Кіріспе

Аллен М. Самнер класының эсминшісі USS Hyman (DD 732) – АҚШ Әскери-теңіз күштерінің кемесі болған.

Есімдес

Уилфорд Милтон Хайман 1901 жылы 16 тамызда Колорадо штатының Пуэбло қаласында дүниеге келген. 1924 жылы АҚШ Әскери-теңіз академиясын бітірген. Ол алғаш рет «Нью-Мексико» линкор кемесінде қызмет етті. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі жылдары көптеген кемелерге және жағалау станцияларына, соның ішінде Теңіз операциялары басқармасына тағайындалды. 1941 жылы 6 қазанда «Симс» эсминецінің командалық құрамын қабылдады. Атлантикада конвойды сүйемелдеуден кейін «Симс» 1942 жылдың басында Тынық мұхитына көшті. Мамыр айында жапондықтар Порт-Морсбиге басып алуды кеңейтуге тырысқанда, кеме адмирал Франк Джек Флетчердің авианосектеріне жанармай құю тобында «Неошо» жанармай құюшы кемесімен бірге жұмыс істеді. Авианосеушілер позицияға маневр жасағанда, жапондық ұшақтар Коралл теңізінде «Неошо» мен «Симсті» анықтады; және оларды авианосеуші және сүйемелдеуші кемелер деп ойлап, күшпен шабуыл жасады. Лейтенант-коммандер Хайман кемесімен 2 әуе шабуылынан өткеннен кейін, 36 жапондық ұшақ екі кемеге шабуыл жасады. «Симс» үшінші шабуылда үш 500 фунттық бомбаға ұшырады. «Симске» тиген алғашқы бомба жарылған сәттен бастап, кеме суға батқанға дейін барлығы 48 секунд уақыт өтті, нәтижесінде тек 13 адам ғана аман қалды. Эсминецтің жөндеуге келмейтіндей зақымдануын түсінген Хайман «кемеден кетуге» бұйрық берді, бірақ көпірде қалды және кемесімен бірге суға батқанға дейін эвакуацияны басқарды. Оның кемесі мен «Неошоның» құрбандығы Коралл теңізі шайқасы деп белгілі болған, кең аумақты ұрыстарда Әскери-теңіз күштерінің авианосеушілерін сақтауға үлкен үлес қосты. Ол қаза болғаннан кейін «Диңгез Флоты кресімен» марапатталды.

Құрылыс және іске қосу

Хайман 1943 жылғы 22 қарашада Мэн штатының Бат қаласындағы «Бат Айна зауытында» жатқызылды, 1944 жылғы 8 сәуірде суға түсіріліп, 1944 жылғы 16 маусымда қолданысқа кірді.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Хайман Бермуда аралдары мен Мэн штатының Каско шығанағында жан-жақты сынақ жаттығуларын өткізді. 18 қыркүйекте Бостоннан теңізге шығып, Тынық мұхитындағы соғысқа қосылды. 1944 жылғы 12 қазанда Панама каналы арқылы Сан-Диегодан Перл-Харборға жетті. Келесі бірнеше айда оқу жаттығуларымен, оның ішінде десанттық шабуылдар мен Эниветоктағы алдыңғы базаға эскорттық сапарлармен айналысты. 1945 жылдың басында Микронезия мен Филиппин арқылы Жапонияға жақындаған екі жақты қысқыштарда Иво Джима аралы маңызды нысанаға айналды. Хайман 1945 жылғы 27 қаңтарда Келли Тернердің экспедициялық күшінің көлігімен Эниветокке тоқтады, содан кейін Саипанда Иво Джимаға десант түсірудің соңғы репетициясын жасады. 19 ақпан күні таңертең эсминец көліктік кемелерді қорғауға кірісті. Бірінші толқын десант түсірген кезде 5 дюймдік зеңбіректерін жағаға бұрып, шабуылдаушы әскерлерге қолдау көрсету үшін атысты бастады. 23 ақпанға дейін жапондық әскерлер мен бекіністерін бомбалады, содан кейін Иво Джиманың оңтүстігінде суасты қайықтарына қарсы іздеу жүргізді. Келесі күні, атыс қолдау позициясына оралғаннан кейін, Хайман әуе шабуылына тойтарыс берді. Атыспен қолдау көрсету міндеттері 1945 жылғы 2 наурызда Лейте шығанағына дейін жалғасты. Мұнда Окинаваға десант түсіруге дайындық жаттығулары өтті. Хайман адмирал Холлдың Оңтүстік шабуыл күштерімен 1945 жылғы 27 наурызда жүзіп, 1 сәуірде Окинаваға жетті. Десант түсірілген кезде ол американдық кемелерді жаудың суасты қайықтары мен ұшақтарынан қорғап, көліктік аймаққа орналасты. Келесі күндері бірнеше әуе шабуылына тойтарыс берді және 5 сәуірде іздеу тобын басқарды. Келесі күні кеме басқа пикеттік және патрульдік кемелермен бірге Иэ Симадан батысқа қарай жапондықтардың камикадзе шабуылына ұшырады. Жапондықтар десантты тоқтату үмідімен камикадзе шабуылын жасады. Барлық жағынан шабуылдаған ұшақтарды атып түсіріп, бірнеше ұшақты құлатты. Өрт пен су басумен күрескен Хайман ұшақпен соғыс аяқталғанға дейін тағы екі ұшақты құлатуға көмектесті, нәтижесінде он екі теңізшісі қаза тауып, қырықтан астам жараланды. 7 сәуірде Керама Реттода шұғыл жөндеуден кейін кеме он бір күннен кейін Сайпанға жетті. Сол жерден бір қозғалтқышта Сан-Францискоға жүзіп, 1945 жылғы 16 мамырда келді. Эсминец 1945 жылғы шілде айының соңында қайтадан теңізге шығуға дайын болды. Оқу жаттығуларынан кейін Перл-Харборға бет бұрды, онда 15 тамызда жапондықтардың капитуляциясы күні келді. Хайман Гавайи суларында ұшақтарды күзету міндетін орындады және 5 қыркүйекте Тынық мұхиты аралдарының капитуляциясын қабылдауға көмектесу үшін Кваджалейнге келді. 8 қыркүйекте Кусай және 11 қыркүйекте Понапеде жапондық күштердің капитуляциясын қабылдады. Хайманның дивизия командирі капитан Момм келесі күні Понапенің әскери губернаторы болып тағайындалды. Кеме 1945 жылғы 26 желтоқсанда Эниветокке дейін күзеттік кеме ретінде қызмет етті. 1946 жылдың басында Йокосукадағы жаттығулардан кейін кеме Калифорния және Панама каналы арқылы Мэн штатының Каско шығанағына 1946 жылғы 16 сәуірде келді. Хайман 1946 жылдың соңына дейін Кариб теңізінде суасты қайықтарына қарсы жаттығу операцияларына қатысты. Хайман 1947 жылғы 2 ақпанда Жерорта теңізіне алғашқы сапарына шықты. Келесі жыл бойы ол жағалау суларында жұмыс істеді, бірақ 1948 жылғы 13 қыркүйекте Жерорта теңізіне тасымалдаушы және крейсер тобымен бірге қайтадан бет бұрды. Кемелер Палестинадағы Біріккен Ұлттар Ұйымының бейбітшілік күштерін қолдады. Осы сапардан кейін Хайман 1949 жылғы 23 қаңтарда Ньюпортқа оралды.

Корея

1949 және 1950 жылдары эсминец Луизиана штатының Алжир қаласындағы резервтік оқу қызметіне бекітілді, осы қызмет барысында ол 2 апталық кезеңдермен теңізде болды. 1950 жылдың маусымында Корей соғысы басталғанда, «Хайман» Кариб теңізінде маневрлер мен оқуларға қатысып, қыркүйекте резервтік қызметін аяқтады. 1951 жылдың 6 наурызынан 7 маусымына дейін Жерорта теңізіне тағы бір сапардан кейін ол Кореяға қатысуға дайындық жасады және 1951 жылдың 2 қазанында Ньюпорттан жолға шықты. «Хайман» өзінің бөлімімен Панама каналы, Сан-Диего және Гавайи арқылы өтіп, 31 қазанда Йокосукаға жетті. Кореядағы құрлықтағы соғыс соңғы кезеңде тұрақтанғандықтан, флоттың әуе күштері мен теңіз бетіндегі артиллериялық оқшалау жауға қарсы күрестің көп бөлігін жүзеге асырды. «Хайман» 6 қарашада Вонсанға жағалауды атқылау үшін келді және 19 қарашаға дейін сол аймақта болды, содан кейін ол австралиялық ұшақ тасымалдаушысы үшін ұшқыш күзетшісі ретінде теңізге шықты. Вонсан портына оралған эсминец 24 қарашада Калмо Пандо түбегіндегі батареялармен артиллериялық шайқасқа қатысты, жақын арадағы атыс кезінде ұсақ сынықтардан зардап шекті. Ол желтоқсан айына дейін іздеу-құтқару жұмыстарын жүргізді, содан кейін Солтүстік Кореяға қарсы соққылар кезінде Жапон теңізінде 77-ші жедел әрекет тобына қосылды. «Хайман» 1952 жылдың 22 ақпанында Йокосукаға оралды және көп ұзамай ұзақ сапарға үйге қайтты, Цейлон, Сауд Арабиясы, Италия және Францияны аралап, 21 сәуірде Ньюпортта әлемді айналып келген сапарын аяқтады.

Қырғи қабақ соғыс

1953 жылдың 7 қаңтарында ветеран кеме тағы да Жерорта теңізі суларына бет алды. Осы сапарда ол британдық және француз кемелерімен бірлескен операцияларға қатысып, 1953 жылдың 24 мамырында өз портына оралды. 1954 және 1955 жылдары «Хайман» Кариб теңізінде және Атлант мұхитында суасты кемелеріне қарсы операцияларға қатысты. 1956 жылы кеме курсанттармен бірге Кариб теңізіне оқу-жаттығу операцияларына аттанды. 1957 жылдың мамырында ол Вирджиния шығаналарында Солтүстік Атлантикалық келісім ұйымының (НАТО) маневрлеріне қатысты. 1957 жылдың маусымында кеме Жаңа әлемдегі алғашқы тұрақты ағылшын қонысының 350 жылдығын мерекелеу үшін Джеймстаун фестивалінде өткен Халықаралық теңіздік парадтың бір бөлігі болды. Тағы бір курсанттық сапардан кейін «Хайман» 1957 жылдың 29 қарашасында Жерорта теңізіне жол тартты. 1958 жылдың 12 сәуірінде ол АҚШ-қа оралды, ал жылдың қалған бөлігін Солтүстік Атлант мұхитында НАТО жаттығуларымен және суасты кемелеріне қарсы жаттығулармен өткізді. 1960 жылдың 4 тамызына дейін отандық сулардағы операциялар жалғасты, содан кейін «Хайман» 6-шы флоттың құрамында қызмет ету үшін тағы да теңізге шықты. 1961 жылдың сәуір айында кеме АҚШ-тың «Меркурий» жобасы аясында Азор аралдарының батысындағы бекеттік кеме ретінде жүзіп өтті. 1962 жылы эсминец Жерорта теңізі мен Таяу Шығыстағы порттарға тағы бір сапар жасады, көптеген елдердің теңіз күштерімен бірге операциялар жүргізді. «Хайман» қазан айында жөндеуден өтіп жатқанда, Кубаға шабуылдық зымырандардың орналастырылуы тағы бір суық соғыс дағдарысын тудырды, және кеме қараша айының соңында карантинге қосылу үшін тез арада іске қосылды. 1963 жылдың наурыз айында «Хайман» президент Джон Ф. Кеннедидің Орталық Америка еліне сапарымен байланысты Коста-Рикаға барды, содан кейін суасты кемелеріне қарсы жаттығулардан кейін «Меркурий» жобасының келесі тапсырмасы үшін Кейп-Канавералдың шығысына қарай бет алды. Ол майор Л. Гордон Купердің сәтті орбиталдық ұшуын қамтамасыз етуші құтқару тобының бір бөлігі болды. Жылдың қалған бөлігінде кеме Кариб теңізінде оқу-жаттығулар өткізді. 1964 жылы «Хайман» суасты кемелеріне қарсы жаттығуларға қатысып, Куба суларында бақылау кемесі ретінде қызмет етті. Сәуір айында ол Бостон кеме құрылыс-жөндеу зауытына кірді және 27 қарашада 6-шы флотпен бірге он бірінші рет теңізге шықты. «Хайман» 1965 жылдың 13 наурызында Ньюпортқа оралды және теңіз резервистерін даярлауға жаңа тапсырма алды. 1965 жылдың қыркүйек айының ортасында оқу-жаттығулар жүргізіп жатқанда, «Хайманға» «Бетси» дауылы кезінде Миссисипи өзенінде жоғалған хлор баржасын іздеуге бұйрық берілді. Дауылдан зақымданғанмен, «Хайман» бір апта бойы Миссисипи өзенін қарап шықты. 17 қыркүйекте сонарлық сканилеу және эхолот деректері Луизиана штатының Батон-Руж қаласының жанындағы қауіпті газбен толтырылған баржаны анықтады. Осыдан кейін «Хайман» Техас штатының Оранж қаласына кеме корпусын жөндеуге барды. «Хайман» 1967 жылға дейін теңіз резервистерін даярлаумен айналысты.