Кіріспе

Юра ұлттық ескерткіші, Кливленд Ллойд динозавр карьері орнында, ең көп шоғырланған Юра динозаврларының қазбаларымен белгілі, Юта штатының Кливленд қаласының жанында, Сан-Рафаэль ісігінде орналасқан палеонтологиялық орын. Бұл геологиялық қабаттардың бір бөлігі – Моррисон формациясы. Осы Юра дәуіріндегі қазбадан 15 000-нан астам сүйек қазылып алынған, ал тағы да мыңдаған сүйектер қазу және зерттеуді күтіп тұр. Ол 1965 жылғы қазан айында Ұлттық табиғи ескерткіш деп жарияланды. Президент Дональд Трамп 2019 жылдың 12 наурызында қол қойған Джон Д. Дингл, кішінің табиғатты қорғау, басқару және демалыс актісі оны ұлттық ескерткіш деп атады. Бұл сүйектердің барлығы әртүрлі түрлерге жатады және бөлек-бөлек, шатасқан күйде табылды. Осы араласқан қазбаланған сүйектердің көп шоғырлануы "тоңдағыштардың тұзағы" болжамымен түсіндіріледі, бірақ нақты ғылыми келісімге әлі қол жеткізілмеген және осы мәселе бойынша пікірталас бүгінге дейін жалғасуда.

Сапарға

Келушілер орталығын Жерді басқару бюросы басқарады. Келушілер орталығында ересек аллозаврдың қаңқасын қайта жасау (және басқа сүйектер) мен көптеген басқа да көрмелер бар. 2007 жылдың 28 сәуірінде жаңартылып, кеңейтілген карьерлік келушілер орталығы ашылды. Келушілер орталығы маусымдық түрде, жұмыс уақыты өзгеріп отырады.

Тарих

Бұл тас карьерді 19 ғасырдың соңында мал өріп жүрген шабандоздар мен малшылар тапқан. 1927 жылы Юта университетінің геология факультеті, Ф. Ф. Хинце төрағалығымен, аймаққа сапар шегіп, 800 сүйек жинады. 1939 жылы Уильям Ли Стоукс (1915–1994, «Юта геологиясының әкесі» деп танылған) басқаратын Принстон университетінің экспедициялық тобы үлгілерді кеңінен қазу үшін келді. Кливленд қаласына жақын орналасқандығы және осы экспедициялар Малкольм Ллойдтың қаржыландыруымен өткендігіне байланысты, бұл орын кейін Кливленд Ллойд карьері деп аталды. 1939–1941 жылдар аралығындағы үш жазғы маусымда Принстон экспедициясы 1200 сүйек жинады. Осы сүйектердің бір бөлігі Принстонға жіберілді, содан кейін Алозаврдың толық жиынтық қаңқасын құрастыру үшін сұрыпталды, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс басталғандықтан, қаңқа 1961 жылдың ақпанына дейін университетте орнатылып, көрмеге қойылмады. Нью-Джерси кампусындағы Гюёт залында әлі күнге дейін көрсетіліп тұрған бұл Allosaurus қаңқасы, карьерден алынған алғашқы Allosaurus қаңқасы болуы мүмкін. Сонымен қатар, соғыс салдарынан қазба жұмыстары тоқтатылғандықтан, 1960 жылы жас палеонтолог Джеймс Генри Мэдсен кіші (1932–2009) Юта университетіне Уильям Ли Стоуксқа қазба жұмыстарында көмектесу үшін жұмысқа алынды. 1960 жылы Стокс және Мэдсен Прайста «Юта университетінің динозаврларды зерттеу жобасын» және Проводағы Бригам Янг университетінің Жер ғылымдары мұражайын құрды. 1968 жылы АҚШ Ішкі істер министрлігінің Жерді басқару бюросы (BLM) Кливленд Ллойд динозавр карьерінде келушілер орталығын ашты. Бұл BLM-нің алғашқы келушілер орталығы болды. 2007 жылдың 28 сәуірінде жаңа, кеңейтілген ғимарат ашылды, онда жаңартылған көрмелер бар. Жаңа келушілер орталығы шатырындағы күн панельдерінен өзінің электр энергиясын өндіреді. 2019 жылдың басында карьер «Юралық ұлттық ескерткіш» атауымен «ұлттық ескерткіш» ресми мәртебесіне ие болды.

Геология

Шығыс-орталық Юта штатындағы Кливленд Ллойд динозавр карьері Солтүстік Американың жоғарғы юралық қабаттарындағы ең көп динозавр сүйектері жиынтығын тапқан жер болып табылады. Карьер Моррисон формациясының Бруши бассейні мүшесінің құрамында. Қазылған орын, мүмкін жыртқыштардың тұзағы ретінде қарастырылады, және су тасқынында жиналған кальцийлі смектит саздан тұрады, бұл саз өзен жүйесінің су тасқыны жазығында жиналған. Анастомоздық өзен жүйесі – өте маңызды арналармен шектелген, бір-бірімен байланысқан көптеген арналардан тұрады, ал арналар арасындағы төмендіктер орналасқан. Карьердегі сазды тастың қалыптасу ортасы – арналар арасындағы төмендікте орналасқан, арна бөгеттері арасындағы саздың маусымдық жиналуы, яғни су тоған. Динозаврлар су тоғанның жанында су ішкенде немесе аң аулағанда жабысқақ сазға түсіп, құрылып қалған. Сақталған фаунаның көп бөлігі ет жейтін динозаврлардан құралған, оның ішінде Аллозавр (кем дегенде 44 жеке тұлғаның материалдары барлық қалдықтардың шамамен 67% құрайды), Торвозавр (1), Цератозавр (1), Стокесозавр (2), Маршозавр (2) және Таниколагреус (1). Шөп жейтін динозаврларға Камаразавр (3), Диплодокус (1), Барозавр (1), Апатозавр (1), Камптозавр (5) және Стегозавр (4) жатады. Динозавр емес фаунаға крокодил (Goniopholis), 2 тасбақа (Glyptops), 4 гастроподтар (бұршақтар) және 4 харофит туысы кіреді. Карьердегі жыртқыш пен жемтің ерекше арақатынасы (3:1) Аллозаврдың топтап аң аулау бейімімен түсіндірілуі мүмкін. Кішкентай аллозаврлардың көп саны жас аллозаврлардың жемтігін ұстап, өлтіру үшін күштерін үйлестіргенін көрсетеді. Олар жемтігін су тоғанға еріп келіп, содан кейін өздері батқан болуы мүмкін. Бұл гипотеза бас сүйек элементтерінің (көбінесе Аллозаврға тиесілі) кеңістіктегі жақын орналасуымен қолдалады. Ірі тероподтар, әлбетте, басқа динозаврлардың өлекселерін жеуге тырысқанда батқан болуы мүмкін (Ричмонд және Моррис, 1996). Алайда, кейбір палеонтологтар бұл жаппай өлімнің себебі жыртқыштардың тұзағы емес, құрғақшылық болғанын болжайды. Ла-Бреа шайыр шұңқырымен салыстырғанда, көшпес Аллозаврлардың топтары су іздеп осы аймаққа келген болуы мүмкін, содан кейін қатал жағдайларға және шіріген өлекселер мен нәжістердің болуынан туындаған ауруларға байланысты су ішуден қайтыс болған. Бұл теорияға дәлел ретінде Allosaurus үлгілерінің көп бөлігінің жасөспірімдер екендігі келтіріледі, бірақ қосымша дәлелдер табылмағанша, бұл әлі толық растала алмайды. Осы мәселе бойынша пікірталас әлі де жалғасуда.

Орнитозик

Кливленд Ллойд карьерінен табылған орнитисхиандар Түрлер СуреттеріКамптозавр C. dispar Стегозавр S. stenops Карьерден табылған ең ірі орнитисхиан.

Сауроподтар

Кливленд Ллойд карьерінен табылған сауроподтар: Түрлер мен жазбалар Суреттер Apatosaurus A. sp Barosaurus B. sp Camarasaurus C. lentus 3 қаңқасы қазылып алынды Diplodocus D. sp

Тероподтар

Кливленд Ллойд карьерінен табылған тероподтар Түрлер Саны Ескермелер СуреттерAllosaurusA. fragilis44 60Карьерден табылған ең ірі тероподCeratosaurusC. dentisulcatus (бұл C. nasicornis түрінің ересек нысаны болуы мүмкін)1Карьердегі ең сирек кездесетін теропод түріMarshosaurusM. bicentesimus2StokesosaurusS. clevelandi2Карьерден табылған ең ірі целурозаврTanycolagreusT. topwilsoni1Бұл қалдықтар бастапқыда Stokesosaurus clevelandi деп аталған. TorvosaurusT. tanneri1

Басқа дереккөздер

Стокс, Уильям Дж. (1945 ж.). Юра дәуіріндегі динозаврлардың жаңа қазбасы. Ғылым. 101 (2614): 115–117. Bibcode:1945Sci 101 115S
Стокс, В. Л. (1985). Кливленд Ллойд динозаврлар карьері: өткенге терезе. АҚШ үкіметтік баспаханасы.
Ричмонд, Д. Р. және Моррис, Т. Х. (1996). Кливленд Ллойд динозаврлар карьерінің динозаврларға арналған тұзағы, Эмери округі, Юта, Моралес, М., ред., Континенттік юра: Солтүстік Аризона мұражайының бюллетені 60, 533–545 б.
Джозеф Э. Питерсон, Джонатан П. Уорнок, Шон Л. Эберхарт, Стивен Р. Клаусон және Кристофер Р. Ното (2017). Юра дәуірінің соңындағы Кливленд Ллойд динозаврлар карьері, Орталық Юта үшін жан-жақты тафономиялық аяздаманы әзірлеуге бағытталған жаңа деректер. PeerJ 5:e3368, doi: http://doi.org/10.7717/peerj.3368
Хант, Адриан П.; Лукас, Спенсер Г.; Крайнер, Карл; Шпильманн, Джастин (2006). Кливленд Ллойд динозаврлар карьерінің тафономиясы, Юраның жоғарғы қабаты Моррисон формациясы, Юта: қайта бағалау. Фостер, Джон Р.; Лукас, Спенсер Г. Жоғарғы юралық Моррисон формациясының палеонтологиясы және геологиясы. Нью-Мексико табиғи тарих және ғылым мұражайының бюллетені, 36. Альбукерки, Нью-Мексико: Нью-Мексико табиғи тарих және ғылым мұражайы. 57–65 б.
Лоуэн, Марк А. (2003). Жоғарғы юралық Моррисон формациясынан алынған Аллозаврдың морфологиясы, таксономиясы және стратиграфиясы. Омыртқалы жануарлар палеонтологиясы журналы. 23 (3, қосымша): 72A. doi:10.1080/02724634.2003.10010538