Aizoaceae тұқымдасы: Гүлді өсімдіктер отбасысы

Кіріспе

Айзоацеялар (/eI//z//oU//'//eI//s//i://%//i://, //s//i//%//aI/), немесе құрма гүлділер тұқымдасы – 135 туыс және шамамен 1800 түрді қамтитын екіжарнақты гүлді өсімдіктердің ірі тұқымдасы. Олар көбінесе мұз өсімдіктері немесе төсенішті шөптер деп аталады. Оңтүстік Африка мен Жаңа Зеландияда оларды көбінесе виги деп атайды. Тасқа ұқсайтын, өте шырынды түрлері кейде месембтер деп аталады.

Сипаттама

Aizoaceae тұқымдасы таксономистер арасында кеңінен танымал. Бұрын ол «Ficoidaceae» ботаникалық атауымен белгілі болған, бірақ қазір бұл атау қолданылмайды. 2003 жылғы APG II жүйесі (1998 жылғы APG жүйесінен өзгеше емес) де осы тұқымдасты мойындайды және оны Caryophyllales орнына, негізгі эудикоттар кладына жатқызады. APG II жүйесі бұрынғы Mesembryanthemaceae Fenzl, Sesuviaceae Horan. және Tetragoniaceae Link тұқымдастарын да Aizoaceae тұқымдасына жатқызады. Африкаанс тіліндегі «vygie» деген атау «кішкентай інжір» деген мағынаны білдіреді және бұл атау жеміс қапшығына байланысты, ол нағыз інжірге ұқсайды. Жарқыраған эпидермальды көпіршік жасушалары тұқымдасқа «мұз өсімдіктері» деген жалпы атауын берді. Бұл тұқымдастың көп бөлігі (96%, 132 туыстағы 1782 түр) Оңтүстік Африканың құрғақ немесе жартылай құрғақ аймақтарында, Суккулентті Каруда өседі. Aizoaceae тұқымдасының көптеген түрлері әлемдегі ең көп түрлі өсімдіктерге ие аймақ болып табылатын Үлкен Кейп флоралық аймағында табылған. Аз ғана түрлері Австралияда және Тынық мұхитының орталық бөлігінде кездеседі. Көптеген інжір гүлділері (фиговые) шөптесін, сирек жартылай ағаш тәрізді болады, симподиалды өсуге ие және тік немесе жатқан сабақтары бар. Жапырақтары қарапайым, қарама-қарсы немесе кезектесетін, жартылай шырынды және толық (немесе сирек тісті) жиекті болады. Гүлдер көптеген түрлерде толық (бірақ кейбіреулерінде жеке жынысты), актиноморфты және жалғыз немесе жапырақ қойнауларынан дамыған азасан гүлшошаларда пайда болады. Тостаған жапырақтары әдетте бес (3–8) және төменгі жағында біраз біріккен (қосылған) болады. Шын жапырақшалары жоқ. Дегенмен, кейбір түрлерде тоғаншалардан (staminodes) пайда болған көптеген жіңішке жапырақшалар болады. Тұқымдық қапшықтарда әр ұяшықта бірнеше тұқым болады және олар көбінесе гигрохастикалық болып келеді, яғни ылғалданған кезде «реактивтік әрекет» арқылы тұқымдарды таратуға қабілетті. Бұл түрлердің әртараптануы шамамен Cactaceae және Agave екі соқпақты тұқымдастардағы негізгі таралумен бірдей кезеңде болған. Бұл тұқымдасқа көміртекті бекіту жолы ретінде красулацей қышқылы метаболизмін пайдаланатын көптеген түрлер кіреді. Sesuvioideae субтұқымдасының кейбір түрлері басқа көміртекті бекітуді пайдаланады, бұл топта бірнеше рет дамыған болуы мүмкін.

The family Aizoaceae is widely recognised by taxonomists. It once went by the botanical name "Ficoidaceae", now disallowed. The APG II system of 2003 (unchanged from the APG system of 1998) also recognizes the family, and assigns it to the order Caryophyllales in the clade core eudicots. The APG II system also classes the former families Mesembryanthemaceae Fenzl, Sesuviaceae Horan. and Tetragoniaceae Link under the family Aizoaceae. The common Afrikaans name "vygie" meaning "small fig" refers to the fruiting capsule, which resembles the true fig. Glistening epidermal bladder cells give the family its common name "ice plants". Most species (96%, 1782 species in 132 genera) in this family are endemic to arid or semiarid parts of Southern Africa in the Succulent Karoo. Much of the Aizoaceae's diversity is found in the Greater Cape Floristic Region, which is the most plant diverse temperate region in the world. A few species are found in Australia and the Central Pacific area. Most fig marigolds are herbaceous, rarely somewhat woody, with sympodial growth and stems either erect or prostrate. Leaves are simple, opposite or alternate, and more or less succulent with entire (or rarely toothed) margins. Flowers are perfect in most species (but unisexual in some), actinomorphic, and appear singularly or in few flowered cymes developing from the leaf axils. Sepals are typically five (3–8) and more or less connate (fused) below. True petals are absent. However, some species have numerous linear petals derived from staminodes. The seed capsules have one to numerous seeds per cell and are often hygrochastic, dispersing seeds by "jet action" when wet. This diversification was roughly contemporaneous with major radiations in two other succulent lineages, Cactaceae and Agave. The family includes many species that use crassulacean acid metabolism as pathway for carbon fixation. Some species in the subfamily Sesuvioideae instead use carbon fixation, which might have evolved multiple times in the group.

Таксономия

Айзоацеялардың жоғары түрлілігі және олардың туындаған уақытының жас болуына байланысты, көптеген туыс және түр шекаралары нақты емес. Акросантес Экл. & Zeyh.