Кіріспе

Американдық палеонтолог (1831–1899)

Отниел Чарльз Марш (29 қазан 1831 – 18 наурыз 1899) – Йель колледжінің палеонтология профессоры және Ұлттық ғылым академиясының президенті. Ол палеонтология саласындағы көрнекті ғалымдардың бірі болды. Оның ең маңызды жетістіктері – ондаған жаңа түрлерді ашуы немесе сипаттауы және құстардың пайда болуы туралы теориялар. Марш қарапайым отбасында дүниеге келді, бірақ бай туысы Джордж Пибодидің көмегімен жоғары білім алу мүмкіндігіне ие болды. 1860 жылы Йель колледжін бітірген соң, ол әлемді аралап, анатомия, минералогия және геологияны зерттеді. Отанына оралғаннан кейін Йельде оқытушы болып жұмыс істеді. 1870-1890 жылдары ол батыс Американдық экспедициялар кезеңінде, «Сүйек соғыстары» деп аталатын бәсекелестікте, тағы бір палеонтолог Эдвард Дринкер Коуппен жарысты. Марштың ең үлкен мұрасы – мезозой кезеңінің рептилиялары, кредалық құстар және мезозойлық және үшіншілік дәуірлердің сүтқоректілерінен тұратын коллекция, қазір Йельдің Пибоди табиғи тарих мұражайы мен Смитсониан институтының коллекцияларының негізін құрайды. Марш «XIX ғасырдағы Дарвинизмнің көрнекті жақтасы және тамаша палеонтолог» деп есептеледі.

Жас шағы мен отбасы

Отниел Чарльз Марш 1831 жылғы 29 қазанда Нью-Йорк штатының Локпорт қаласының жанында дүниеге келді. Ол Мэри Гейнс Пибоди (1807–1834) мен Кейлеб Марш (1800–1865) отбасының төрт баласының үшіншісі болды. Марш (немесе Марши) және Пибоди әулеттері 1630 жылдары Англиядан Америкаға көшіп келген. Мэри төртінші баласын дүниеге келтіргеннен кейін көп ұзамай, 1834 жылы қайтыс болды. Кейлеб 1836 жылы қайта үйленді, ал Отниел отбасымен бірге Массачусетс штатының Брэдфорд қаласына көшті. Бірақ кейін Кейлебтің іскерлігі құлдырап, Отниелдің балалық шағы қаржылық қиындықтармен өтті. Кейлеб Марш Отниел он екі жасқа келгенде Локпортта ферма сатып алды. Ұлы ретінде Отниел әкесіне шаруа жұмысына көмектесуі керек еді, олардың арақатынасы шиеленіскен болатын. Отниел шаруа жұмысынан гөрі орманға серуендеуді артық көретін. Оның балалық шағына әсер еткендердің бірі – бұрынғы әскери офицер және әуесқой ғалым Езекиел Джуетт болды, ол Отниелдің ғылымға деген қызығушылығына ықпал етті. Джуетт Эри каналын кеңейту кезінде табылған қазбаларды зерттеу үшін осы аймаққа келді, және олар бірге қазба іздеумен айналысты. 1847 жылы Отниел Уилсон колледжінде оқыды, содан кейін Локпорт Юнион мектебіне қабылданды. Ол өмірлік кәсібін таба алмады, бірақ оның болашағы табысты банкир болған әйелі Джордж Пибодидің араласуымен күрт өзгерді. Пибодидің қаржылық көмегімен (Марштың тәтесі Джудиттің ынтасымен) Марш 1851 жылы Филлипс академиясына түсті. Ол көптеген студенттерден үлкен болғандықтан, достары оны «Дәді» деп атады. Бастапқыда ол көп уақытын демалыс пен ойын-сауыққа арнады, бірақ келесі жылы оқуға назар аударуды шешті. Кейіннен ол өмірбаянын жазған адамға былай деді: «Мен ойымды өзгерттім. Мен Андоверге қайтып, жақсы оқуға кірісемін деп шештім». Марш оқуын жандандырып, 1856 жылы сыныбында үздік бітіруші болды. Жазғы демалыста ол Нью-Йорк, Массачусетс және Нова-Шотландияда минерал іздеумен айналысты. Бітіргеннен кейін Марш көптеген туыстары оқыған Гарвард емес, Йель университетіне түсуді жөн көрді. Ол Джордж Пибодиге жазған хатын алдымен тәтесі Джудитке берді, ол онда екі орфографиялық қате бар екенін байқады. Пибоди Марштың шығындарын жабуға және жұмсауға жәрдемақы беруге келісті, ал Марш қыркүйекте Нью-Хейвенге көшті. Марш жақсы оқушы болды, бірақ үнемді емес еді; Пибоди Еуропада болған кезде Маршты бақылауға жауапты болған тәтесі Джудит оның есеп беру әдеттеріне және үлкен шығындарына жиі наразылық білдірді. Марш сыныбында сегізінші орынды иеленді, грек тілінен ең жақсы емтихан тапсырғаны үшін алған стипендиясын Йельдің Шеффилд ғылыми мектебінде магистратураны оқуға жұмсады, өйткені ол ғылым профессоры болуға қызығушылық танытты. Магистратурада оқып жүргенде Марш өзінің алғашқы ғылыми еңбектерін жариялады, олар Нова-Шотландияға жасаған сапарларынан алынған минералдар мен омыртқалы жануарлар туралы мақалалар болды, бұл, мүмкін, Марштың омыртқалы палеонтологияға деген қызығушылығын тудырды. Ол 1862 жылы магистратураны бітірді.

Еуропалық саяхат

Мектептен кейін Марш Йельде профессорлық қызметтен бас тартты және оның орнына Еуропаға саяхат жасады; бұл сапар Америка Азамат соғысына шақырудан қашу үшін болған болуы мүмкін, бірақ ол сондай-ақ көзінің нашарлығына байланысты әскерге жарамсыз деп табылған болуы да мүмкін. Марш Англия, Франция, Германия және Швейцария арқылы саяхаттап, Генрих Эрнст Бейрих, Вильгельм Петерс, Кристиан Готфрид Эренберг және Генри Вудвард сияқты көрнекті ғалымдармен оқыды немесе танысты. Марш өзінің ағасымен сөйлесіп, бизнесменді Йельде табиғи тарих мұражайын қаржыландыруға көндірді. 1863 жылдың соңында Берлин университетінде оқып жүргенде 32 жастағы Марш алғаш рет 25 жастағы Эдвард Дринкер Коуппен кездесті, ол да ғылыми сапармен Еуропаға келген еді. Коуп Маршқа қарағанда формалды білім алған жоқ, бірақ ол отыз жеті мақала жариялаған болатын. Екі америкалық бірнеше күн бірге болып, дос болып қалады. Ирландияда Пибодимен бірге лосось балық аулауға барғаннан кейін Марш 1865 жылдың шілдесінде немесе тамыз айында Америкаға оралды. Марш Пибодидің сыйы Йельде лауазым алуына себеп болады деп күткен еді, бірақ 1866 жылға дейін Йель университеті палеонтология кафедрасын құрғанға дейін бұл іске аспады. Маршқа лауазым берілді, бірақ жалақы тағайындалмады; биограф Джордж Гриннелл бұл Маршқа өте қолайлы болды деді, себебі ол оқытудан гөрі зерттеуге көбірек қызығушылық танытқан. Марштың қызығушылығы толығымен палеонтологияға ауысты, ал 1869 жылдан кейін оның басқа ғылыми еңбектері көбінесе тоқтады.

Батысқа саяхат

Оқыту кезінде Марш ел аралап, Йель мұражайының жоспарын дайындау үшін музейлерді аралады. 1868 жылы ол Коупқа барды; кездесуден кейін олар бір-біріне жылы тілектерін хаттар арқылы білдіріп, тіпті түрлердің бірін-бірінің құрметіне атады. Коуп Маршты Нью-Джерсидегі марль карьерлеріне саяхатқа шақырды, онда ол қазбаларды тауып жүрді; бірақ Коуптың білмеуіне қарамастан, Марш кейіннен карьер операторларына олардың табылғандарын Коупқа емес, өзіне жеткізу үшін ақы төледі. Кейін Марш Коуптың жаңадан табылған су жорғалаушысы Эласмозаврды реконструкциялауында қателік бар екенін айтты: Коуп жануардың басын оның құйрығы орналасуы керек жерге қойған. Марштың сын-пікірі Коупты қынжырды және оның жаңа ғана басталып келе жатқан мансабына қауіп төндірді; ол Марштың жұмысындағы қателерді сынап, Марш іздестіріп жүрген аймақтарға көшіп, жауап берді. Олардың қарым-қатынасы уыттана бастады. Марш Нью-Джерсиден тыс жерлерде де қазбаларды іздеді. Америкалық қауымдастықтың Чикагодағы жиналысына барғаннан кейін, Марш басқа мүшелермен бірге Омахаға «геологиялық саяхатқа» қатысуға шешім қабылдады; бұл Марштың АҚШ-тың алыс батысына жасаған алғашқы сапары болды және ол оны қайтадан іздеуге шабыстандырды. Марш 1870-1874 жылдар аралығында бірнеше жеке экспедицияларды ұйымдастырды, іздеу топтары Йель студенттерінен немесе жақында бітірген түлектерден құралды. Бірінші экспедиция омыртқалы жануарлардың жүзден астам жаңа түрін ашты. 1876 жылдан кейін Марш сүйектерді іздеушілерді жұмысқа алды, олар оған үлгілерді жіберді; ол 1879 жылға дейін батысқа қайта оралмады. Коуп Марштің «өз» территориясы деп санайтын Бриджер бассейнінде қазбаларды іздеуді бастағанда, олардың қарым-қатынасы ашық жаулыққа айналды. Марш 1882-1892 жылдар аралығында АҚШ Геологиялық қызметінің омыртқалы палеонтологы қызметін атқарды. АҚШ Геологиялық қызметінің басшысы Джон Уэсли Пауэлл және Марштың Вашингтондағы байланыстарының арқасында Марш 1880-ші жылдардың соңында біріктірілген мемлекеттік экспедицияның басшысы болып тағайындалды.