Кіріспе

Ғылыми негіздемесі жоқ диета – Нью-Йорк дәрігері Уильям Говард Хей 1920 жылдары әзірлеген тамақтану әдісі. Ол тамақты сілтілік, қышқыл және бейтарап үш топқа бөлу арқылы әрекет етеді деп мәлімдейді. (Хейдің осы терминдерді қолдануы ғылыми мағынасына, яғни тағамдардың pH деңгейіне толық сәйкес келмейді.) Қышқыл тағамдар сілтілік тағамдармен біріктірілмейді. Қышқыл тағамдар ақуызға бай, мысалы, ет, балық, сүт өнімдері және т.б. Сілтілік тағамдар көмірсуларға бай, мысалы, күріш, дәнді дақылдар және картоп. Бұл диета тағамды үйлестіру арқылы тамақтану деп те аталады. 1970 жылдары Гэри А. Мартин нютрипатия деп аталатын ұқсас теорияны әзірлеген. Э́дгар Кейси, Луиджи Костакурта, Д. К. Жарвис және Роберт О. Янг сияқты адамдар да сілтілік-қышқылдық диетаны қолдаған.

Тарих

1905 жылы Хей пойызға қарай шапқаннан кейін жедел жүрек жеткіліксіздігіне ұшырады деп мәлімдеді. Осының салдарынан ол Брайт ауруына (нефритпен қатарласа гипертония) және жүректің кеңеюіне шалдыққан екенін анықтады, сол кезде бұл жағдайдың болжамы жаман болатын. Хей өзінің жағдайын жақсартудың жолдарын іздеді. Алдымен ол вегетариандық диетаға көшті және кешке бір рет ғана тамақтанды. Содан кейін кофе ішпей бастады, ал бірнеше айдан кейін темекі шегуді тоқтатты. Жаңа тәртіпке үш айдан кейін оның салмағы 225 фунттан 175 фунтқа дейін төмендеді және денсаулығының жақсарғанын байқады. Осы тәжірибеден рухтанған Хей келесі он жылды натурапатия, ортопатия және тағамдарды үйлестіруді зерттеуге арнады, осы арқылы, оның айтуынша, "дұрыс таңдалмаған және күнделікті тағамдардың дұрыс емес үйлесімінен туындайтын қышқыл қалдықтардың көп мөлшерін" азайтуға тырысты. Hay System күніне үш рет тамақтануды ұсынды, бірінші тағам диетада сілтілік тағамдар деп есептелетін тағамдардан ғана құралды, екінші тағам диетада ақуызды тағамдар, салаттар, көкөністер мен жемістерден тұрды, ал үшінші тағам диетада крахмалды тағамдар, салаттар, көкөністер мен тәтті жемістерден құралды; әр тағам арасында 4,0-4,5 сағат үзіліс болуы керек. 1930 жылдары Hay диетасы танымал болды және көптеген мейрамханалар "Hay-ға қолайлы" мәзірлер ұсынды; оның диеталық кеңестерін қолдаушылардың арасында Генри Форд пен Мэн Рэй болды. Осы кезеңде Хей Journal of the American Medical Society (JAMA) журналында тамаққа құмарлық танытушы ретінде сынға ұшырады, сондай-ақ Hay диетасында 1-ші типті диабеті бар науқастың инсулин қабылдауын тоқтатуын қанағаттандырды. 1935 жылы Стюарт Бакстер асқазан безінің тамақтанғандағы көмірсулар немесе ақуыздардың болуына қарамастан, ас қорыту ферменттерін бір уақытта бөліп шығаратынын көрсетті, бұл диетаның негізгі қағидаларының біріне қайшы келді. Қазіргі уақытта көмірсуларға және белокқа бай тағамдарды бөлек жеу керек деген теория "негізсіз" деп есептеледі, өйткені ол көмірсуларға бай тағамдардың құрамында маңызды мөлшерде белок бар екенін ескермейді. Ақуызды көмірсулардан бөлек жеу организмнің бұлшықет құруға емес, энергия көзі ретінде ақуызды жағуына әкелуі мүмкін. Дегенмен, ғылыми негіздің болмауына байланысты үнемі сынға ұшырағандықтан, Hay диетасы және оның Кенсингтон диетасы және Беверли-Хиллс диетасы сияқты түрлері, Элизабет Херли, Хелен Миррен және Кэтрин Зета-Джонс сияқты актерлер тағамдарды үйлестіретін диеталарды ұстанады.