Кіріспе

Копенгаген ауданы
Копенгагеннің ауданы

Валби – Данияның Копенгаген муниципалитетінің 10 ресми ауданының бірі. Ол Копенгаген муниципалитетінің оңтүстік-батыс бұрышында орналасқан және әртүрлі тұрғын үйлердің үйлесімінен тұрады. Бұған пәтерлер, қатарластырылған үйлер, жеке тұрғын үйлер және баушалар, сондай-ақ ауданның қалыптасуына негіз болған ескі Валби ауылының қалған бөлігі, өткен мен қазіргі өнеркәсіптік нысандармен араласып жатыр. Валби төбесі Валби мен орталық және қалалық Vesterbro ауданы арасындағы шекараны белгілейді. Дания тілінде "Валби төбесінің батысы" деген тіркес жиі "өңірлер" немесе "Копенгагеннен тыс" дегеннің метафорасы ретінде қолданылады. Данияның ең ірі қорымы – Вестер қорымы арқылы Копенгагеннің қалған бөлігінен, Vesterbro/Kongens Enghave және Søndermarken Frederiksberg бақтары арқылы Frederiksberg қаласынан, сондай-ақ Carlsberg сыра зауыты мен сирек қоныстанған аудандардан бөлінген Валби бүгінге дейін белгілі бір "тәуелсіздік" немесе оқшаулану сезімін сақтайды. Карлсберг ауданының қайта құрылысы және жаңа, тығыз ауданға айналуы осы жағдайды өзгертуі мүмкін. Басқа бұрынғы өнеркәсіптік нысандар да қайта жаңартылуда, ал Валби қазір Копенгагендегі халық саны ең жылдам өсіп жатқан аудандардың бірі.

География

Валбидің аумағы 9,23 км² және 46 161 тұрғыны бар, бұл 1 км²-ге 5 002 адамды құрайтын тығыздық береді. Ауданның шығысында Конгенс-Энгаве және Вестербро, солтүстігінде Фредериксберг, солтүстік-шығысында Ванлосе және батысында Хвидовр муниципалитеті орналасқан, ал оңтүстігінде Копенгаген портының оңтүстігіндегі Кальвебод жағажайы, шалқая сулы аймақ, оны Амагер аралынан бөліп тұрады. Ауданның ең ерекше географиялық ерекшеліктері – солтүстік-шығыс бұрышындағы Валби төбесі және батыс шекарасын белгілейтін Харреструп А өзені. Валби сонымен қатар солтүстік-батыс бұрышында Дамхус көлімен шектеседі.

Шығу тегі

Даншой төбесі және осы аймақтағы көптеген басқа археологиялық жағдайлар Вальби аймағының ежелгі заманнан бері қоныстанған екенін көрсетеді. Қазіргі Вальби Вальби және Вигерслев ауылдарының төңірегінде қалыптасқан. Вальби деген атаудың алғаш рет жазылған тіркелмесі 1186 жылға дейін Валбу деп белгіленген, бірақ екі елді мекеннің тарихы одан да ертерек болуы мүмкін. Вальби "жайлаудағы ауыл/үй" деген мағынаны білдіреді. Ерте орта ғасырларда екі ауыл да Уттерслевке қарады, ол кейіннен Копенгагенге айналған Хавн шағын сауда қалашығының төңірегіндегі көп бөлігін қамтыған патшалық иелік болды. 1167 жылы Вальдемар I Хавн мен Уттерслев иелігін Роскилде епископтығына берді, бірақ 1417 жылы Ерик VII Копенгагенді патшалық иелік деп жариялағанда ауылдар қайтадан Тақтың қарамағына өтті.

16 - 17 ғасырлар: қиын кезеңдер

Реформацияға дейінгі (1533–1536) азаматтық соғыс кезінде де, Екінші Солтүстік соғыста Копенгагенге жасалған шабуылда да Вальби жартылай қирауға ұшырады (1658–60), бұл аудан тұрғындарының зор кедейлікке түсуіне әкелді. 1682 жылы Вальбиде 13 шаруашылық және 25 үй болды, олардың әрқайсының жері шағын бақшадан аспады. Осы тығыз өңделген жерден алынған өнім, Амагер шаруаларымен қызыл тісті бәсекелестікке түсіп, Копенгагендегі Амагерторв базарында сатылды, онда король Кристиан IV Вальби шаруаларына сауда жасауға артықшылық берген еді. 1675 жылы Хвидовре шіркеуі Вальби бөлігімен кеңейтілді, бұл дизайнға симметрия енгізу мақсатымен жасалды, сонымен қатар Вальби тұрғындарының Хвидовре шаруаларымен араласпау тілегін қанағаттандыру үшін де болды.

18 ғасыр: жақсы күндер

17 ғасырда Роскильдеге баратын жол Вальби арқылы өтті және сол жерде сарай ашылды. Лицензияның алғашқы иесі – 1675 жылы Копенгагеннің мэрі болып сайланған, шебер саудагер Ханс Педерсен Блад болды. Вальби 1699 жылдан 1703 жылға дейін Вальби төбесінде король Фредерик IV-тің жаңа жазғы резиденциясы ретінде салынған Фредерикберг сарайының жақын орналасқандығынан да пайда тапты. Бұл аймақта патшалық отбасының болуы ауылдағы қызмет белсенділігін арттырды. Әңгімеге қарағанда, король Фредерик VI-ның жұбайы Мария София Вальби арқылы жиі ат шалып, балаларға дәмділер тарататын болған.

Демалыс орны және алғашқы аялдама

1776 жылы Роскилдеге баратын жолға жаңа бағыт берілді, ол Вестерброгадтың Валби төбесі арқылы тікелей жалғасы болды, нәтижесінде Валби қаласының басынан өтпей, мейрамхана және басқа да кәсіпорындарға зиян келді. Оның орнына Валби буржуазия өкілдерінің жазғы жайлау орнына айналды, бұл әдет Фредериксбергтен тарады. Валбиге алғаш келгендердің бірі актер Джеймс Прайс болды, ол Данияға келгеннен кейін көп ұзамай, 1795 жылы алғашқы жазын сонда өткізді. Одан кейін басқа буржуазия өкілдері де келді. Копенгагеннен шыққан алғашқы темір жол 1847 жылы ашылғанда, Роскилдеге дейінгі 30 шақырымдық темір жол желісінде қазіргі Валби станциясынан сәл шығысқа қарай орналасқан аралық станция болды. Бастапқыда станция жақын маңдағы Фредериксбергке демалыс сапарларын жасау үшін арналған; темір жолдың алғашқы жылдарында жол қозғалысы өте қарқынды болды, бірақ уақыт өте келе азайды. 1864 жылы Копенгагендегі екінші ірі станция ашылғанда станция жабылды және темір жол Фредериксберг станциясы арқылы қайта бағытталды.

Карлсберг келеді

Жаңа темір жол салынып жатқанда, Валби төбесінен өткен қазба жұмыстары кезінде табиғи көз ашылды. Бұл жайт сыра қайнату шебері Ж. С. Якобсенді осы жерге тартты және ол 1847 жылы төбенің шығыс беткейінде «Карлсберг» сыра зауытын құрды. 1882 жылы Ж. С. Якобсеннің ұлы Карл Якобсен әкесімен туындаған даудан кейін көршілес жерде жеке сыра зауытын ашты. Келесі онжылдықтарда екі зауыт та өсіп-дамыды және кейін біріктірілді. Карл Якобсен Валбидегі алғашқы шіркеудің, ірі «Иса» шіркеуінің де бастамашысы болды және оны әкесінен қалған мүлік есебінен қаржыландырды. Жаңа шіркеу 1891 жылдың 15 қарашасында киеленді, бірақ тағы он жыл бойы Хвидовре приходына қарасты болды. Валби мәдени орталығы, Валби станциясы және «Шпиндериет» сауда орталығы алаңның жанында орналасқан, соңғысы станция платформаларына тікелей қосылады. Екі маңызды көлік арнасы алаңға келіп қосылады. Vigerslev Allé темір жол бойымен батысқа қарай созылады, Vesterbro және Kongens Enghave арасындағы шекарадағы Enghavevej көшесінен басталып, Toftegårds Plads арқылы өтеді және Hvidovrevej қиылысынан кейін Allingevej көшесіне айналады. Gammel Køge Landevej оңтүстікке қарай жалғасып, 151 номерлі қосымша жолдың бір бөлігін құрайды.

Ақ үйлер

Валбидегі ақ үйлер (Den Hvide By i Valby), сондай-ақ Trekanten (lit. "Үшбұрыш"), Копенгагеннің Валби ауданындағы бірнеше құрылыс қоғамы үйлерінің бірі болып табылады. Олар Валби Ланггаде және Сондре Алле, Нордре Алле және Østre Allé көшелерінің оңтүстік жағында орналасқан. Олар Фредериксбергтегі басқа да ақ үйлерге ұқсас. Valby Arbejderes Byggeforening (ағылшынша: Valby Workers' Building Society) 1898 жылдың 17 мамырында құрылды және жергілікті шаруадан шамамен бес гектарлық үшбұрышты жерді 47 000 Дания кронына сатып алды. 34 жастағы сәулетші Кристиан Мандруп Пулсенге осы құрылысты жобалау тапсырылды және алғашқы үйдің іргетасы 1899 жылдың 26 қарашасында қаланды. Дамудың барлық бастапқы үйлері 1899 және 1903 жылдар аралығында салынды. Мандруп Пулсеннің жоспары Валби Ланггаде-нің оңтүстік жағында үлкен "А" әрпін құрайтын үш ағаш көшесін – Сондре Алле, Нордре Алле және Østre Алле – жасады. Бұл құрылыс жалпы 81 үйден тұрады, оның 77-сі екі пәтерлі, ал 4-еуі жеке үйлер. Әр үйдің ішінде бастапқыда екі пәтер болған, біреуі үй иесіне, екіншісі жалға алушыға арналған. Мандруп Пулсен жеті түрлі үй дизайнын жасады, бірақ барлығы ақ түсті, қызыл черепица шатырлары және жасыл терезе жақтаулары мен қоршаулары бар еді. Көбінесе олардың декорлері қызыл кірпіштен жасалған.

Үкімет

Дания теңіз басқармасы мен Дания теңіз апаттарын тергеу басқармасының бас кеңселері Валбиде орналасқан.

Ыңғайлылықтар

Гаммель Кёге Ландевейден тыс жерде орналасқан Валби спорт паркінде негізінен футболға қолданылатын көп мақсатты стадион бар. Жаңа су спорты орталығы қазір салынып жатыр және 2+12 ақпанда ашылатын болады. Ауданның ірі жасыл кеңістіктері – Копенгагендегі ең үлкен парк Валби паркі және Харреструп А өзенімен және ауданның батыс шекарасы бойымен, оңтүстіктегі Гаммель Кёге Ландевейден солтүстіктегі Дамхус жайылымы мен Дамхус көліндегі Роскильдевейге дейін созылатын Вигерслев паркі. Карлсберг аймағында екі тарихи бақ бар, олардың бірі қазір жалпы қолдануға ашық.

S-пойыздар

Валби S поездарымен жақсы қамтамасыз етілген. Вальби станциясы Тофтегардс Пладс жанындағы орталық жерде орналасқан. Ол Таструп және Фредерикссунд бағыттарының айырылысқан жерінде орналасқан, және әр бағыттағы пойыздармен қызмет көрсетеді. Кейбір аймақтық және қалааралық пойыздар да Вальбиде тоқтайды, негізінен Фредерикссунд S пойыздарына ауысу үшін. Вальбидің Конгенс Енхавемен шығыс шекарасына жақын орналасқан Ланггаде станциясы да Фредерикссунд желісінде орналасқан. Ny Ellebjerg станциясы ірі түйінге айналып келеді, ол Køge бағыты мен Копенгагеннің солтүстігіндегі Hellerup станциясын шағын қалалар арқылы байланыстыратын шеңберлік желі арасындағы ауысу станциясы болып табылады. Danshøj станциясы негізінен B пойыздары (Таструп бағытында) және F пойыздары арасындағы ауысу станциясы ретінде қызмет етеді. Вальбидегі шеңберлік желіге қызмет ететін басқа станциялар – Альхольм станциясы және Вигерслев Алле станциясы.

Мәдени сілтемелер

1989 жылғы швед-дандық драмалық фильмі "Вальбидегі керемет" Вальбиде оқиғасы өрбітеді. Сондай-ақ, "Олсен бандысы" фильмдерінде осы атпен танылатын топ Вальбиде тұрады.