Кіріспе

Розетка – жапырақтардың немесе жапырақ тәрізді құрылымдардың шеңберлі орналасуы. Гүлді өсімдіктерде розеткалар көбінесе топыраққа жақын орналасады. Олардың құрылымы – жапырақтар арасындағы тірек аралықтарының (интернодтардың) кеңеймейтініне байланысты, барлық жапырақтар тығыз жиылып, шамамен бірдей биіктікте қалатын өзгертілген сабақтың мысалы. Кейбір жәндіктер жапырақты розетка пішіндес өскіндерді (галдарды) дамытуға себеп болады. Бриофиттер мен балдырларда розетка өсімдік өскен кезде талдың қайталап тармақтануы нәтижесінде пайда болады, бұл шеңберлі контурға әкеледі.

Таксономиялар

Көптеген өсімдіктер тұқымдастықтарында розетка пішінді сорттар кездеседі; олар ерекше түрде Астралылар (мысалы, қырықжапырақ), Капусталылар (мысалы, капуста) және Бромелиялылар тұқымдастықтарында таралған. Блехнум флувиатиле немесе Жаңа Зеландия су папоротнигі (kiwikiwi) – розетка пішіндес өсімдік.

Гүлді өсімдіктердегі қызметі

Көбінесе, розеткалар көпжылдық өсімдіктерде қалыптасады, олардың жоғарғы жапырақтары қурап, қалған вегетациясы өсімдікті қорғайды. Тағы бір түрі сабақтағы тірек аралықтарының қысқаруымен пайда болады, бұл жапырақтарды жақындастырады, мысалы, салат, қызылша және кейбір суккуленттерде. (Салат сияқты өсімдіктер тым жылдам өссе, сабағы керісінше ұзарады, бұл құбылыс гүл шоғыры деп аталады.) Ал кейбір жағдайларда розетка өсімдіктің тамыр бөлігінде сақталады (мысалы, қызылшада), және түбірсабақ болады.

Қорғау

Қырыққабат сияқты розетканың қорғау функциясының бір бөлігі – оны жерден жұлу қиын, жапырақтары оңай ажырап кетеді, ал түйір тамыры зақымдалмай қалады. Тағы бір қорғаныш түрі – Оңтүстік Америкадағы алып Espeletia туысының өсу формасының бір бөлігі болып табылатын сабақты розетка, оның жер үстінде жақсы дамыған сабағы бар. Тропикалық альпілік ортада әртүрлі өсімдік отбасылары мен әлемнің әртүрлі аймақтарындағы өсімдіктердің көптеген түрлері марцесцентті жапырақтардың үстінде өсетін мәңгі жасыл розеткалармен сипатталатын осы өсу формасын қалыптастырды. Бұл құрылымның тіршілікке бейімделуге, су шаруашылығын жақсартуға немесе өсімдікті суықтан қорғауға көмектесетіні расталған мысалдар – Анд тауларында өсетін Espeletia schultzii және Espeletia timotensis.