Кіріспе

Хуан Лунаның суреті 1884 жылы түсірілген фильм 2019 жылы жарық көрмес бұрын "Сполиарий" деп аталды. Луна өліп бара жатқан гладиаторларды бейнелейтін картинаны толтыру үшін сегіз ай бойы жұмыс істеді. Бұл суретті Луна 1884 жылы Мадридте өткен Exposición Nacional de Bellas Artes көрмесіне ұсынды, онда ол алғашқы алтын медальді (үштен) алды. Сурет Рим циркіндегі жаугершілердің қару-жарақтары мен киімдерін тартып алуындағы жаугершілік көріністі қайта жаңғыртты. 1884 жылы сәуір айында Испания академиясының басқа да туындыларымен бірге Сполиарий Римде көрмеге қойылды. 1886 жылы картина Барселонаның провинциялық үкіметінің иелігіне 20 000 песетаға сатылды. Қазіргі уақытта ол Маниладағы Ұлттық көркемөнер мұражайының бірінші қабатындағы негізгі галереяда ілінеді және мұражайға кірген кезде келушілерді қарсы алатын алғашқы өнер туындысы болып табылады. Ұлттық музей оны Филиппиндегі ең үлкен картина деп санайды, оның өлшемдері 4,22 метр х 7,675 метр. Филиппин тарихшысы Амбет Окампо былай деп жазады: "Луна мен Феликс Резурексия Идальго 1884 жылы Мадрид көрмесінде ең жоғары наградаларды жеңіп, әлемге индейлер, олардың барварлық нәсіліне қарамастан, оларды отарлаған испандардан гөрі жақсы сурет салуға қабілетті екенін дәлелдеді".

Хосе Ризал және Сполиарий

Мадридте филиппиндіктердің жиналысында Хосе Ризал екі отандасының жеңісіне құлшыныспен тост айтты, екіншісі күміс медальді жеңген Феликс Идальго, оны "растық теңдіктің жаңа дәлелі" деп атады. "Лунаның Сполиариумы, оның қанды құл гладиаторларының мәйіттерімен, олар өздерінің римдік қанаушыларын көңіл көтеретін аренадан сүйретіліп шығарылды, олардың өмірлері Рим қуғыншыларының ар-намысына деген құмарлықтарын қанағаттандыру үшін жыртылды" Ризаль өзінің сөзінде Сполиарийдің "әлеуметтік, моральдық және саяси өміріміздің мәні: адамзаттың ауыр сынағында, адамзаттың құтқарылмауы, ақыл мен идеализмнің бейбіт күресте, бейбітшілік пен әділетсіздікке қарсы күресте" екенін атап өтті. Ризаль өзінің "Сполиариум" атты шығармасын 1884 жылдың басында жазған болатын. Ол "китап идеясымен ойнап жүрді" және картинаны "көпшіліктің шуы, құлдардың айқайлауы, өлілердің қаруларының металл шуы, жетімдердің жылауы, күңкілдеп дұға етуі" деп сипаттады. Ризальдің кітабы "Ноли ме тангере" деп аталатын болады.

Филиппинге қайта оралу

1885 жылы картинаны (әлі Парижде болған кезде) Барселона провинциялық үкіметі 20 000 песетаға сатып алды, ол Римде, Мадридте және Парижде көрмеге қойылғаннан кейін. 1887 жылы Барселонадағы Музео дель Арт Модерноға көшірілді, онда 1937 жылы Испанияда азаматтық соғыс кезінде мұражай өртеніп, тоналғанға дейін сақталды. Испанияның диктаторы Франсиско Франконың бұйрығы бойынша, бүлінген картина Мадридке қалпына келтіру үшін жіберілді, ол 18 жыл бойы сонда қалды. Филиппиндіктер мен 1950 жылдары мағыналы испандықтардың картинаны Манилаға беру туралы шақырулары Франконың картинаны қалпына келтіруді аяқтау және оны Филиппиндеге тарту туралы бұйрығына әкелді. 1957 жылдың соңында қалпына келтіру жұмыстары аяқталғаннан кейін, сурет 1958 жылдың қаңтар айында Испаниядағы Филиппин елшісі Мануэль Ниэтоға тапсырылды, кейіннен Испания үкіметінің сыйы ретінде Филиппинге жіберілді.

Сполиарийдің боцетосы

2018 жылы 125 жылдан кейін ұмытылған боцето (студия) табылды. Боцето жұмыстың ең ерте нұсқасы болып саналады және 1883 жылы жасалған, оның өзі кенепке SPOLIARIVM boceto LVNA, R[OMA], 1883 деген сөздермен жазылған, бұл нұсқаны ең ерте жасады. Әдебиетке сүйенсек, зерттеуде Лунаның суретшіге бейбайин қарпімен төменгі оң жағында жазған ерекше қолтаңбасы бар екені анықталды. BU LA[N] сөзінің жазуы айға арналған Илокано тілінен алынған, оны суретші өзінің төрт белгілі жұмысына ғана қосты. Боцето соңғы рет 1893 жылы Мадридтегі Ұлттық археологиялық мұражайда өткен Exposición Histórico Natural y Etnográfica көрмесінде көпшілік назарына ұсынылды. Алдағы зерттеулер оның қайдан шыққанын көрсетті. Бұл Лунаның танымал досы және меценаты филиппиндік саясаткер Педро Патерноның жинағының бөлігі. Кейіннен картина 130 жылдай Испанияның Луго провинциясындағы Саррияның бұрынғы мэрі Дон Хосе Васкес Кастинейраның иелігіне өтті. Патерно Филиппин кітапханасы мұражайының жаңа директоры болып тағайындалғандықтан, суреттер кейіннен сатылды немесе Васкес Кастинейраларға берілді деп есептеледі. Патерно Галисиядан шыққан Мария Луиза Пинейро де Патерноға үйленген, Васкес Кастиньерас да сол аймақтан шыққан.