Кіріспе

Миотония конгенита - бұл сүйек бұлшық еттеріне (қозғалысқа қолданылатын бұлшық еттер) әсер ететін туа біткен нейромискулярлық канал патологиясы. Бұл генетикалық ауру. Аурудың басты белгісі – басталған қысқарудың тоқтамауы, яғни бұлшық еттердің кешіктірілген босануы (миотония) және қатаю. Симптомдарына ерікті қысқарудан кейін бұлшық еттердің кешіктірілген босануы (миотония), сондай-ақ бұлшық ет қатаюы, гипертрофия (ұлғайып кетуі), аурудың кейбір түрлерінде уақытша әлсіздік (нақты генетикалық мутациялар салдарынан), ауыр массетер спазмы және құрысулар жатуы мүмкін. Бұл жағдай кейде "есінен танып қалатын ешкі синдромы" деп те аталады, себебі ол кенеттен күшті әсерге ұшырағанда есінен танып қалатын ешкілерде байқалатын осы құбылысқа себеп болады. Маңыздысы, миотония конгенита қатерлі гипертермиямен (ҚГ) байланысты емес.

Фенотиптік өзгергіштігі

Томсен және Беккер миотониясының екеуінде де фенотиптік айырмашылықтар жоғары. Симптомдардың ауырлығы әр адамда және тіпті сол адамның өмірі бойында қатты өзгеруі мүмкін. Бұл, әзірге 130-дан астам әртүрлі мутациялар белгілі болғандықтан, олардың әрқайсысының өзіндік ерекшеліктері бар және бұл бұзылыстың себебі болуы мүмкін, сондай-ақ миотония конгенита иондық каналдың бұзылысы болып табылады, ал иондық каналдар ішкі және сыртқы орта факторларына сезімтал. Жүктілік және диуретиктерді қолдану миотонияны күшейтетіні дәлелденді, және бұл екі жағдай да магний мен кальций сияқты дивалентті катиондардың жоғалуымен байланысты. Тышқанның оқшау алынған бұлшық еттерінде химиялық түрде шақырылған миотонияда, миотонияны сыртқы ортаның магний және кальций мөлшерін арттыру арқылы басуға болатыны көрсетілді. Бұл адамның оқшау алынған бұлшық еттерінде де байқалады. Адреналин/эпинефрин миотониясы бар көптеген адамдарда миотонияны нашарлататыны мәлім, және миотония конгенитасы бар адам, адреналин бөлінетін өте стрестік жағдайда қозғалыс қиындықтарының кенеттен күшеюін сезінуі мүмкін. Бұл бұзылыстың көрінбейтін болуы, миотониясы бар адамдардың көбінесе өте жақсы күйде және дені сау болып көрінуі, жалпы және медициналық қоғамдастықтың бұл ауру туралы білімінің жетіспеуі, сондай-ақ, көбінесе адамның өзінде де, симптомдардың тұрақсыздығы салдарынан, миотониясы бар көптеген адамдар өздерінің бұзылысының әсерінен әлдебір уақытта әлеуметтік қудалауға ұшыраған.

Жылыту құбылысы

Бұл құбылысты Томсен 1876 жылы аурумен бірге сипаттаған, бірақ оның этиологиясы әлі анықталмаған. Пациенттер туа біткен миотонияның мынадай жолдармен көрінетінін хабарлайды (бұл олардың жеке тәжірибесінен алынған). Егер адам ұзақ отырып, содан кейін баспалдақпен көтерілсе, үшінші немесе төртінші қадамда аяқ бұлшық еттері айқын қатая бастайды, олардың жылдамдығын күрт баяулатып, тіпті тоқтауға мәжбүр етеді. Бірақ бұлшық еттер босағаннан кейін, бірнеше қадамнан соң, олар қайтадан қалыпты қарқынмен баспалдақтарды көтеріле алады. Егер адам қандай да бір спортпен айналысса, міндетті түрде жақсы жылыну керек. Әйтпесе, егер олар бұлшық еттерін жылдам және қарқынды пайдалануға мәжбүр болса, мысалы, жүгіруден немесе баскетболдан, бұлшық еттері қатып қалып, олардың жылдамдығын баяулатады немесе толығымен тоқтатады. Бірақ бұлшық еттер жылынып қалғаннан кейін, олар қайтадан қалыпты жұмыс істей алады. Бұл түрлі бұлшық еттерде, тіпті тіл сияқты бұлшық еттерде де болуы мүмкін. Мысалы, егер адам біраз уақыт сөйлемесе, содан кейін сөйлегісі келсе, тілі бастапқыда қатып, сөздердің дұрыс айтылмауына себеп болуы мүмкін, бірақ сөйлеуге тырысқаннан кейін бірнеше секундтан соң тіл бұлшық еті босап, олар сөйлесудің қалған уақытында қалыпты түрде сөйлей алады. Пациенттер бұлшық еттің қайталап жирылуы қазіргі миотонияны әр жирылумен жеңілдететінін, сондықтан бірнеше жирылудан кейін миотония жоғалып кететінін хабарлайды. Бұл әсер шамамен бес минутқа созылады. Бұл құбылыстың бірнеше болжамды механизмдері бар, бірақ ешқайсысы нақты дәлелденген жоқ; бір гипотеза бойынша, бұлшықет клеткасының цитозолындағы жасушалық Na+ мөлшерінің артуы миотоникалық белсенділік кезінде Na+/K+ АТФазасын ынталандырады, бұл Na+/K+ АТФазаның белсенділігін арттырады. Алайда, Na+/K+ АТФаза блоктаушы Ouabain инфузиясы арқылы қолтық астындағы Na+/K+ АТФаза блоктаушы бөліктері бұғатталған пациенттермен жүргізілген тәжірибелерде жылынуға ешқандай әсер етілмеді. Тағы бір гипотеза бойынша, бұлшықеттегі қалған функционалды хлоридтік каналдар бұлшықет белсенділігінің артуымен бірге белсендірек болуы мүмкін. Скелеттік бұлшықетте орналасқан натрий каналды ақуызының 4-типті альфа- кішібірлігінің инактивациясы жылыну құбылысында маңызды рөл атқара алады деп ұсынылған. Атап айтқанда, каналдың баяу инактивациясы кеңістіктік және уақытша өлшемдерге ие деп есептеледі, ол жылынумен байланысты және сондықтан ықтимал себеп болуы мүмкін.

Себептер

Бұл ауру ClC 1 хлоридтік арнасын кодтайтын геннің (CLCN1) бір бөлігіндегі мутациялардың нәтижесінде туындайды, бұл бұлшықет талшықтары мембраналарының стимуляцияға тым күшті жауап беруіне (гиперекситабелділік) алып келеді. Томсен миотониясы диагнозы қойылған, бірақ генетикалық тестілеулерде хлорид генінде емес, кернеуге сезімтал натрий арнасының альфа-бөлімшесінде (SCN4A) мутациялар болғаны анықталған үш жағдай тіркелген. Хлоридтік канал мутациялары сияқты, натрийлік канал мутациялары бар пациенттерде де фенотип өте әртүрлі болуы мүмкін, бұл диагноз қоюды қиындатады.

Түрлері

Миотонияның екі түрі бар: аутосомалық доминантты форма және аутосомалық рецессивті форма. Аутосомалық доминантты миотония (OMIM #160800) Томсен ауруы деп те аталады, осы аурумен өзі де ауырған және медициналық әдебиетте оның алғашқы сипаттамасын жазған (1876 жылы) Дания-Германия дәрігері Асмус Юлиус Томас Томсеннің (1815–1896) құрметіне аталған. Аутосомалық рецессивті миотония (OMIM #255700) сонымен қатар жалпы миотония, рецессивті жалпы миотония (RGM), Беккер ауруы және Беккер миотониясы деп те аталады, оның рецессивті табиғатын ашқан неміс профессоры Питер Эмиль Беккердің есімімен аталған. "Конгениталды" термині "туғаннан-ақ клиникалық белгілі" мағынасында тек Томсен ауруына қатысты, себебі Беккер миотониясының клиникалық көрінісі 4-6 жасқа дейін кешігуі мүмкін. Бірақ миотонияның екі түрінде де терминнің ең қатаң мағынасы аурудың генетикалық тұрғыдан туғаннан бар екенін көрсетеді, бірақ клиникалық көрінісі кейінге жылжуы мүмкін. Женетикалық тестілеудің дамуымен, кейбір жағдайларда әдетте рецессивті мутациялар кейбір адамдарда доминантты түрде пайда болатыны анықталды. Мұның себебі белгісіз. CLCN1 мутацияларының бірнешесі Беккер ауруын немесе Томсен ауруын тудыруы мүмкін болғандықтан, дәрігерлер миотонияның екі түрін ажырату үшін әдетте ерекше белгілер мен симптомдарға сүйенеді. Дегенмен, CLCN1 мутацияларынан туындаған миотонияны кейде натрий арнасы мутацияларынан (SCN4A мутациялары) туындаған миотониядан клиникалық тұрғыдан ажырату қиын, нәтижесінде ұқсас ауру – туа біткен парамиотония пайда болады. "Фин ауруы" деп аталатын конгениталды миотония Финляндияда және этникалық финдер арасында көбірек кездеседі. Солтүстік Финляндиядағы 24 отбасының CLCN1 генін зерттеу, оның ішінде 46 зардап шеккен адамдарды қамтыды, мұрагерлік доминантты болып көрінсе де, шын мәнінде рецессивті (Беккер түрі) екенін көрсетті.

Емдеу

Миотонияның кейбір туа пайда болған жағдайларына емдеу қажет болмайды немесе дәрі-дәрмектің қабылдануынан туындаған қауіптер оның пайдасынан басып кетеді деп шешіледі. Егер қажет болса, бұл аурудың белгілерін хинин, ранолазин, прокаинамид, флекаинид, фенитоин, карбамазепин, мексилетин және басқа да құрысуға қарсы препараттармен жеңілдетуге болады. Бұлшықет функциясын жақсартуға физиотерапия және басқа да оңалту шаралары да қолданылуы мүмкін. Генетикалық кеңес алуға болады.

Эпидемиология

Солтүстік Скандинавияда туа біткен миотонияның кездесу жиілігі 1:10 000 деп есептеледі.

Зерттеу

Томсен ауруы деген атау даниялық дәрігер Джулиус Томсеннің (1815–1896) өзінде және отбасында сипаттаған жағдайға байланысты қойылған. Миотонияны толық оқшауланған бұлшық еттің препараттарында 9-антраценкарбоксил қышқылының, хлорид каналдарын блоктаушы заттың енгізілуі арқылы тудыруға болады. Сондай-ақ, толық оқшауланған бұлшық еттерден жасалған препараттарда сыртқы ортадағы хлорид мөлшерін күрт азайту немесе жою арқылы да миотонияға қол жеткізу мүмкін. Бұл модель бұлшықет дистрофиясымен айналысатын ғылыми зерттеулерде жиі қолданылады және функционалды хлорид каналдарының жетіспеуінен туындаған миотонияны көрсетеді.