Кіріспе

НАТО-ның стратегиялық деңгейдегі әскери басқаруы. Достасқан командалық трансформация (ACT) (француз тілінде: Commandement allié Transformation) – 2003 жылы қайта құрылымдаудан кейін құрылған Солтүстік Атлант келісім ұйымының (НАТО) әскери басқаруы. Оның мақсаты – альянстың әскери тиімділігін арттыру үшін НАТО-ның жауап беру күштері және жаңа доктриналар сияқты жаңа ұғымдарды пайдалана отырып, альянс күштері мен қабілеттерін әскери трансформациялауға жетекшілік ету болды. Франция 2009 жылдың ортасында НАТО әскери басқару құрылымына қайта қосылғанда, маңызды өзгеріс болды, нәтижесінде Жоғары одақтас қолбасшысы – трансформация (SACT) француз офицері болды. SACT лауазымын алғаш атқарған француз офицері – француз әуе күштерінің генералы Стефан Абриал (2009–2012).

Атлантикадағы одақтас командалық 1952 - 2003 жылдар

Одақтас командасының трансформациясына 1952 жылы құрылған Атлантикадағы одақтас командасы (ACLANT) алдын бақты. ACLANT-тің мақсаты Солтүстік Америка мен Еуропа арасындағы теңіз коммуникацияларын қорғау болды, осы арқылы Совет/Варшава шартының Батыс Еуропаға шабуылы жағдайында НАТО-ның еуропалық елдерін АҚШ әскерлерімен және жабдықтармен нығайту жоспарланды. Салқын соғыс аяқталғаннан кейін, команда қысқартылды, оның көптеген бағынышты штабтары Атлантика аймағында НАТО мәртебесі мен қаржыландыруын жоғалтты. Дегенмен, негізгі құрылым 2002 жылы Чехиядағы Прага саммитіне дейін сақталды. Бұл ACLANT-тің 2003 жылдың 19 маусымынан бастап таратылуына және оның орнына жаңа Одақтас командасының трансформациясы құрылуына әкелді. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің адмиралы Эдмунд П. Джамбастиани кіші 2002 жылдың 2 қазанында соңғы SACLANT атанды. Ол 2003 жылдың 19 маусымына дейін ACLANT командирі болып қызмет етті. Содан кейін ол 2005 жылдың 1 тамызына дейін Трансформацияның Жоғары одақтас қолбасшысы қызметін атқарды. Жоғары одақтас қолбасшысының орынбасары, адмирал сэр Марк Станхоуп РН, 2005 жылдың қарашасында АҚШ Әскери-әуе күштерінің генералы Лэнс Л. Смит келгенге дейін Жоғары одақтас қолбасшысының міндетін атқарушы болып қызмет етті.

Салқын соғыстан кейін

2002 жылғы Прага саммитінде НАТО-ның әскери құрылымдарын және түсініктемелерін өзгерту, сондай-ақ жаңа ғасырдың қауіп-қатерлеріне қарсы коалициялық соғыстың операциялық қиындықтарына қарсы тұру үшін жаңа техника түрлерін алу қажеттігі шешілді. Осылайша НАТО-ның әскери басқару құрылымы қайта ұйымдастырылды. Бір стратегиялық басқару, Яғни Біріккен әскерлердің трансформациялық басқаруы, НАТО-ны трансформациялауға бағытталды, ал екінші стратегиялық басқару НАТО-ның операцияларына, Яғни Біріккен әскерлердің операциялық басқаруына бағытталды. НАТО-ның трансформациялық басқаруы туралы алғашқы хабарлар 2002 жылдың шілдесінде пайда бола бастады. ACT 2003 жылдың 19 маусымында ресми түрде құрылды. "Жылдам итеративтік трансформациялық эксперименттерге негіз" (BRITE) бағдарламалық құралдары жиынтығы теңіздік жағдайды қадағалау туралы сұранысқа жауап ретінде жасалды. Бұл сұраныс, "Теңіздік кеңістікті қадағалау" деп аталатын АҚШ-тың халықаралық және ведомствоаралық бастамасының нәтижесі болып табылады, ол теңіздік ортақ мүдделерге төнетін терроризм, адам және есірткі контрабандасы, қақпайлық және тыңшылық сияқты қауіптерге қарсы күреске қызмет етеді. Біріккен әскерлердің Атлант мұхитындағы басқаруы Біріккен әскерлердің трансформациялық басқаруына айналғаннан бері, басшылардың арасында теңіз офицерлері болмады. Генерал Лэнс Л. Смит (АҚШ Әскери-әуе күштері) 2005 жылдың 10 қарашасынан 2007 жылдың 9 қарашасына дейін ACT басқаруын жүзеге асырды. Оның орнын 2007 жылдың 9 қарашасынан 2009 жылдың 8 қыркүйегіне дейін қызмет еткен генерал Джеймс Н. Мэттис (АҚШ Теңіз корпусы) басты. Франция 2009 жылдың ортасында НАТО-ның басқару құрылымына қайта қосылғаннан кейін, басшылыққа француз офицерінің тағайындалуы маңызды өзгеріс болды. Француз әуе күштерінің бұрынғы бастығы генерал Стефан Абриаль 2009 жылы басқаруды өз мойнына алды. 2012 жылдың қыркүйек айының соңында Абриальды француз әуе күштерінің генералы Жан Поль Паломерос алмастырды. 2015 жылдың 30 қыркүйегінде француз әуе күштерінің генералы Дени Мерсье генерал Паломеросты, 2018 жылдың қыркүйегінде генерал Андре Ланата генерал Мерсьені, ал 2021 жылы генерал Филипп Лавин генерал Ланатаны алмастырды. Қазіргі уақытта Германия әуе күштерінің генералы Крис Бадия Жоғары бас қолбасшының трансформация бойынша орынбасары лауазымын атқарады. Ол итальян әскерінің генералы Паоло Руджиероны, итальян теңіз күштерінің адмиралы Манфред Нильсонды, итальян әуе күштерінің генералы Мирко Зулианиді, Польша құрлық әскерлерінің генералы Мичислав Бийнекті, итальян теңіз күштерінің адмиралы Лучиано Заппатаны және адмирал Станхопты алмастырды. Бірнеше жыл бойы, SACLANT-тан мұрагерлік ретінде, орынбасар лауазымын Ұлыбритания теңіз күштерінің адмиралы атқарды. Станхоптың орнын Заппата бастан алғаннан кейін бұл практика тоқтатылды.

Құрылымы

Команданың штаб-пәтері АҚШ-тың Вирджиния штатындағы Норфолк қаласында орналасқан. HQ SACT өзі командалық топқа, Трансформация дирекциясына, Трансформацияны қолдау дирекциясына, Ұлттық байланыс өкілдеріне, «Бейбітшілік үшін серіктестік» штаб элементіне және HQ SACT-ке жауапты резервтегілерге ұйымдастырылған. Трансформация дирекциясын Трансформация штабының бас директорының орынбасары (DCOS) басқарады, ол Жоғары одақтас қолбасшысы, Трансформация (SACT) директоры ретінде өзінің Трансформация дирекциясының қызметін басқару және үйлестіру үшін бағыт-нұсқау береді. Дирекция екі бөлімге бөлінеді: Іске асыру және Қабілеттер. SACT-тің трансформациялық жауапкершілігінің толық көлемінде Штаб бастығының орынбасары (DCOS) Альянстың әскери трансформация процесінің нәтижелеріне назар аударумен, НАТО-ның операциялық қабілетін арттыру және НАТО-ның болашақ талаптарын қанағаттандыру үшін Штаб бастығына (COS) оның міндеттерін орындауда көмектеседі. Іске асыру бөлімі, штабтың көмекші бастығы (ACOS) басқарады, екі кіші бөлімнің – Бірлескен білім беру және оқыту (JET) және Бірлескен тәжірибе, жаттығулар мен бағалау (JEEA) қызметін басқару және үйлестіруге, сондай-ақ Бірлескен соғыс орталығына (JWC) және Бірлескен талдау орталығына (JALLC) оқу бағдарламаларын жетілдіру, тұжырымдамаларды әзірлеу және тәжірибе жүргізу, ортақ стандарттарды енгізу және алынған сабақтарды жинақтау және іске асыру үшін тиімді бағдарламаларды әзірлеу бойынша бағыт-нұсқау береді. Бұл бөлім, әлде күмән бар ма?, жыл сайынғы АҚШ жетекшілігімен өткізілетін «Коалиция жауынгерлерінің өзара іс-қимыл қабілеттілігін көрсету» іс-шарасында НАТО-ның байланыс нүктесі болып табылады. Қабілеттер бөлімі, штабтың көмекші бастығы (ACOS) басқарады, үш кіші бөлімнің қызметін басқару және үйлестіруге жауапты: Стратегиялық тұжырымдамалар, саясат және өзара іс-қимыл (SCPI); Болашақ қабілеттер, зерттеулер және технологиялар (FCRT) және Қорғаныс жоспарлау (Def Plan) – олардың қабілеттерді, тұжырымдамаларды және даму өнімдерін дайындау бойынша жұмыстарын ұйымдастыруға.

Төменгі командалар

НАТО-ның жалпы бейнесі ретінде, ACT Атлантиканың екі жағында да өкілдік етеді. АҚШ Бірлескен Күштері Командылығы таратылғанға дейін екі ұйым бір орында орналасқан және біраз уақыт бойы бір командирді бөліскен. ACT-нің командалық бөлімшесі Бельгияның Монс қаласындағы SHAPE-де орналасқан. ACT-нің негізгі бағынышты құрамалары: Норвегияның Ставангер қаласындағы Біріккен соғыс орталығы (JWC); Польшаның Бидгощ қаласындағы Біріккен күштерді даярлау орталығы (JFTC); және Португалияның Монсанто қаласындағы Біріккен талдау және алынған сабақтар орталығы (JALLC). Тәуелсіз қаржыландыру шарты бойынша ACT жыл сайын 30 миллион еуро шамасында қаражатты НАТО Коммуникация және Ақпарат агенттігімен (NCIA) бірлескен ғылыми және тәжірибелік бағдарламаларды қолдау үшін зерттеулерге инвестициялайды.

Әлемнің жоғарғы қолбасшысының орынбасары

Жоқ. Атауы Сурет Қызметке кірген күні Қызметтен шыққан күні Қорғаныс саласы1Адмирал сэр Ян Форбс (1946 ж.т.) 1 шілде 200310 шілде 20042Адмирал сэр Марк Станхоп (1952 ж.т.) 10 шілде 20043 шілде 20073Адмирал Лучиано Заппата 3 шілде 200729 қыркүйек 2010 Италия теңіз күштері4Генерал Мичислав Биеник (1951 ж.т.) 29 қыркүйек 20103 қыркүйек 2013 Польша құрлық әскері5Генерал Мирко Зулиани (1953 ж.т.) 3 қыркүйек 201324 наурыз 2016 Италия әуе күштері6Адмирал Манфред Нильсон (1955 ж.т.) 24 наурыз 201619 шілде 2019 Германия теңіз күштері7Генерал Паоло Руджиеро (1957 ж.т.) 19 шілде 20197 шілде 2022 Италия армиясы8Генерал Крис Бадия (1963 ж.т.) 7 шілде 2022Қазіргі қызметте Германия әуе күштері