Кіріспе

Токиодағы қор биржасы, Жапония, тарихи түрде TSE деп аталады. Токио қор биржасы (東京証券取引所), Tosho (東証) немесе TSE/TYO деп қысқартылады, Жапонияның Токио қаласында орналасқан. Биржаның иесі – Japan Exchange Group (JPX) холдингі, ол биржада тізімделген және JPX-тің толық құрамындағы еншілес компаниясы – Tokyo Stock Exchange, Inc. компаниясымен басқарылады. JPX, Tokyo Stock Exchange Group, Inc. және Osaka Securities Exchange Co., Ltd. (қазір Osaka Exchange, Inc.) компанияларының бірігуінен құрылды; бірігу процесі 2012 жылдың шілдесінде басталды, осы бірігу Жапонияның Әділ Сауда Комиссиясымен мақұлданды.

Шолу

ТЭК – акционерлік қоғам (kabushiki gaisha) ретінде тіркелген, құрамында тоғыз директор, төрт аудиттор және сегіз атқарушы директор бар. Оның бас кеңсесі Жапонияның ең ірі қаржы орталығы болып табылатын Токио қаласының Чюо ауданындағы 2-1 Nihonbashi Kabutochō мекенжайында орналасқан. ТЭК-тің қор нарығын көрсететін негізгі индекстер – Nihon Keizai Shimbun (Жапонияның ең ірі бизнес газеті) таңдаған компаниялардың Nikkei 225 индексі, Prime компаниялары акцияларының бағасына негізделген TOPIX индексі және Жапонияның жетекші басылымдары ұстап тұратын ірі өнеркәсіптік компаниялардың J30 индексі. Активті облигациялар және фьючерстік нарықтары да бар. ТЭК саудасына 94 отандық және 10 шетелдік бағалы қағаздар компаниясы қатысады. Қараңыз: Токио қор биржасының мүшелері.

Баспасөз клубы

Биржаның баспасөз клубы, Кабуто клубы (Kabuto Club) деп аталады, ол TSE ғимаратының үшінші қабатында жиналады. Кабуто клубының көп бөлігі Nihon Keizai Shimbun, Kyodo News, Jiji Press немесе Bloomberg LP және CNBC сияқты бизнес-телеарналарымен байланысты. Кабуто клубы әдетте сәуір және мамыр айларында ең жұқ жүреді, осы кезде акционерлік қоғамдар жылдық есептерін жариялайды.

Сағаттары

Биржаның қалыпты сауда сессиясы аптаның барлық күндері сағат 9:00-дан 11:30-ға дейін және 12:30-дан 15:00-ге дейін өтеді, сенбі, жексенбі күндері мен Биржа алдын ала жариялаған мерекелерден басқа. Биржа келесі мерекелерде жабылады: Жаңа жыл, Ересек болу күні, Ұлттық негіз күні, Көктемгі теңдік күні, Шова күні, Конституция күні, Жасыл күні, Балалар күні, Теңізшілер күні, Қарлыларға құрмет көрсету күні, Күзгі теңдік күні, Денсаулық және спорт күні, Мәдениет күні, Еңбек алғысы күні және Императордың туған күні.

2022 жылдың 4 сәуірінен бастап Prime, Standard және Growth нарықтары

2022 жылдың 4 сәуірінен бастап нарық бөлімшелері нарық өтімділігі, корпоративтік басқару және басқа да критерийлер бойынша ерекшеленетін Prime, Standard және Growth нарық бөлімшелеріне қайта құрылды. Жапонияның ірі қалаларындағы басқа да қор биржалары бірыңғай Жапон қор биржасын (Japanese Stock Exchange) құруға біріктірілді. Бірлескен биржа 1 тамызда, Хиросима бомбаға түсірілгенге дейін бірнеше күн бұрын жабылды.

Соғыстан кейінгі

Токио қор биржасы жаңа Бағалы қағаздар биржасы заңына сәйкес 1949 жылғы 16 мамырда қазіргі жапон тіліндегі атауымен қайта ашылды. 1983 жылдан 1990 жылға дейінгі ТҚБ-ның өсуі беспрецедентті болды, 1990 жылы ол әлемдік қор нарығы капитализациясының 60% астам бөлігін құрады (әлемдегі ең ірісі), бірақ кейін құны күрт төмендеп, капитализация бойынша әлемдегі ең ірі 4-ші биржаның біріне айналды. Қазіргі ТҚБ ғимараты 1931 жылғы ТҚБ ғимаратын алмастырып, 1988 жылғы 23 мамырда ашылды, ал ТҚБ сауда алаңы барлық мәмілелерді электрондық саудаға көшіру үшін 1999 жылғы 30 сәуірде жабылды. 2000 жылғы 9 мамырда «TSE Arrows» деп аталатын жаңа нысан ашылды. 2010 жылы ТҚБ «Arrowhead» сауда платформасын іске қосты. 2001 жылы ТҚБ «kabushiki gaisha» («акционерлік қоғам») ретінде қайта құрылды: осыған дейін ол мүшелері акционерлер болып табылатын заңды тұлғалардың бірлестігі ([[:ja:社団法人]]) ретінде құрылған еді. 2007 жылғы 15 маусымда ТҚБ Singapore Exchange Ltd-нің 4,99% үлесін сатып алу үшін 303 миллион доллар төледі. Лондон қор биржасы (LSE) және ТҚБ бірлескен сауда өнімдерін әзірлеп, технологиямен алмасып жатыр, бұл халықаралық бәсекелестік күшейген кезде биржалар арасындағы соңғы трансшекаралық келісімді білдіреді. 2008 жылғы шілдеде LSE және ТҚБ LSE-нің Баламалы инвестициялық нарығына (AIM) негізделген Токиодағы жаңа бірлескен кәсіпорынды жариялады.

Технологиялық мәселелер

Биржа 2005 жылдың 1 қарашасында Fujitsu компаниясы әзірлеген, жаңа орнатылған мәмілелер жүйесіндегі қателерге байланысты 90 минут жұмыс істей алды. Бұл жүйе сауда көлемінің артуына көмектесуі тиіс еді. Сауда-саттықтың тоқтауы 2020 жылдың 1 қазанына дейін биржа тарихындағы ең ауыр жағдай болып саналды. Сауда-саттық төрт жарым сағатқа тоқтатылды. 2001 жылдың желтоқсанында Dentsu жарнамалық гигантының алғашқы акциялық орналастырылымы (IPO) кезінде швейцариялық инвестициялық банк UBS Warburg-тың трейдері осы компанияның 610 000 акциясын 6 иеннен сатты, ал ол 16 акцияны 600 000 иеннен сатуға ниеттенген болатын. Банк 71 миллион фунт стерлинг шығынға ұшырады. 2005 жылдың 8 желтоқсанында J Com компаниясының IPO-сы барысында Mizuho Securities Co., Ltd. компаниясының қызметкері бір акцияны 600 000 иеннен сату орнына, 600 000 иеннен сату туралы бұйрықты қате енгізіп жіберді. Mizuho қателікті уақтылы байқамады; Токио қор биржасы бастапқыда бұйрықты жоюға жасалған әрекеттерді тоқтатты. Нәтижесінде, биржа мен Mizuho арасында бөлісетін 347 миллион АҚШ доллары көлемінде таза шығын туындады. Екі компания да қателерді тексерудің жоқтығы, қауіпсіздіктің жетіспеуі, сенімділіктің болмауы, ашықтықтың жоқтығы, сынақтардың жеткіліксіздігі, сенімнің жоғалуы және пайданың төмендеуі сияқты мәселелерді шешуге тырысуда. 11 желтоқсанда TSE өзінің жүйесіндегі қателік Мидзухо саудасындағы мәселеге себеп болғанын мойындады. 21 желтоқсанда TSE бас директоры Такуо Цурусима және тағы екі жоғары лауазымды қызметкер Мидзухо ісіне байланысты отставкаға кетті. 2006 жылдың 17 қаңтарында Nikkei 225 индексі 2,8% құлдырады, бұл соңғы тоғыз айдағы ең үлкен құлдырау болды. Бұл құлдырауға интернет-компаниясы Livedoor-ға қарсы прокурорлардың шабуылы себеп болды. Токио қор биржасы 18 қаңтарда сауда-саттықты жабылуға 20 минут қалғанда тоқтатты, себебі сауда көлемі біржаның компьютерлік жүйесінің тәулігіне 4,5 миллион сауда-саттықты қабылдау мүмкіндігінен асып кету қаупі болды. Бұл жағдай "Livedoor соққысы" деп аталды. Биржа тәуліктік тапсырыс көлемін бес миллионға дейін жылдам арттырды. 2020 жылдың 1 қазанында Токио қор биржасы тарихында алғаш рет техникалық ақаулықтан кейін барлық акциялармен сауда-саттықты бір күнге тоқтатуға мәжбүр болды, бұл сатып алу және сату операцияларын тоқтатты. Бұл туралы хабарлама сағат 9.00-ге дейін, яғни сауда-саттық ашылуы тиіс уақытта жарияланды. Проблема "нарық туралы ақпаратты жеткізу жүйесінде" болды, демек, ақаулық желілік мәселе еді. Бірақ "Asahi Shimbun" газеті бұл ақаулықтың себебі механикалық бұзуылғандық екенін хабарлады. Токио қор биржасын басқаратын Japan Exchange Group Inc., мәселе шешілгенше тоқтату мерзімінің белгісіз екенін мәлімдеді. Жапониядағы басқа қор биржалары да сауда-саттықты тоқтатты. Келесі күні сауда-саттық әдеттегі режимде қайта жаңғыртылды.