Кіріспе

Үлкен әскери құралым (3–6 батальон / 3–10 мың сарбаз) әскери бөлімнің түрі

НАТО картасы символдары: достық бригада, жаушы бригада, достық жаяу әскер бригадасы, достық біріктірілген қару бригадасы, жаушы бронетанкті бригада, жаушы инженерлік бригада

Бригада – әдетте үштен алты батальоннан және қолдау элементтерінен тұратын маңызды тактикалық әскери құралым. Ол шамамен кеңейтілген немесе күшейтілген полкке тең. Екі немесе одан көп бригада дивизия құрауы мүмкін. Дивизия құрамындағы бригадалар көбінесе жаяу әскер немесе бронетанктік (кейде біріктірілген қару бригадалары деп аталады) болады. Жауынгерлік бөлімшелерден өзге, оларға жауынгерлік қолдау бөлімшелері немесе артиллерия, инженерлік және логистикалық бөлімшелер кіруі мүмкін. Тарихи тұрғыдан, мұндай бригадалар кейде бригадалық топтар деп аталған. Операция кезінде бригада өз құрамындағы және қосымша элементтерден, соның ішінде белгілі бір міндет үшін уақытша қосылған элементтерден тұруы мүмкін. Бригадалар сондай-ақ мамандандырылған болуы мүмкін және бірдей тармақтың батальондарын қамтуы мүмкін, мысалы, атты әскер, механикаландырылған, бронетанктік, артиллерия, әуе қорғанысы, авиация, инженерлік, байланыс немесе логистика. Кейбір бригадалар тәуелсіз немесе жеке жіктеледі және дәстүрлі дивизия құрылымынан тәуелсіз жұмыс істейді. НАТО стандартындағы бригаданың құрамында шамамен 5000 сарбаз болады. Алайда, Швейцария мен Австрияда бұл көрсеткіш 10000 сарбазға жете алады. КСРО және оның ізбасарлары көбінесе бригаданың орнына "полк" терминін қолданады, бұл Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Еуропаның көп бөлігінде кең таралған еді. Бригада командирі әдетте генерал-майор, ал Бразилия, Чили, Жапония және Тайваньдағы Қытай Республикасында – бригадалық генерал, полковник немесе бригада командирі болады. Кейбір армияларда командир генерал шеніне ие. Бригада командирінің өз штабы мен штаб қызметкерлері болады. Бас штаб офицері, әдетте подполковник немесе полковник, штаб бастығы болып тағайындалады. 20 ғасырдың соңына дейін британдық және оған ұқсас армияларда бұл лауазым "бригадалық майор" деп аталатын, ал көптеген британдық бригадаларда штаб бастығы – майор болған. Кейбір бригадаларда командирдің орынбасары да болуы мүмкін. Штабтың штаб офицерлерінен және көмекші қызметкерлерден (хатшылар, көмекшілер және жүргізушілер) тұратын ядросы бар, олардың саны бригада түріне байланысты өзгеруі мүмкін. Операция кезінде қосымша мамандандырылған бөлімдер қосылуы мүмкін. Штабтың әдетте өз байланыс бөлімі болады. Кейбір жандармерия күштерінде бригадалар негізгі ұйымдық бірлік болып табылады.

Шығу тегі

Француз тіліндегі "бригада" сөзінен алынған термин, итальян тіліндегі "brigata" есімінен шыққан, ал ол итальян тіліндегі "brigare" етістігінен туындаған, мағынасы – таласу немесе күресу. Бұл сөз алғаш рет 17 ғасырда Англияда эскадрон немесе полктан үлкен әскери бөлімді атау үшін қолданылған. Бұл атау алғаш рет армиялар бір полктан үлкен құрамалардан құрала бастағанда пайда болды. Бұрын әр полк, батальон, ат әскерінің эскадрильясы немесе артиллерия батареясы өздерінің далалық офицері (яғни полковник, подполковник немесе майор) немесе батарея командирі (әдетте капитан) тікелей далалық күш немесе "армия" командиріне есеп беретін. Мұндай "далалық армия" кеңейген сайын, оның бағынышты командирлерінің саны аталған армияның бас қолбасшысы, әдетте генерал-майор үшін тиімді басқаруға қиындық тудыратын. Командалық байланыстарды оңайлату және, әсіресе, бірлескен қару түрлері операцияларында (яғни, жаяу әскердің ат әскерімен және/немесе артиллерия күштерімен үйлестірілуін қамтитын) тактикалық бақылаудың белгілі бір деңгейін қамтамасыз ету үшін команданың аралық деңгейі құрылды. Швеция королі Густав Адольф бригаданы тактикалық бөлім ретінде жетілдірді және оны 1631 жылы Оттыз жылдық соғыс барысында швед армиясын қайта ұйымдастыру кезінде енгізді. Бригаданың құрылуы дәстүрлі армия құрылымына тән үйлестірудің жетіспеушілігін жойды. Бұл құрылым өздік басшыларымен тәуелсіз әрекет ететін жаяу әскер полктерінен және қолдаушы қару түрлерінен (яғни ат және артиллерия) тұратын. Густав Адольф осы майдандық үйлестіруді жаяу әскер батальондарын, ат әскерлерін және артиллерия батареяларын "жауынгерлік топқа", яғни "бригадаға" біріктіріп, жоғары полковник немесе подполковниктің басшылығымен жүзеге асырды, олар бригадир генерал ретінде тағайындалған. Францияда маршал Тюрен (1611–1675) бригада ұйымдастыруын үлгі етті; ол оны тұрақты бөлім етті, 1667 жылы "бригадир дес армей дю руа" (сөзбе-сөз "патша армиясының бригадирі") тұрақты шенінің құрылуын қажет етті. Швеция бригадаларынан айырмашылығы, француз бригадалары сол кезде бірдей қару түрінің екі-бес полкінен тұрды (кавалерия бригадасы, жаяу әскер бригадасы және т.б.). Полковник пен маршал де лагерь арасындағы шен 1788 жылы жойылды және оны бригадир генералмен шатастырмау керек, ол бригадир генералға тең. (Қазіргі заманғы генерал де бригада кейде бригадир деп аталады.)

Аргентина

Аргентина армиясында, типтік бригада штаб-пәтер компаниясынан, бригаданың негізгі түрінің (жаяу әскер немесе бронетанкілік кавалерия) екі немесе үш батальонынан (тарихи себептермен "полк" деп аталады), бригадаға оның атауын беретін (механикаландырылған, бронетанкілік, әуе шабуылы, таулы немесе орманы) бөлімдерден, сондай-ақ екінші түрінің бір батальонынан, бір немесе екі артиллериялық топтан, инженерлік батальон немесе компаниясынан, байланыс компаниясынан, барлау компаниясынан, армия авиациялық бөлімінен және логистикалық батальоннан құралады. Тау бригадаларында сонымен қатар арнайы күштер ("Тау рейнджерлері" деп аталады) компаниясы да болады. Бригадаға әдетте бригадир-генерал немесе аға полковник басшылық етеді, ол бригада командирі қызметін атқару кезінде генерал дәрежесіне көтерілуі мүмкін.

Австралия

Австралия армиясында бригада әрқашан ең кішкентай тактикалық құралым болды, себебі полктер батальондардың әкімшілік топтамалары (жаяу әскерде) немесе батальон мөлшеріндегі бөлімшелер (атқыштарда) болып табылады. Типик бригада шамамен 5500 адамнан – екі механикаландырылған жаяу әскер батальоны, броньды полк, броньды артиллерия полкі және басқа да логистикалық және инженерлік бөлімшелерден тұрады. Бригаданы әдетте бригадир шені бар офицер басқарады, ол "бригада командирі" деп аталады.

Франция

1791 жылдың 1 қаңтарында Франция бұрынғы Корольдік режиммен байланысты болған "полк" сөзін "demi brigade" терминімен алмастырды. Франция 1999 жылы дивизияларын бригадалармен ауыстырды (мысалы, 2-ші бронетанкті дивизия 2-ші бронетанкті бригадаға айналды). 2016 жылы тағы да екі дивизия (1-ші және 3-ші) құру туралы шешім қабылданды, олар төрт және үш бригададан тұрады, барлығы жеті бригада: екі бронетанкті, екі "аралық", екі жеңіл бригада (тау және парашютшілік) және франко-неміс бригадасы. Әскери авиация басқаруына бағынышты әуе шабуылдық бригада да бар. Бейбіт уақытта бригадалар негізінен күштерді ұсынушы ретінде қызмет етеді. Жіберілген бөлімшелер (жауынгерлік топтар мен міндеттік күштер) бригада құрамындағы полктермен қамтамасыз етілген батальондық деңгейдегі бөлімшелер болып табылады.

Үндістан

Үндістан армиясында бригада штабтан, үш батальоннан және оларды қолдайтын әскерлерден құралады. Оған бригадир (бір жұлдызды командир) шені бар әскери офицер басшылық етеді.

Норвегия

Норвегия армиясының негізгі құрамы – Бригада Норд, оған сегіз батальон кіреді, олардың төртеуі жауынгерлік батальон (бір жаяу әскер, бір механикаландырылған жаяу әскер, бір артиллерия және бір бронеттанқ) ал қалғаны – түрлі қолдау батальондары. Бригада кез келген уақытта жауынгерлік дайын болуға тиіс. Жауынгерлік батальондарда кәсіби сарбаздардың (мамандардың) айтарлықтай үлесі бар. Жауынгерлік дайындықтағы қолдау күштерінің салыстырмалы түрде үлкен көлемі, сондай-ақ үлкен резервтік жаяу әскері болып табылатын Heimevernet-ті (аударғанда "Ұлттық қорғаныс") күшейту үшін, сонымен қатар жаулап алу жағдайында халықаралық ынтымақтастық күштеріне (мысалы, НАТО) қолдау көрсетуге бағытталған.

Пәкістан

Бригада бригадирдің басқаруында болады және оның мақсатына қарай түрлі құрамалардың үш немесе одан көп батальонын қамтиды. Тәуелсіз бригада артиллериялық бөлімше, жаяу әскер бөлімшесі, броньды техника бөлімшесі және олардың іс-қимылын қамтамасыз ету үшін логистикалық бөлімшеден тұрады. Мұндай бригада ешқандай дивизия құрамына кірмейді және тікелей корпус басшылығында болады. 7 тәуелсіз броньды бригада, 7 инженерлік бригада және 8 әуе қорғанысы бригадасы бар. Тәуелсіз броньды және жаяу әскер бригадалары, қысқа мерзімді логистикалық немесе жақын қолдау үшін жоғары штабқа тәуелді болмай, ұзаққа созылатын операцияларды жүргізе алады. Олар қарсы шабуылдарда, шабуылды дамытуда немесе қысымға ұшыраған құрамаларды күшейту үшін жылдам қимылда қолданылуы мүмкін.

Қытай Республикасы

NRA бригадасы (旅 (lǚ)) – Қытай Республикасының Ұлттық революциялық армиясының әскери құрамы. Жаяу әскер және ат әскер бригадалары екі жаяу әскер полкінен тұрды. 1938 жылғы реформалардан кейін, қолбасшылық құрылымын жеңілдету мақсатында жаяу әскер дивизиясының құрамында бригадалар полктерге біріктірілді.

Ұлыбритания

Бригадалар, аймақтық әкімшілік емес, далалық рөлде, әдетте 19-шы ғасырдан бері атаулы типте және нөмірленген (мысалы, атты бригада немесе жаяу әскер бригадасы). Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан бері бригада нөмірлері бірегей болып келеді және тип бойынша қайталанбайды. Дивизиядағы бригадалар әдетте өздерінің жауынгерлік қолдау және жауынгерлік қызмет көрсету бөлімшелеріне басшылық етпейді. Бұл бөлімшелер дивизиялық басқаруда қалады, бірақ олар белгілі бір бригадамен тұрақты түрде байланысты болуы мүмкін («бригада тобы» ретінде). Тарихи тұрғыдан алғанда, жаяу әскер немесе атты/броньды бригадалар әдетте үш немесе төрт жауынгерлік батальоннан құралған, бірақ қазіргі уақытта үлкен бригадалар кең таралған, ал оларға қосылған артиллерия және инженерлік полктер қосылғанда олар одан да үлкенейеді. 1918 жылға дейін бригада штабының бастығы бригада майоры деп аталған. 1922 жылға дейін британдық армия бригадаларына әдетте бригадир-генерал шені бар (АҚШ армиясындағы «бір жұлдызды» шенімен тең) генерал-офицерлер басшылық еткен; одан кейін бригада командирі бригадир шені бар офицерлерге берілді, олар кейін генерал-офицерлер емес, далалық офицерлер ретінде жіктелді. Бүгінде бұл жағдай барлық елдерде осылай. 1859 жылдан 1938 жылға дейін «бригада» («бригадалық дивизия» 1885–1903) термині Корольдік артиллерияның батальондық бөлімшесін атау үшін де қолданылды. Себебі, жаяу әскер батальондары мен атты полктер органикалық болғандықтан, артиллерия бөлімшелері жеке нөмірленген батареялардан тұрды, олар «бригада» болып біріктірілді. Мұндай бригаданың командирі подполковник болды. 1938 жылы Корольдік артиллерия осы өлшемдегі бөлімше үшін «полк» терминін қабылдады, ал «бригада» сөзі өздерінің нормативтік мағынасында, әсіресе бригада командирі басқаратын зениттік артиллерия полктерінің топтары үшін қолданыла бастады. Екінші дүниежүзілік соғыста танк бригадасы үш танк полкінен тұрды және жаяу әскер дивизияларын қолдау үшін жаяу әскер танктерімен жабдықталды. Бронетанкті бригадалар крейсерлік танктермен немесе (АҚШ-тың ленд-лиз бағдарламасы бойынша) орташа танктермен және мотопехота батальонымен жабдықталды. Бронетанкті дивизиялар бір немесе бірнеше бронетанкті бригадаларды қамтыды.

Теңіз әскерлері

АҚШ Теңіз жаяу әскерлеріндегі бригадалар теңіз экспедициялық бригадалары (MEB) деп аталады және әдетте бригада генерал-майор басқарады. MEB – бұл орта деңгейдегі теңіз, құрлық және әуе күштерінен құралған жасақ (MAGTF), негізінен "жартылай дивизия" құрайды. MEB ұйымдық құрылымы кем дегенде үш полк деңгейіндегі бөлімшелерден және басқару элементінен (полк жауынгерлік тобы, құрама теңіз авиациялық тобы, теңіз логистикалық полкі және MEB штаб-пәтері тобы) тұрады. Әрбір теңіз экспедициялық күшінде (MEF) экспедициялық міндеттерге жөнелтуге дайын MEB болады. MEB – бұл MEF және теңіз экспедициялық бөлімі (MEU) арасындағы аралық MAGTF. Теңіз жаяу әскерлері полктерімен бірге MEU (армия бригадасынан кіші) – USMC-нің армия бригадаларына ұйымдық жағынан баламасы болып табылады. MEU үш батальон деңгейіндегі бөлімшелерден және басқару элементінен тұрады (батальондық десанттық тобы, теңіз орташа ауыспалы роторлы эскадрильясы (күшейтілген), жауынгерлік-логистикалық батальон және MEU штаб-пәтері тобы). Теңіз жаяу әскерлері полктері, теңіз артиллерия полктерімен біріктіріліп, теңіз дивизияларының негізгі бөлігін құрайды. MEB мысалы – «Ирак Азаттығы» операциясы кезіндегі Тарава жедел тобы (2-ші теңіз экспедициялық бригадасы).