Кіріспе

Чилидегі қорғалған аймақ – Пумалин Дуглас Томпкинс ұлттық паркі (испанша: Parque nacional Pumalín Douglas Tompkins) – Чилидің Палена провинциясында орналасқан ұлттық парк. Ол Томпкинс консервациясымен құрылған, оған американ бизнес магнаты Дуг Томпкинс және оның әйелі, бұрынғы Patagonia, Inc. бас директоры Крис Томпкинс қаржылық қолдау көрсетіп, жетекшілік еткен. 2005 жылы Табиғат қанағаттандырылымы деп жарияланған Пумалин паркі Чилидегі ең ірі жеке табиғи қорық болды және кең трассалар, кемпингтер мен келушілер орталықтары бар, жалпы қолжетімді парк ретінде жұмыс істеді. 2017 жылдың 18 наурызында жарияланған келісім бойынша парк Чили мемлекетіне сыйға беріліп, ұлттық парк мәртебесін алды.

Тарих

1991 жылы Даг Томпкинс Чилидің Палена провинциясының Рениуэ өзенінің аңғарында үлкен, жартылай тасталған жер учаскесін сатып алды. 1960-шы жылдардың басынан бері Патагонияға сапар шеккен альпинист және табиғатты қорғаушы Томпкинс, оның көп бөлігі ежелгі Вальдивиялық ылғалды ормандардан тұратын бұл аумақты болашақта пайдаланудан қорғауды мақсат етті. Рениуэге көшіп, әйелі Крис Томпкинспен бірге тұра бастаған соң, Даг үлкенірек саябақ құру жоспарларын жасауға кірісті, біртіндеп жерді сатып алуға дайын тұрған көршілес жер иелерінен қосымша учаскелерді сатып алды. Нәтижесінде, саябақтың жер аумағының 98 пайызы жер иелерінен сатып алынды. Томпкинс консервациясы (бұрын Консервация жер қоры деп аталған) кейіннен дерлік біріктірілген учаскелерді қосып, Пумалин паркін құрды, ол 2005 жылғы 19 тамызда сол кездегі президент Рикардо Лагос тарапынан Табиғат қасиетті орны деп жарияланды. Чили үкіметінің осы арнайы мәртебесі жерге экологиялық құндылықтарын сақтау және оны дамытудан қорғау үшін қосымша қорғау шараларын берді. Табиғатқа қатысты қайырымдылықтың АҚШ-та ұзақ тарихы бар болғанымен, Чилиде парктері үшін жеке меншікке жерді кең ауқымда сатып алу жаңалық болды және бастапқыда күмән мен саяси қарсылық тудырды. Ақырында Пумалин паркіне айналған жерлер Аргентина шекарасынан Тынық мұхитына дейін созылып, елді екіге бөлді. Чилидің бір шенеунігі бұл жағдайды қауіпсіздікке қатер деп сипаттаған. Кейбір жергілікті тұрғындар Томпкинстердің малды шығарып алып, американдық бизонды әкелуге ниеттенгендерін айтты. Тағы басқалары жердің ядролық қалдықтарды сақтау орны ретінде пайдаланылатынын болжады. Жоба дамыған жылдар ішінде, Пумалин паркінің қоғамдық қолжетімділік инфрақұрылымы жыл сайын мыңдаған туристерге қызмет көрсетуге басталғанда, жергілікті және ұлттық деңгейде сенім артты. 2018 жылы Пумалин паркі ұлттық паркі болып жарияланды, бұл оның негізін қалаушының құрметіне Пумалин Дуглас Томпкинс ұлттық паркі деп аталған, шамамен 1 миллион акрлық жаңа парк үшін Томпкинс консервациясының шамамен 725 000 акр жерін сыйға тартуының нәтижесі болды.

Биологиялық әртүрлілік

Томпкинстің басты міндеттерінің бірі – биологиялық әртүрлілікті сақтау; Пумалин қорғау аймағы келушілерге ғажайып жабайы табиғат тәжірибесін сыйға ғана тартып қоймай, сонымен қатар аймақтың қорғауға алынған экожүйесі мен түрлерін қорғайды. Чилиде Амазония аймалы елдердегідей жануарлар әлемінің көп түрлілігі болмаса да, ол флораға бай, көптеген эндемикалық түрлері мен түршелері бар. Чилиде Вальдивия ылғалды орманы деп аталатын мәңгі жасыл кең жапырақты орманға мыңдаған өсімдік түрлері кіреді. Пумалин саябағының жағалау ормандарындағы жылдық жауын-шашын мөлшері шамамен осы ерекше ылғалды, бастапқы ормандар мұхитқа дейін созылады, бұл бүкіл әлемде сирек кездесетін құбылыс. Бұдан өзге, парк Жер бетіндегі ең көне түрлердің бірі – Алерсе ағаштарының қалған соңғы топтарын қорғайды, осы орман алыптарының қалған популяциясының 25 пайызы парктің шекарасында қорғауға алынған.

Парк пен жергілікті экономика

Табиғат қорығының жанындағы ауыл шаруашылығы жерлерінде формасыз парктік рейнджерлерді пайдаланатын рейнджерлік жүйе, паркті басқаруға көмектеседі. Мал өсіру, ірімшік жасау, экотүризм, жүннен бұйымдар жасау және бал өндіру сияқты шағын органикалық шаруашылықтар бір уақытта парктік рейнджерлік бекеттері мен келушілерге ақпарат беру орталықтары ретінде қызмет етеді. Осылайша, табиғатты қорғаумен қатар жергілікті экономикаға да үлес қосылады. Жоба, парктің көршілерін де қатыстыру қажеттігін, жабайы табиғатты және биологиялық әртүрлілікті сақтауға қатысты мәдени құндылықтарды қалыптастыруды, сондай-ақ жергілікті жағдайларға сай келген аграрлық экономиканың биологиялық әртүрлілікті сақтауға және экономикалық мүмкіндіктерді дамытуға қалай көмектесетінін көрсетуді мақсат етеді.

Эль Амарилло

Эль-Амарильо қаласы, саябақтың оңтүстік кіреберісінде орналасқан, 2007 жылы Томпкинстер бастаған кең ауқымды «әдемілендіру» науқанының орталығы болды. Сұлулық Даг Томпкинстің жұмысының ажырамас бөлігі еді. Ол қаланың жаңаруы жергілікті тұрғындардың мақтанышын оятуға және бұл мақтаныш бүкіл елге таралуға себеп болады деп сенді. 2008 жылы жақын жердегі жанартаудың атқылауы қаланың көп бөлігін қиратты. «Томпкинс консервациясы» аймақты қайта жаңартуға арналған арнайы жобаны қолға алды. Жаңадан салынған және жаңартылған нысандардың арасында төрт шаруашылық, туристік орталық, екі шіркеу, «Пума-Верде» базары, қоғамдық орталық, екі супермаркет және жиырмадан астам үй болды, бәрі де аймақтың тарихи сәулетіне сай жобаланған.

Пумалинге сапар

Чилидің оңтүстігіндегі ең ірі экотұралық тартымды орындардың бірі – Пумалинге автомобильмен немесе қайықпен баруға болады. Парктің орталығында, Ренихуэ фиордында орналасқан Калета Гонзалода парктің негізгі туристік инфрақұрылымы бар, оған мейрамхана, келушілер орталығы, коттедждер (кабиналар) және кемпинг кіреді. Жаз айларында Хорнопирен ауылынан Калета Гонзалоға паромдар қатынайды. 2008 жылы Чайтен жанартауының атқылауынан кейін парк уақытша келушілерге жабылды; ол 2010 жылдың желтоқсанында қайта ашылды.