермен қамтамасыз етілді. Ол күн шығатын шығысқа қарағандықтан осылай аталды. Патшаның салт аттылары мен жоғары лауазымды қонақтары осы қақпадан сарайға кірді. Жалеб Чоук – араб тілінен аударғанда "әскерлер жиналатын орын" деген мағынаны білдіретін сөз тіркесі. Бұл Савай Джай Сингх (1693–1743 жж.) тұсында салынған Әмер сарайының төрт ауласының бірі. Әскердің бас қолбасшысы Фауж Бакшидің басшылығымен Махараджаның жеке күзетшілері осы аулада шеру өткізді. Махараджа күзетшілер тобын тексеріп отыратын. Ауланың жанында ат қоралары мен күзетшілердің тұратын жоғарғы қабаттағы бөлмелері орналасқан.
The Palace is divided into six separate but main sections each with its own entry gate and courtyard. The main entry is through the Suraj Pol (Sun Gate) which leads to the first main courtyard. This was the place where armies would hold victory parades with their war bounty on their return from battles, which were also witnessed by the Royal family's womenfolk through the latticed windows. This gate was built exclusively and was provided with guards as it was the main entry into the palace. It faced east towards the rising sun, hence the name. Royal cavalcades and dignitaries entered the palace through this gate. Jaleb Chowk is an Arabic phrase meaning a place for soldiers to assemble. This is one of the four courtyards of Amer Palace, which was built during Sawai Jai Singh's reign (1693–1743 AD). Maharaja's personal bodyguards held parades here under the command of the army commander or Fauj Bakshi. The Maharaja used to inspect the guards contingent. Adjacent to the courtyard were the horse stables, with the upper level rooms occupied by the guards.
Қорғау
2013 жылдың маусым айында Пномпень қаласында өткен Дүниежүзілік мұра комитетінің 37-ші мәжілісінде Раджастанның алты қамалы – Амбер, Читтор, Гагрон, Джайсалмер, Кумбальгарх және Рантамбор қамалдары ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұралар тізіміне енгізілді. Олар сериялық мәдени мүлік ретінде танылды және Раджпут әскери төбелік сәулетінің үлгілері болып табылады. Амбер сарайына міндетті түрде кіретін қақпа болып табылатын Амбер қаласы қазір мұралық қалаға айналған, оның экономикасы туристердің көп ағынына тәуелді (жоғары маусымда күніне 4000-нан 5000-ға дейін). Бұл қала белгілі бір аумақты алып жатыр, онда он сегіз храм, үш джайнизм мандирі және үш мешіт бар. Ол Дүниежүзілік ескерткіштер қоры (WMF) тізімінде әлемдегі жойылу қаупі төнген 100 ескерткіштің бірі ретінде сақталған, ал консервацияға қаражат Роберт Уилсонның «Үлгілі гранты» арқылы бөлінеді. Амбер даму және басқару басқармасы (АДМА) Амбер сарайы аумағында 40 миллион рупия (8,88 миллион АҚШ доллары) сомасына консервациялық жұмыстар жүргізді. Дегенмен, бұл жөндеу жұмыстары көне құрылыстардың тарихи маңызы мен сәулеттік ерекшеліктерін сақтауға олардың сәйкестігі тұрғысынан қызу пікірталас пен сынға ұшырады. Тағы бір мәселе – осы жердің коммерциялық мақсатта пайдаланылуы. Амбер қамалында түсірілім жасаған кинотоп 500 жылдық шатырды бұзып, Чанд Махалдың ежелгі әктас шатырын қиратты, декорациялар орнату үшін тесіктер бұрғылап, Жалеб Чоукқа үлкен мөлшерде құм төкті, бұл Раджастан ескерткіштері, археологиялық орындары және көне заттарды қорғау туралы 1961 жылғы заңға тікелей қайшы келді. Раджастан жоғарғы сотының Жайпур филиалы түсірілімді тоқтатып, «өкінішке орай, жұртшылық ғана емес, сонымен қатар тиісті органдар да ақшаның жарқырауына соқыр, саңырау және мылқау болып кеткен. Мұндай тарихи ескерткіштер табыс көзіне айналып кеткен» деген пікір білдірді. PETA ұйымы және орталық зообақ басқармасы бұл мәселені жеке қарап отыр. Хаатхи Гаон (Пілдер ауылы) тұтқынға алынған жануарларды бақылау ережелерін бұзады деп айтылады, ал PETA тобы ауыр тізгіштермен байланған, соқыр, ауру және жарақат алған пілдерді, сондай-ақ мүшелері қиылып, құлақтары зақымдалған пілдерді тапты. 2017 жылы Нью-Йорк негізделген туристік оператор Амбер қамалына саяхат үшін пілдердің орнына джиптерді пайдаланатынын мәлімдеді, «жануарларға қатысты ауыр зорлық-зомбылықты қолдауға тұрған жоқ».
Six forts of Rajasthan, namely, Amber Fort, Chittor Fort, Gagron Fort, Jaisalmer Fort, Kumbhalgarh and Ranthambore Fort were included in the UNESCO World Heritage Site list during the 37th meeting of the World Heritage Committee in Phnom Penh during June 2013. They were recognized as a serial cultural property and examples of Rajput military hill architecture. The town of Amer, which is an integral and inevitable entry point to Amer Palace, is now a heritage town with its economy dependent on the large influx of tourists (4,000 to 5,000 a day during peak tourist season). This town is spread over an area of and has eighteen temples, three Jain mandirs, and three mosques. It has been listed by the World Monument Fund (WMF) as one of the 100 endangered sites in the world; funds for conservation are provided by the Robert Wilson Challenge Grant. Conservation works have been undertaken at the Amer Palace grounds at a cost of Rs 40 crores (US$8.88 million) by the Amer Development and Management Authority (ADMA). However, these renovation works have been a subject of intense debate and criticism with respect to their suitability to maintain and retain the historicity and architectural features of the ancient structures. Another issue which has been raised is the commercialization of the place. A film unit shooting a film at the Amer Fort damaged a 500 year old canopy, demolished the old limestone roof of Chand Mahal, drilled holes to fix sets and spread large quantities of sand in Jaleb Chowk in utter disregard and violation of the Rajasthan Monuments, Archaeological Sites and Antique Act (1961). The Jaipur Bench of the Rajasthan High Court intervened and stopped the film shooting with the observation that "unfortunately, not only the public but especially the concerned (sic) authorities have become blind, deaf and dumb by the glitter of money. Such historical protected monuments have become a source of income." The organization PETA as well as the central zoo authority have taken up this serious issue. The Haathi gaon (Elephant village) is said to be in violation of captive animal controls, and a PETA team found elephants chained with painful spikes, blind, sick and injured elephants forced to work, and elephants with mutilated tusks and ears. In 2017, A New York based tour operator announced it would use Jeeps instead of elephants for the trip to Amber Fort, saying "It’s not worth endorsing some really significant mistreatment of animals."
Өнер мен әдебиетте
В. Пурсер салған мықтың картинасының гравюрасы "Шухур, Джейпор" тақырыбымен 1834 жылы Фишердің "Көрме бөлмесінің альбомдары" жинағында, Летиция Элизабет Лэндонның поэзиялық иллюстрациясымен бірге жарияланды.
An engraving of a painting of the fort by W. Purser, under the title Shuhur, Jeypore, was published in Fisher's Drawing Room Scrap Book, 1834, with a poetical illustration by Letitia Elizabeth Landon.