Кіріспе
Найроби қор биржасы, Кения Найроби бағалы қағаздар биржасы (NSE) 1954 жылы Найроби қор биржасы ретінде құрылды, ол Кенияның астанасы Найробиде орналасқан. Бұл Британдық Кенияда қоғамдар туралы заңға сәйкес тіркелген Еуропалық қоғамдастықтағы қор брокерлерінің ерікті бірлестігі болды. 2021 жылдың ақпан айында биржада 66 компания тіркелген. Алайда, нарық ресми емес еді, өйткені қор брокерлік қызметін реттейтін ережелер мен ережелер жоқ еді. Сауда-саттық "джентльмен келісімінің" негізінде жүргізілді. Кәсіпкерлерге стандартты комиссиялар төленеді, клиенттер келісімшарт бойынша берілген міндеттемелерін орындауға міндетті. Сол кезде қор брокерлігі - бұл бухгалтерлер, аукционшылар, агенттер және заңгерлер кофе ішіп, баға алмасу үшін кездесетін қосымша бизнес болды. Бұл фирмалар басқа да салаларда маманданғандықтан, қауымдастыққа қажеттілік туындамады. 1951 жылы Фрэнсис Драммонд есімді жылжымайтын мүлік агенті алғашқы кәсіби қор брокерлік фирмасын құрды. Ол сондай-ақ Кенияның қаржы министрі сэр Эрнест Вазиге барып, Шығыс Африкада қор биржасын құру туралы идеяны ұсынды. 1953 жылдың шілдесінде екеуі Лондон қор биржасының қызметкерлеріне жүгінді, ал Лондон қызметкерлері Найроби қор биржасының шетел қор биржасы ретінде құрылуын мойындады. 1954 жылы Найроби қор биржасы қоғамдар туралы заңға сәйкес тіркелген қор брокерлерінің ерікті бірлестігі ретінде құрылды. Африка мен Азияға бағалы қағаздармен сауда жасауға рұқсат берілмегендіктен, 1963 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін ғана акциялармен сауда жасау Еуропалық қоғамдастықпен шектелген. Тәуелсіздіктің таңертеңінде қор нарығындағы белсенділік тәуелсіз Кенияның болашағы туралы белгісіздікке байланысты төмендеді. 1988 жылы Кения коммерциялық банкідегі 20% мемлекеттік үлесті сату арқылы NSE арқылы алғашқы жекешелендіру болды. Сату нәтижесінде Кения үкіметі мен оған қарасты мекемелер банктің 80%-ға ие болды. 1994 жылдың 18 ақпанында NSE 20 акциялар индексі 5030-ға дейін рекордтық деңгейге жетті. Халықаралық қаржы корпорациясы (IFC) NSE-ді әлемдегі ең жақсы жұмыс істейтін нарық деп бағалады, доллар бойынша 179% қайтару. 1994 жылдың шілдесінде Ұлттық банк Ұлттық орталықтың кеңірек ғимаратына көшіп, компьютерлік жеткізу және есеп айырысу жүйесін (DASS) орнатқан. Найроби қор биржасы құрылғаннан бері алғаш рет қор брокерлерінің саны сегіз жаңа брокердің лицензиясын беру арқылы өсті. 1996 жылы Кения әуе компаниясын жекешелендіру арқылы NSE тарихындағы ең ірі акция шығарылымы болды. Кения үкіметі KLM-ге 26% үлесін сатып, жалпыға 235,423,896 акция ұсынды (әрқайсысы KSh.5/= толық төленген және шығарылған акцияларының 51%) акциясына KSh.11/25 бағасымен. 110,000-нан астам акционерлер әуе компаниясының үлесіне ие болды, ал Кения үкіметі өз үлесін 74% -дан 23% -ға дейін қысқартты. "Kenya Airways" компаниясының жекешелендіру тобы 1996 жылы мемлекеттік кәсіпорындарды сатуда үлгілі табысқа жеткені үшін Дүниежүзілік банктің үздік сыйлығын алды. 1998 жылы үкімет капитал нарықтарының өсуіне ынталандыру шараларын енгізе отырып, шетелдік инвестициялардың аясын кеңейтті, соның ішінде салықтан босатылған тәуекелдік капитал қорларын құру, сақтандыру компанияларының инвестицияларына салынатын капитал табысына салынатын салықты жою, шетелдіктердің жергілікті қор брокерлері мен қор менеджерлеріне игілік иелігін беру және нарықтың өтімділігін жақсарту үшін Дилинг фирмаларына лицензия беру. 1999 жылдың 1 қаңтарында Кения жергілікті бухгалтерлік стандарт ретінде Халықаралық есеп стандарттарын (IAS) қабылдады.
The Nairobi Securities Exchange (NSE) was established in 1954 as the Nairobi Stock Exchange, based in Nairobi the capital of Kenya. It was a voluntary association of stockbrokers in the European community registered under the Societies Act in British Kenya. The exchange had 66 listed companies in February 2021. However, the market was not formal as there did not exist any rules and regulations to govern stock broking activities. Trading took place on a ‘gentleman's agreement.’ Standard commissions were charged with clients being obligated to honor their contractual commitments of making good delivery and settling relevant costs. At that time, stock broking was a sideline business conducted by accountants, auctioneers, estate agents and lawyers who met to exchange prices over a cup of coffee. Because these firms were engaged in other areas of specialization, the need for association did not arise. In 1951, an estate agent named of Francis Drummond established the first professional stock broking firm. He also approached the finance minister of Kenya, Sir Ernest Vasey, and impressed upon him the idea of setting up a stock exchange in East Africa. The two approached London Stock Exchange officials in July 1953 and the London officials accepted to recognize the setting up of the Nairobi Stock Exchange as an overseas stock exchange. In 1954 the Nairobi Stock Exchange was then constituted as a voluntary association of stockbrokers registered under the Societies Act. Since Africans and Asians were not permitted to trade in securities, until after the attainment of independence in 1963, the business of dealing in shares was confined to the resident European community. At the dawn of independence, stock market activity slumped due to uncertainty about the future of independent Kenya. 1988 saw the first privatization through the NSE with the sale of a 20% government stake in Kenya Commercial Bank. The sale left the Government of Kenya and affiliated institutions retaining 80% ownership of the bank. Notably, on 18 February 1994 the NSE 20 Share Index recorded an all record high of 5030 points. The NSE was rated by the International Finance Corporation (IFC) as the best performing market in the world with a return of 179% in dollar terms. The NSE also moved to more spacious premises at the Nation Centre in July 1994, setting up a computerized delivery and settlement system (DASS). For the first time since the formation of the Nairobi Stock Exchange, the number of stockbrokers increased with the licensing of eight new brokers. In 1996 saw the largest share issue in the history of NSE with the privatization of Kenya Airways. Having sold a 26% stake to KLM, the Government of Kenya proceeded to offer 235,423,896 shares (51% of the fully paid and issued shares of KSh.5/= each) to the public at KSh.11/25 per share. More than 110,000 shareholders acquired a stake in the airline and the Government of Kenya reduced its stake from 74% to 23%. The Kenya Airways Privatization team was awarded the World Bank Award for Excellence for 1996 for being a model success story in the divestiture of state owned enterprises. In 1998 the government expanded the scope for foreign investment by introducing incentives for capital markets growth including the setting up of tax‐free Venture Capital Funds, removal of Capital Gains Tax on insurance companies' investments, allowance of beneficial ownership by foreigners in local stockbrokers and fund managers and the envisaged licensing of Dealing Firms to improve market liquidity. On 1 January 1999, Kenya adopted the International Accounting Standards (IAS) as the local accounting standard.
Кеңейту (2000-2005)
2000 жылдың тамызында NSE жаңа сауда циклін (T+5) енгізді. Орталық депозиттік жүйе туралы заң (CDS) және ұжымдық инвестициялық схемаларды (CIS) қамтитын өзгертілген CMA заңдары парламентпен бекітілді және президент бекітті, бұл CDS-ті толық іске асыруға және ұжымдық инвестициялық схемаларды Кения нарығына енгізуге жол ашты. Ұлттық нөмірлеу агенттіктері қауымдастығымен (ANNA) серіктестік келісімінің нәтижесінде 2000 жылдың қыркүйегінде Ұлттық валюта нарығы Кенияның ұлттық нөмірлеу агенттігі (NNA) болып тағайындалды, ол Кенияның юрисдикциясында шығарылған қаржы бағалы қағаздарына ISIN-ті ANNA-ның ISO 6166 нұсқауларына сәйкес шығару үшін жауапты болды. 2000 жылдың қазан айында NSE ANNA-ның мүшесі болды. 2002 жылдың сәуірінде CMA жаңа NSE сауда және есеп айырысу ережелерін мақұлдағанын жариялады. Блоктық сауда-саттық үшін сома Ksh-тен жоғары қарай қайта қаралды. 3,0 млн. теңгеден 50-200 млн. теңгеге дейін. Бұрынғы блок саудасы ережелері сауданың құны 50 млн. теңгеден жоғары, бірақ 200 млн. теңгеден төмен болған жағдайда қолданылады. Соңында брокерлік комиссиялар жүйесі либеральданды. 2002 жылдың шілдесінде шетелдік инвесторларға арналған ережелерге өзгертулер енгізілді, олар Кения азаматтары үшін шығарылған акционерлік капиталдың 25% -ын ең төменгі резервке қалдырды, ал қалған 75% барлық инвесторлар үшін еркін айналымға айналды. Бұл 75% үлесі барлық инвесторларға арналған, шетелдік инвесторлардың үлесіне шектеу қойылмайды. 2002 жылдың тамызында Орталық депозитарий және есеп айырысу корпорациясы (CDSC) акционерлері туралы келісімге қол қойылды. Акционерлер Найроби қор биржасы (20%), Кенияның қор брокерлері қауымдастығы (18%), CMA инвесторларды өтеу қоры (7%), және капитал нарықтары сын-қатер қоры (50%) арқылы 9 институционалдық инвесторлар болды, олар CDSC-ге бірлесіп инвестициялады. CDSC Кенияның капиталды нарықтарында сауда-саттық жасалатын бағалы қағаздар үшін клиринг, есеп айырысу, депозитарий және тіркеу жүйесін иеленетін және басқаратын заңды тұлға. 2002 жылдың қарашасынан бастап Кенияда тіркелген және тіркелген емес бағалы қағаздарға бірегей кодты бөлу үшін жауапты Кениядағы жалғыз ұлттық ұлттық ұлттық банк болды. 2003 жылдың наурыз айында CDSC Ұлттық сауда орталығының қатысуымен CDS білім беру науқанын бастады. "CDS құқықтық және нормативтік базасы" тақырыбында алғашқы CDS білім беру семинар-тренингінің басталуы. 2004 жылы NSE өзінің алтын мерейтойын атап өтті, сонымен қатар 8-ші ASEA конференциясын өткізді. Бұл мерекенің аясында "The Exchange" деп аталатын алғашқы NSE журналы және Орталық депозиттік жүйелерді басқаратын Орталық депозиттік және есеп айырысу корпорациясы (CDSC) жарық көрді. 2003 жылдың 31 желтоқсанында аяқталған жыл ішінде биржада 15,25 млрд. теңгеден астам капитал айналымы тіркелді, бұл алдыңғы бес жыл ішінде тіркелген капитал айналымынан көп. 2004 жылдың 31 желтоқсанында аяқталған жыл үшін биржада 22,32 млрд. теңгеден астам капитал айналымы тіркелді, бұл 2003 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 46,37%-ға өсті. 2005 жылдың 31 желтоқсанында аяқталған жыл ішінде биржада капитал айналымы 36,52 млрд. сомнан асып кетті (бұл өткен жылдың көрсеткішінен 63,61%-ға жоғары). 22,32 млрд.) құрады.
Найроби бағалы қағаздар биржасы (2011-2022)
2011 жылдың шілдесінде Найроби қор биржасы өзінің атауын Найроби бағалы қағаздар биржасы деп өзгертті. Бұл өзгеріс Ұлттық биржаның толық қызмет көрсететін бағалы қағаздар биржасына айналу стратегиялық жоспарын көрсетеді, ол акциялар, борыштар, туындылар және басқа да байланысты құралдардың сауда-саттығын, клирингін және есеп айырысуын қолдайды. Сол жылы акциялар бойынша есеп айырысу циклі бұрынғы T+4 есеп айырысу циклынан T+3 есеп айырысу циклына ауысты. Бұл өз акцияларын сатуға бағытталған инвесторларға ақшаны үш күннен кейін алуға мүмкіндік берді, ал сатып алушылар бір уақытта CDS-ге ие болды. 2011 жылдың қыркүйегінде Найроби бағалы қағаздар биржасы кепілдікпен шектелген компаниядан акциялармен шектелген компанияға айналды және осы өзгерісті көрсететін жаңа Меморандум мен Жарғыны қабылдады. 2011 жылдың қазан айында брокерлік кеңсе жүйесі іске қосылды, ол интернет арқылы сауда-саттықты жеңілдетеді. 2011 жылдың қарашасында FTSE NSE Kenya 15 және FTSE NSE Kenya 25 индекстері іске қосылды, NSE Шығыс Африкадағы әртүрлі отандық инвестицияларға назар аударған жергілікті актив иелері мен қор менеджерлерімен кеңескеннен кейін. 2012 жылдың наурыз айында екі жаңа индекстердің кідірілген индекстері www.nse.gov сайтында жарияланды. NSE. к. к. 2012 жылдың наурызында NSE бағдарламалық қамтамасыз ету және ақпараттық индустрия қауымдастығының (SIIA) Қаржылық ақпараттық қызметтер бөлімшесінің (FISD) мүшесі болды. 2013 жылдың мамыр айында NSE Биржаға көшірілді, 55 Westlands Road, Westlands, Найроби. 2014 жылдың 27 маусымында Капитал нарықтары органы IPO арқылы NSE акцияларының листингін дәлелдеді және кейіннен негізгі инвестициялық нарық сегментінде өз акцияларын өз бетінше листингке енгізді. IPO 2014 жылдың 24 шілдесінен 12 тамызына дейін жалғасып, NSE мен Йоханнесбург қор биржасы Африкадағы жалғыз өз бетінше тіркелген биржалар болды. NSE IPO-да 763,92% артық жазылып алынды, бұл NSE тарихындағы ең көп жазылып алынған акция ұсынысы болды. NSE акциялары 2014 жылдың 9 қыркүйегінде биржаның негізгі инвестициялық нарық сегментінде саудаға шықты. 2014 жылдың қараша айында NSE екі жаңа листингті қосты: Flame Tree Group, FMCG компаниясы және Kurwitu Ventures, шариғат талаптарына сай келетін инвестициялық компания. Екеуі де кіріспе ретінде Өсіп келе жатқан кәсіпорындар нарығы сегментінде тіркелген. 2015 жылдың 11 ақпанынан бастап Кенияның ең ірі көлік құралын импорттаушы және ең ірі автомобиль құрастырушы компаниясы CMC Holdings Біріккен Араб Әмірліктерінде орналасқан Al Futtaim Group компаниясы сатып алғаннан кейін NSE-ден шығарылды. 2015 жылдың наурызында NSE ресми түрде Біріккен Ұлттар Ұйымының тұрақты қор биржалары (SSE) бастамасына қосылды, олар өздерінің мүдделі тараптарын капитал нарықтарында тұрақтылықты енгізудің маңыздылығы туралы хабардар етуге ерікті түрде міндет алды. 2021 жылдың ақпан айында биржада 66 компания тіркелген. Биржаның бас директоры Джеффри Одундо 2022 жылдың сәуірінде баспасөзге NSE. NR Африкадағы қосымша биржаларда үлестерді сатып алуды көздеді. Ол кезде нарықтық капитализация бойынша Африкадағы бесінші ірі биржа болды және Танзанияның Дар-эс-Салам қор биржасында 5,9% ие болды. 2022 жылдың желтоқсанында NSE ресми түрде Африканың 14 компаниясындағы басқа жеті түрлі капитал нарықтарымен байланысқан. Сол айда NSE сондай-ақ Кенияның акцияларына "бөлшек инвестиция" енгізді. 2022 жылдың 6 желтоқсанында NSE-де сауда-саттық жасайтын шетелдік инвесторлардың саны бір апта ішінде екі есеге азайды деп хабарланды. Сол кезде нарықтық капитализация бойынша NSE-дегі ең ірі төрт акциялар Safaricom, Equity Group, KCB және EABL болды.
Өңірлік интеграция
NSE Африканың бағалы қағаздар биржалары қауымдастығының, Шығыс Африканың бағалы қағаздар биржалары қауымдастығының және Дүниежүзілік биржалар федерациясының мүшелері болып табылады.
Басқару және меншік
Найроби бағалы қағаздар биржасы 2015 жылы он бір адамнан тұратын директорлар кеңесімен басқарылды. Кипроно Киттони топтың төрағасы және Джеффри Одундо бас директор болып қызмет етті. + Найроби бағалы қағаздар биржасының акцияларына иелік етуРангы ИесіПроценттік меншік1Standard Chartered Kenya Nominees21.752CfC Stanbic Nominees Kenya Limited7.673 Кенияның Казначействосының Министрлер кабинетінің хатшысы 3.374 Инвесторларды өтеу қоры кеңесі 3.375 Басқалар 63.84 Жалпы100.00